Αυτές οι υπόγειες κατασκευές εκτείνονται κυρίως στην Αυστρία, τη Γερμανία και τη Γαλλία, ενώ παρόμοιες διαδρομές έχουν εντοπιστεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και το Ισραήλ. Το όνομά τους προέρχεται από τις παλιές γερμανικές λέξεις erde που σημαίνει γη και stelle που σημαίνει τόπος. Πρόκειται για δαιδαλώδεις διαδρόμους με απίστευτα στενά περάσματα, οι οποίοι συνδέουν μικρούς χαμηλοτάβανους θαλάμους σε διάφορα επίπεδα.
Η απουσία γραπτών αναφορών στα μεσαιωνικά αρχεία και η σχεδόν ολική έλλειψη αρχαιολογικών ευρημάτων στο εσωτερικό τους, πυροδότησαν για δεκαετίες αμέτρητες θεωρίες. Οι υποθέσεις κυμαίνονται από μυστικιστικές τελετουργίες και πνευματικά καταφύγια μέχρι ακραίες εξηγήσεις περί εξωγήινων κατασκευών.
Η επιστήμη δίνει πλέον τις δικές της απαντήσεις χάρη στις προσπάθειες της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου Εφαρμοσμένων Επιστημών της Άνω Αυστρίας. Οι καθηγητές Kurt Niel και Raimund Edlinger κατάφεραν να χαρτογραφήσουν ψηφιακά σε τρεις διαστάσεις ένα σύμπλεγμα στη θέση Unterstetten του Τόλετ, της Αυστρίας. Η συγκεκριμένη κατασκευή έχει μήκος περίπου 35 μέτρα, φτάνει σε βάθος 7 μέτρων κάτω από τη γη και αποτελείται από εφτά θαλάμους σε τρία διαφορετικά επίπεδα.
Η πρόσβαση μεταξύ των επιπέδων γίνεται αποκλειστικά μέσω των περασμάτων schlupf, που στα γερμανικά σημαίνει γλίστρημα. Πρόκειται για ανοίγματα με διάμετρο μόλις πάνω από 30 εκατοστά, γεγονός που καθιστά την πρόσβαση μια εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία. Ένας ενήλικας πρέπει να συρθεί με δυσκολία ανάμεσα στους λείους τοίχους για να περάσει από τον έναν θάλαμο στον άλλο.
Οι εξαιρετικά περιορισμένοι αυτοί χώροι καθιστούσαν αδύνατη τη χρήση συμβατικών ρομπότ ή ογκωδών σαρωτών laser. Για να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο, οι ερευνητές σχεδίασαν μια ειδική φορητή συσκευή χαρτογράφησης. Η συσκευή συνδυάζει κάμερα RGB, αισθητήρες βάθους υψηλής ανάλυσης, γυροσκόπιο και επιταχυνσιόμετρο, επιτρέποντας την καταγραφή κάθε λεπτομέρειας σε πραγματικό χρόνο, ακόμη και στα πιο δυσπρόσιτα σημεία.
Το ψηφιακό μοντέλο 3D αποκάλυψε κρίσιμα στοιχεία για τη λειτουργικότητα και τον τρόπο κατασκευής του συμπλέγματος. Στους τοίχους εντοπίστηκαν ειδικές υποδοχές για την προσαρμογή ξύλινης πόρτας, καθώς και οπές στην απέναντι πλευρά για την τοποθέτηση οριζόντιων δοκών. Η διάταξη αυτή επέτρεπε στους ενοίκους να σφραγίζουν ερμητικά το δωμάτιο από το εσωτερικό, μετατρέποντας το Erdstall σε ένα ασφαλές οχυρωμένο καταφύγιο ενάντια σε εισβολείς.
Τα Erdstall κατασκευάζονταν με μια έξυπνη τεχνική που επέτρεπε στους εργάτες να σκάβουν γρήγορα και να κρύβουν εντελώς την κατασκευή. Αρχικά, οι κατασκευαστές άνοιγαν μια μεγάλη τρύπα στο έδαφος από πάνω, σαν ένα φρεάτιο ή πηγάδι. Αυτό το άνοιγμα τους έδινε άμεση πρόσβαση στο υπόγειο, προσφέροντας φως, αέρα και χώρο για να μπαινοβγαίνουν άνετα. Από αυτό το κεντρικό σημείο άρχιζαν να σκάβουν οριζόντια προς διάφορες κατευθύνσεις, δημιουργώντας τους επιμέρους θαλάμους και τα στενά περάσματα, ενώ ανέβαζαν όλα τα χώματα στην επιφάνεια από την ίδια μεγάλη τρύπα. Μόλις ολοκλήρωναν όλους τους υπογείους χώρους, έκλειναν και σκέπαζαν οριστικά αυτή την αρχική μεγάλη τρύπα με χώμα. Με αυτόν τον τρόπο εξαφάνιζαν κάθε εξωτερικό ίχνος της κατασκευής, αφήνοντας ως μοναδική είσοδο ένα πολύ μικρό, κρυμμένο πέρασμα, το οποίο συνήθως ξεκινούσε μέσα από κάποιο σπίτι, αχυρώνα ή κρυφό σημείο της περιοχής.
Ο Γάλλος ερευνητής Luc Stevens, μέλος της Γαλλικής Εταιρείας Μελέτης Υπογείων Σηράγγων, ενισχύει την άποψη της πρακτικής χρήσης των κατασκευών αυτών, οι οποίες στη Γαλλία αποκαλούνται souterrains. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χωρικοί χρησιμοποιούσαν τις σήραγγες ως αποθήκες σιτηρών, προσωρινά καταφύγια από λεηλασίες ή ακόμη και ως χώρους διαμονής κατά τη διάρκεια βαρύτατων χειμώνων. Η παρουσία δομών που θυμίζουν τζάκια, αεραγωγών εξαερισμού και ιχνών από λυχνάρια λαδιού επιβεβαιώνει την ανθρώπινη παρουσία.
Η κατασκευή τέτοιων υπογείων χώρων δεν απαιτούσε υπερβολικούς πόρους. Πειράματα με μεσαιωνικά εργαλεία έδειξαν ότι μια μικρή ομάδα τριών έως πέντε ατόμων μπορούσε να ολοκληρώσει ένα τυπικό δίκτυο μέσα σε λίγους μόλις μήνες. Παρά τα νέα αυτά δεδομένα, ορισμένα αρχιτεκτονικά μοτίβα, όπως οι κυκλικοί διάδρομοι που επιστρέφουν στο ίδιο σημείο, συνεχίζουν να προβληματίζουν την επιστημονική κοινότητα.
Η έρευνα συνεχίζεται με στόχο τη χαρτογράφηση ακόμη περισσότερων δικτύων στην Ευρώπη, ενώ σχεδιάζεται η δημιουργία πιστού ολογραφικού ή φυσικού ομοιώματος στην επιφάνεια. Έτσι, οι επισκέπτες θα μπορούν να βιώσουν την εμπειρία αυτών των στενών περασμάτων χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο την ακεραιότητα των ευαίσθητων μνημείων.
photo: pixabay
