Το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού ενεργοποιεί σχέδιο μελέτης και ανέλκυσης του φορτίου, το οποίο απειλείται από την αλιεία με συρόμενα δίχτυα, στα ανοικτά των ακτών της Μοναστεράτσε.
Αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα βυθισμένο ναυάγιο στα νερά του Ιονίου Πελάγους, χρονολογούμενο μεταξύ του 5ου και του 4ου αιώνα π.Χ., ανοιχτά της Μοναστεράτσε, δήμου της επαρχίας Ρέτζιο Καλάμπρια. Το πλοίο, του οποίου η ταυτότητα παραμένει άγνωστη, διατηρεί στο εσωτερικό του φορτίο με περισσότερους από 300 αμφορείς, όλοι της ίδιας χρονολογικής περιόδου, σύμφωνα με τις πρώτες επιθεωρήσεις.
Οι αρχικές επιστημονικές εκτιμήσεις υποδεικνύουν ότι η υποβρύχια ανακάλυψη θα προσφέρει νέα στοιχεία για την ανασύνθεση των εμπορικών διαδρομών και των θαλάσσιων μετακινήσεων στην αρχαία Μεσόγειο, με ιδιαίτερη έμφαση στην παραγωγή και διακίνηση κρασιού από τις ακτές της Μεγάλης Ελλάδας (Magna Graecia).
Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το φορτίο θα συμβάλει επίσης στον εντοπισμό των κέντρων παραγωγής των ίδιων των αμφορέων, καθώς τα σχήματά τους φαίνεται να παραπέμπουν σε κεραμικά εργαστήρια που λειτουργούσαν τόσο σε άλλες πόλεις της Μεγάλης Ελλάδας όσο και στη Σικελία.
Η ανακάλυψη δεν έγινε τυχαία. Εντοπίστηκε το 2023 στο πλαίσιο προληπτικών αρχαιολογικών ερευνών που απαιτήθηκαν κατά τις μελέτες σκοπιμότητας για την εγκατάσταση υπεράκτιου αιολικού πάρκου σε αυτή την περιοχή των ακτών της Καλαβρίας.
Για τον εντοπισμό των καταλοίπων του ναυαγίου χρησιμοποιήθηκαν προηγμένες τεχνολογίες χαρτογράφησης και μορφολογικής ανάλυσης του βυθού. Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν από διεπιστημονική ομάδα αποτελούμενη από αρχαιολόγους εξειδικευμένους στην υποβρύχια αρχαιολογία, γεωλόγους, φυσικούς, χημικούς και θαλάσσιους βιολόγους.
Η τεχνική έκθεση που προέκυψε από αυτές τις προκαταρκτικές έρευνες υποβλήθηκε στην Εφορεία Αρχαιολογίας, Καλών Τεχνών και Τοπίου της Μητροπολιτικής Πόλης του Ρέτζιο Καλάμπρια και της επαρχίας Βίμπο Βαλέντια. Η υπηρεσία, αφού ενημέρωσε τη μονάδα των Καραμπινιέρων για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς που είναι αρμόδια για την περιοχή, ενεργοποίησε τις προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας.
Το έργο χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από το Υπουργείο Πολιτισμού της Ιταλίας και διαθέτει εσωτερική ομάδα εργασίας η οποία είναι υπεύθυνη για τον σχεδιασμό, την ανέλκυση, τη συντήρηση και την προβολή των ευρημάτων. Στην ομάδα συμμετέχουν επίσης εξωτερικοί συνεργάτες. Τον συντονισμό έχει αναλάβει η αρχιτέκτονας Ρομπέρτα Φιλοκάμο ως υπεύθυνη του έργου (RUP), ενώ τον σχεδιασμό και τη διεύθυνση των εργασιών έχει αναλάβει η δρ. Αλεσάντρα Γκέλι, υποβρύχια αρχαιολόγος.
Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης η συνεργασία με τις εξειδικευμένες μονάδες των Καραμπινιέρων, συγκεκριμένα τη Μονάδα Δυτών της Μεσσήνης και τη Μονάδα Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κοζέντσα, ενώ από το 2025 βρίσκονται σε εξέλιξη φωτογραμμετρικές αποτυπώσεις και η διεύρυνση της επιστημονικής τεκμηρίωσης, δραστηριότητες που θεωρούνται απαραίτητες για τον ακριβή προσδιορισμό της έκτασης του ναυαγίου και της κατανομής του φορτίου.
Οι έρευνες αυτές επιβεβαίωσαν την ύπαρξη δύο ξεχωριστών συγκεντρώσεων αμφορέων, οι οποίες απέχουν περίπου δέκα μέτρα μεταξύ τους. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι ο διαχωρισμός αυτός προκλήθηκε από ανθρώπινες δραστηριότητες που σχετίζονται με την αλιεία με συρόμενα δίχτυα, η οποία έχει αλλοιώσει εν μέρει την αρχική διάταξη των καταλοίπων.
Εξαιτίας αυτής της κατάστασης, και παρότι η διατήρηση των υποβρύχιων ευρημάτων στη φυσική τους θέση αποτελεί τη συνιστώμενη πρακτική σύμφωνα με τη Σύμβαση της UNESCO του 2001 για την Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, οι υπεύθυνοι του έργου αποφάσισαν να ακολουθήσουν διαφορετική στρατηγική.
Η προτεινόμενη λύση προβλέπει την πλήρη ανέλκυση ολόκληρου του φορτίου, προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη προστασία και διατήρησή του. Στη συνέχεια, τα ευρήματα θα αποδοθούν στο κοινό μέσω της έκθεσής τους σε μουσεία ή κέντρα ερμηνείας.
Οι εργασίες που βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη περιλαμβάνουν λεπτομερή επιθεώρηση του χώρου, δημιουργία φωτογραμμετρικού μοντέλου υψηλής ανάλυσης, συστηματική ανάλυση των αμφορέων και ανάκτηση αρχαιολογικών δειγμάτων για επιστημονικές, αρχαιομετρικές και συντηρητικές δοκιμές.
Για τους επιστήμονες, το ναυάγιο της Καλαβρίας δεν αποτελεί απλώς μια εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη. Είναι ένα παγωμένο στιγμιότυπο της ιστορίας, που παρέμεινε κρυμμένο στον βυθό για περίπου 25 αιώνες και τώρα υπόσχεται να αποκαλύψει νέα μυστικά για το εμπόριο, το κρασί και τη ναυσιπλοΐα του αρχαίου ελληνικού κόσμου.
Φωτογραφίες μπορείτε να δείτε στην επίσημη ιστοσελίδα του ιταλικού υπουργείου Πολιτισμού.
photo: pixabay
