Ήταν άραγε μια συμβολική στάση ή ένας απλός περιορισμός των πρώιμων τεχνικών γλυπτικής;

Με μία προσεκτική ματιά, μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι ένας μεγάλος αριθμός αιγυπτιακών αγαλμάτων, τόσο ανδρικών όσο και γυναικείων μορφών, επίσης απεικονίζονται με το «αριστερό πόδι μπροστά». Το έργο του Μενκάουρα και της Βασίλισσας του, το κολοσσιαίο άγαλμα της βασίλισσας Τουγιά (Μουσεία Βατικανού), η Καρομάμα (Λούβρο) και το ξύλινο ταφικό άγαλμα του Τζέτι (Βρετανικό Μουσείο) είναι μόνο μερικά από τα πολλά παραδείγματα. Ορισμένες πηγές υποστηρίζουν ότι οι Αιγύπτιες γυναίκες απεικονίζονταν συνήθως με τα δύο πόδια ενωμένα.

Είχε λοιπόν το αριστερό πόδι ιδιαίτερη σημασία για τους Αιγύπτιους, αφού αυτή η στάση εμφανίζεται σε όλη την ιστορία της αρχαίας Αιγύπτου;

Δεν υπάρχει κάποιο οριστικό συμπέρασμα, αλλά υπάρχουν μερικές ενδιαφέρουσες ιδέες. Για τους Αιγύπτιους η αριστερή πλευρά είναι εκεί όπου βρίσκεται η καρδιά· είναι ο οίκος της θέλησης, των συναισθημάτων και της συνείδησης, το ίδιο το κέντρο της ζωής. Παρόμοια άποψη εμφανίστηκε και σε διαδικτυακό φόρουμ για την Αίγυπτο, όπου ένας χρήστης έγραψε: «Το πραγματικό νόημα πίσω από τη στάση του αγάλματος (με το αριστερό πόδι μπροστά) είναι εσωτερικό/μυστικιστικό. Η αριστερή πλευρά του σώματος είναι εκεί όπου βρίσκεται η καρδιά. Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι πατούσες με το αριστερό πόδι για να καταπατήσεις το κακό ώστε η καρδιά να μπορέσει να προχωρήσει». Κατά μία άλλη άποψη, το αριστερό πόδι αντιπροσώπευε τη δύναμη της Ίσιδας, θεάς της γονιμότητας που συνδέεται με τη ζωή και τα νέα ξεκινήματα. Ενώ μία άλλη προσέγγιση υποστηρίζει ότι το αριστερό πόδι μπροστά ίσως υποδήλωνε ότι το πρόσωπο που απεικονίζεται είχε στρατιωτική εμπειρία.

Ωστόσο, επίσημα δεν υπάρχει κάποια δημοσιευμένη επιστημονική έρευνα που να στηρίζει αυτές τις ιδέες, ούτε κάποιο άμεσο ιστορικό κείμενο που να συνδέει αυτή τη σημασία με την αιγυπτιακή γλυπτική αλλά και κάποια αρχαία ελληνικά αγάλματα.

Η σύνδεση ανάμεσα στην αιγυπτιακή γλυπτική και τους αρχαίους κούρους και κόρες έχει αναγνωριστεί εδώ και καιρό από τους μελετητές και στην απεικόνιση των κούρων παρατηρείται επίσης η στάση με το αριστερό πόδι μπροστά.

Ωστόσο, υπάρχουν και κούροι όπως ο «Απόλλων του Πειραιά», ο οποίος αποτελεί «μεταβατικό γλυπτό», καθώς προβάλλει το δεξί πόδι αντί για το αριστερό.

Μήπως οι αρχαίοι Έλληνες υιοθέτησαν τη στάση με το αριστερό πόδι μπροστά για παρόμοιους λόγους με τους Αιγύπτιους — αν φυσικά υπήρχε εξαρχής συμβολική σημασία στην Αίγυπτο;

Η αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης Gisela Richter, που δημοσίευσε τεχνικές αναλύσεις για τους κούρους και τις κόρες, σημειώνει την παράδοση του προπορευόμενου αριστερού ποδιού σε διάφορους τύπους αγαλμάτων. Ωστόσο, η Richter παραμένει αρκετά σιωπηλή ως προς τη σημασία της στάσης, προτείνοντας μόνο ότι το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τον νατουραλισμό και η επιθυμία του καλλιτέχνη να αποδώσει «την ασυμμετρία των δύο πλευρών της μορφής» οδήγησαν στην τοποθέτηση του αριστερού ποδιού μπροστά.

Πιθανότατα λοιπόν δεν υπήρχε κάτι εγγενώς συμβολικό στο ίδιο το αριστερό πόδι στα αρχαία ελληνικά αγάλματα, αλλά ήταν μάλλον μια πρακτική κληρονομημένη από την Αίγυπτο, η οποία διατηρήθηκε μέχρι οι καλλιτέχνες να αποκτήσουν αρκετή αυτοπεποίθηση ώστε να την ξεπεράσουν.

photo: pixabay