Πολύ πριν από τα σύγχρονα τραγούδια της ποπ και της ροκ μουσικής, ένα μικρό, ανώνυμο ποίημα στα αρχαία ελληνικά, κατέκτησε ολόκληρη την ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, λειτουργώντας ως ένα πρώιμο φαινόμενο ευρείας αποδοχής.
Σύμφωνα με έρευνα του καθηγητή Ελληνικού Πολιτισμού, στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, Τιμ Γουίτμαρς, το σύντομο αυτό κείμενο αποδεικνύει ότι η τονική ποίηση – ο άμεσος πρόγονος της σύγχρονης ποίησης και των τραγουδιών – χρησιμοποιούνταν νωρίτερα από ό,τι πίστευαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Στην πλήρη του εκδοχή, το ποίημα διαβάζεται ως «Λέγουσιν ἃ θέλουσιν, λεγέτωσαν, οὐ μέλι μοι, σὺ φίλι με, συνφέρει σοι», το οποίο σε ελεύθερη απόδοση σημαίνει: «Λένε ό,τι θέλουν, ας το λένε, δεν με νοιάζει· εσύ αγάπα με, σε συμφέρει».
Αυτό που καθιστά το εύρημα πραγματικά επαναστατικό είναι η μετρική του δομή. Ενώ η παραδοσιακή αρχαία ελληνική ποίηση βασιζόταν στη διάρκεια των συλλαβών, αυτό το τετρασύλλαβο ανά στίχο ποίημα, αξιοποιεί τον τονισμό, δημιουργώντας έναν ρυθμό τόσο οικείο στο σύγχρονο αυτί που, όπως επισημαίνει ο Γουίτμαρς, ταιριάζει απόλυτα ακόμη και στη μελωδία κλασσικών ροκ επιτυχιών, όπως το «Johnny B. Goode» του Τσακ Μπέρι.
Μέχρι πρότινος, οι μελετητές θεωρούσαν ότι αυτό το είδος τονικής στιχουργικής εμφανίστηκε μόλις τον 5ο αιώνα, στους βυζαντινούς χριστιανικούς ύμνους, όμως η ανακάλυψη αυτή αποκαλύπτει τον χαμένο κρίκο, ανάμεσα στην προφορική λαϊκή παράδοση της αρχαιότητας και τη σύγχρονη στιχουργική.
Το ποίημα αυτό δεν επιβίωσε σε πολυτελείς παπύρους λόγιων, αλλά χαραγμένο πάνω σε είκοσι ημιπολύτιμους λίθους, όπως αχάτη, όνυχα και σαρδόνυχα, καθώς και ως γκράφιτι σε έναν τοίχο στην Καρθαγένη της Ισπανίας.
Το πιο καλοδιατηρημένο και εντυπωσιακό δείγμα εντοπίστηκε περασμένο στον λαιμό μιας νεαρής γυναίκας μέσα σε μια σαρκοφάγο στην Ουγγαρία και φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο Ακουίνκουμ της Βουδαπέστης. Ο καθηγητής Γουίτμαρς παρομοιάζει αυτά τα προσιτά κοσμήματα με τα σημερινά μπλουζάκια που φέρουν τυπωμένα συνθήματα, καθώς παράγονταν μαζικά σε εργαστήρια και ταξίδευαν από την Ισπανία μέχρι τη Μεσοποταμία, επιτρέποντας στους απλούς πολίτες της μεσαίας τάξης να εκφράσουν την αντισυμβατική τους στάση απέναντι στα κουτσομπολιά της κοινωνίας και να υπερασπιστούν έναν αντισυμβατικό ή ερωτικό δεσμό.
Η ανακάλυψη προέκυψε εντελώς τυχαία κατά τη διάρκεια της καραντίνας, όταν ο Γουίτμαρς δημοσίευσε τους στίχους στο διαδίκτυο και, με τη βοήθεια της Ελληνίδας συναδέλφου του Άννας Λεφτεράτου, συνειδητοποίησε τον ιδιαίτερο ρυθμικό τους χαρακτήρα. Μέχρι τότε, οι αρχαιολόγοι μελετούσαν τους πολύτιμους λίθους ξεχωριστά από τις επιγραφές τους, χάνοντας τη λογοτεχνική και μουσική τους αξία.
Το αρχαίο αυτό «viral» μήνυμα αποδεικνύει περίτρανα, πως κάτω από την επίσημη, αριστοκρατική λογοτεχνία της κλασσικής αρχαιότητας, έσφυζε μια ζωντανή κουλτούρα που ένωνε τους ανθρώπους της Μεσογείου.
photo AI: pixabay
