Να ταυτοποιηθεί ένα χαμένο έργο τέχνης, που ίσως ανήκε στη συλλογή του Κικέρωνα και πιθανώς δημιουργήθηκε από τον Έλληνα γλύπτη Εύανδρο.

Το άγαλμα ανακαλύφθηκε το 2023 από την Escuela Española de Historia y Arqueología en Roma – CSIC κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο Τούσκουλο και σήμερα έρχεται νέα μελέτη να παρουσιάσει αναλυτικά τα συμπεράσματα των ερευνητών.

Η μαρμάρινη μορφή έχει ύψος περίπου 1,5 μέτρο και είναι σκαλισμένη από έναν ενιαίο όγκο πεντελικού μαρμάρου, ενός συγκεκριμένου είδους μαρμάρου, που χρησιμοποιήθηκε σε πολλά σημαντικά έργα της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής. Παρότι το κεφάλι του αγάλματος δεν έχει σωθεί, οι λεπτομέρειες που διατηρούνται δείχνουν μια γυναικεία μορφή που πιθανότατα απεικονίζει μια Βάκχα, ακόλουθο του θεού Διονύσου (Βάκχου). Φορά λεπτό χιτώνα, έχει ριγμένο ένδυμα στον ώμο και στο στήθος της διακρίνεται η νεβρίδα, το δέρμα ελαφιού που συνδέεται με τη διονυσιακή λατρεία.

Οι ερευνητές συνέκριναν το άγαλμα με τέσσερις άλλες γνωστές παραστάσεις Βακχών σε ευρωπαϊκές συλλογές. Σύμφωνα με τη μελέτη τους, το εύρημα ξεχωρίζει για τη φυσικότητα του σώματος, την προσεκτική απόδοση των υφασμάτων και τη λεπτομέρεια στη σκαλισμένη νεβρίδα. Αυτά τα στοιχεία οδηγούν στην εκτίμηση ότι ίσως δεν πρόκειται για απλό αντίγραφο, αλλά για πρωτότυπο έργο υψηλής ποιότητας.

Η πιθανή σύνδεση με τον Κικέρωνα βασίζεται σε επιστολές του ίδιου του Ρωμαίου πολιτικού. Το 46 π.Χ. ο Κικέρων είχε γράψει στον φίλο του Γάλλο, ότι είχαν αγοραστεί για τη βίλα του στο Τούσκουλο αρκετές Βάκχες και ένα άγαλμα του Άρη. Αν και αρχικά θεωρούσε ότι τα έργα δεν ταίριαζαν απόλυτα με τον ήρεμο χαρακτήρα της βιβλιοθήκης του, παραδεχόταν ότι ήταν ιδιαίτερα όμορφα.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκεται και ο Εύανδρος, ένας Έλληνας γλύπτης που είναι γνωστός μέχρι σήμερα, κυρίως από αρχαίες γραπτές πηγές. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αναφέρει ότι ο Εύανδρος εργαζόταν για ισχυρούς Ρωμαίους πελάτες, ανάμεσά τους ο Κικέρων, ο Μάρκος Αντώνιος και αργότερα ο Αύγουστος. Ο Εύανδρος αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μορφή της αρχαίας γλυπτικής, καθώς ήταν γνωστός από τις γραπτές πηγές της εποχής, όμως μέχρι σήμερα δεν έχει ταυτιστεί με κανένα σωζόμενο έργο τέχνης. Αν η σύνδεση με το άγαλμα του Τούσκουλου επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για την πρώτη φορά που ένα έργο αποδίδεται στον συγκεκριμένο Έλληνα γλύπτη.

Οι αρχαιολόγοι θεωρούν πιθανό, ο Εύανδρος να δραστηριοποιούνταν στην περιοχή της αρχαίας πόλης Ποτίολοι, σημαντικό λιμάνι κοντά στη Νάπολη, όπου υπήρχαν εργαστήρια που παρήγαν υψηλής ποιότητας μαρμάρινα έργα. Οι σχέσεις του Κικέρωνα με την περιοχή ενισχύουν την πιθανότητα ότι εκεί μπορεί να είδε και να απέκτησε τα συγκεκριμένα αγάλματα.

Το γλυπτό βρέθηκε θαμμένο κάτω από μεσαιωνικά στρώματα, μέσα σε κατάλοιπα δημόσιων λουτρών που είχαν κατασκευαστεί επί αυτοκράτορα Καλιγούλα και αργότερα είχαν ανακαινιστεί επί Αδριανού. Μετά τον θάνατο του Κικέρωνα το 43 π.Χ., η περιουσία του κατασχέθηκε και τα αντικείμενα της συλλογής του πιθανότατα διασκορπίστηκαν.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η ταύτιση με τον Κικέρωνα και τον Εύανδρο δεν έχει αποδειχθεί οριστικά. Ωστόσο, η ποιότητα του γλυπτού, οι αρχαίες αναφορές και τα ιστορικά στοιχεία, δημιουργούν ένα ισχυρό ενδεχόμενο, ότι ένα έργο τέχνης που ίσως θαύμαζε ο Κικέρων, μπορεί να επέστρεψε στο φως μετά από περισσότερα από 2.000 χρόνια.

Δείτε φωτογραφία ΕΔΩ

_{photo: pixabay}