Το Χειρόγραφο Βόινιτς.

Πρόκειται για έναν εικονογραφημένο κώδικα περίπου 240 σελίδων, γραμμένο σε ένα εντελώς άγνωστο σύστημα γραφής, που οι ειδικοί ονομάζουν συμβατικά «Βοϊνιτσέζικη» γλώσσα. Φυλάσσεται στη Βιβλιοθήκη Σπάνιων Βιβλίων και Χειρογράφων Beinecke του Πανεπιστημίου Yale, έχει εξεταστεί εξονυχιστικά από τους κορυφαίους αναλυτές κωδίκων του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των Αμερικανών και Βρετανών ειδικών, που έσπασαν τα στρατιωτικά συστήματα επικοινωνίας κατά τον Πρώτο και Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Κανείς, ωστόσο, δεν κατάφερε να αποσπάσει ούτε μία ολοκληρωμένη πρόταση με νόημα.
Η υλική υπόσταση του βιβλίου προσφέρει τη μόνη αδιαμφισβήτητη σταθερά σε αυτή την ιστορία. Η ραδιοχρονολόγηση άνθρακα-14, η οποία πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, τοποθετεί την κατασκευή της περγαμηνής με ακρίβεια μεταξύ των ετών 1404 και 1438. Η χημική ανάλυση των μελανιών επιβεβαιώνει ότι η γραφή τοποθετήθηκε λίγο μετά την προετοιμασία του ζωικού δέρματος, αποκλείοντας το ενδεχόμενο μιας σύγχρονης κατασκευής από τον ίδιο τον παλαιοπώλη Βίλφριντ Βόινιτς που το ανακάλυψε το 1912 στην Ιταλία. Ωστόσο, η χρονική αυτή βεβαιότητα αποτελεί το μοναδικό στέρεο έδαφος, καθώς το περιεχόμενο και ο σκοπός του κειμένου διχάζουν τη διεθνή έρευνα, σε μια σειρά από ριζικά αντίθετες θεωρίες.

Η πρώτη μεγάλη σχολή σκέψης υποστηρίζει ότι το χειρόγραφο κρύβει μια πραγματική, φυσική γλώσσα, κάτω από ένα εξαιρετικά περίπλοκο σύστημα κρυπτογράφησης. Πρόσφατες μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Cryptologia εξέτασαν την πιθανότητα χρήσης σύνθετων μεθόδων της Αναγέννησης, όπως ο κώδικας Naibbe, όπου η διάσπαση των λέξεων και η αντικατάσταση των χαρακτήρων γινόταν με τη βοήθεια τυχαίων παραγόντων, όπως τα ζάρια ή τα τραπουλόχαρτα.

Η προσέγγιση αυτή δείχνει ότι ένας χειροκίνητος κώδικας εκείνης της εποχής θα μπορούσε να αναπαράγει τις στατιστικές ιδιαιτερότητες της «Βοϊνιτσέζικης» γραφής, χωρίς όμως να έχει επιτευχθεί ακόμα πλήρης αποκωδικοποίηση.

Άλλοι ερευνητές στρέφονται προς την πλευρά των χαμένων ή τεχνητών γλωσσών. Η θεωρία μιας κατασκευασμένης γλώσσας (lingua ignota) ελκύει πολλούς ιστορικούς, καθώς η προ-νεωτερική Ευρώπη γνώριζε τη χρήση ιδιωτικών γλωσσικών συστημάτων για θρησκευτικούς ή φιλοσοφικούς σκοπούς.

Στον αντίποδα, υφίσταται η θεωρία της περίτεχνης απάτης ή του παντελώς στερημένου νοήματος κειμένου. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, το βιβλίο κατασκευάστηκε τον 15ο αιώνα ως ένα εντυπωσιακό αντικείμενο, με σκοπό να πουληθεί σε πλούσιους συλλέκτες ή ηγεμόνες της εποχής, όπως ο αυτοκράτορας Ροδόλφος Β΄, ο οποίος ήταν γνωστό ότι γοητευόταν από τον αποκρυφισμό. Η ροή της γραφής είναι τόσο φυσική και γρήγορη, που υποδηλώνει ότι ο γραφέας δεν σταματούσε για να συμβουλευτεί κάποιον πίνακα κρυπτογράφησης, γεγονός που ενισχύει την άποψη ότι μπορεί να έγραφε αυθόρμητα τυχαίους χαρακτήρες χωρίς κανένα εσωτερικό νόημα.

Η εικονογράφηση του χειρογράφου περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς χωρίζεται σε ενότητες που θυμίζουν βοτανολογικό, αστρονομικό, βιολογικό και φαρμακευτικό εγχειρίδιο. Τα σχέδια των φυτών αποτελούν ένα από τα πιο παράξενα στοιχεία του κώδικα, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των απεικονιζόμενων ειδών δεν αντιστοιχεί σε κανένα γνωστό φυτό του πλανήτη, αλλά μοιάζει με υβρίδια διαφορετικών ριζών, φύλλων και ανθέων που έχουν ενωθεί τεχνητά. Στην αστρονομική ενότητα εμφανίζονται ζωδιακά σύμβολα που ακολουθούν τη νότια ευρωπαϊκή παράδοση, αλλά με ιδιαιτερότητες όπως η ύπαρξη δύο ξεχωριστών μηνών για τον ίδιο ζωδιακό κύκλο ή η αντικατάσταση παραδοσιακών μορφών με ασυνήθιστες απεικονίσεις.

Η λεγόμενη βιολογική ενότητα περιλαμβάνει σχέδια που προκαλούν βαθιά αμηχανία, καθώς απεικονίζουν γυμνές γυναίκες που κολυμπούν ή κάθονται μέσα σε δίκτυα από περίεργες σωληνώσεις, οι οποίες συνδέουν διάφορες δεξαμενές γεμάτες με ένα πράσινο υγρό. Οι ερμηνείες εδώ ποικίλλουν δραματικά. Ορισμένοι μελετητές βλέπουν αναπαραστάσεις μεσαιωνικών λουτρών και αναπαραγωγικών διαδικασιών, άλλοι θεωρούν ότι πρόκειται για αλχημικές αλληγορίες για τον καθαρισμό των στοιχείων, ενώ υπάρχουν και αναλύσεις που συνδέουν τις σωληνώσεις με ανατομικές αναπαραστάσεις εσωτερικών οργάνων του ανθρώπινου σώματος, μεταμορφωμένων σε μια σουρεαλιστική εικαστική γλώσσα.

Τα τελευταία χρόνια, η είσοδος της ΑΙ στην έρευνα άνοιξε έναν νέο κύκλο συζητήσεων και θεωριών, ορισμένες από τις οποίες ξεφεύγουν από τα όρια της παραδοσιακής ακαδημαϊκής προσέγγισης. Αναλυτές πληροφοριακών συστημάτων πρότειναν ότι η δομή του κειμένου παρουσιάζει ομοιότητες με αλγορίθμους συμπίεσης δεδομένων ή με δομές κώδικα που προορίζονται για μηχανική ανάγνωση, οδηγώντας σε ακραίες υποθέσεις, ότι το χειρόγραφο αποτελεί ένα είδος «χρονοκάψουλας» δεδομένων.

Καμία θεωρία δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να επαληθευτεί ανεξάρτητα ή να γίνει καθολικά αποδεκτή. Το Χειρόγραφο Βόινιτς συνεχίζει να στέκεται ως ένας καθρέφτης όπου κάθε ερευνητής, ανάλογα με την ειδικότητα, τα εργαλεία και τις πεποιθήσεις του, βλέπει μια διαφορετική αλήθεια, έναν μεσαιωνικό κώδικα, μια ιδιοφυή απάτη, ένα ιατρικό μυστικό ή μια χαμένη γλώσσα.

Δείτε βίντεο ΕΔΩ

^{photo: pixabay}