Μια νέα διεθνής επιστημονική μελέτη δίνει μια εντυπωσιακή απάντηση: Ναι, μπορούν, και μάλιστα χρησιμοποιούν πολύπλοκα σήματα, ήχους και συμπεριφορές για να συντονίζουν τις ενέργειές τους και να εξασφαλίζουν αμοιβαία οφέλη.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Animal Behaviour, συγκέντρωσε 57 ερευνητές από όλο τον κόσμο, οι οποίοι μελέτησαν πώς διαφορετικά είδη ζώων καταφέρνουν να «συνομιλούν» και να δημιουργούν συνεργασίες που συχνά διαρκούν για χρόνια.
Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η επικοινωνία μεταξύ διαφορετικών ειδών μπορεί να βασίζεται σε οπτικά σήματα, ήχους, κινήσεις του σώματος ή ακόμη και συγκεκριμένες συμπεριφορές που έχουν μάθει να αναγνωρίζουν και οι δύο πλευρές.
Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι τα μικρά ψάρια-καθαριστές που απομακρύνουν παράσιτα από το σώμα μεγαλύτερων ψαριών. Τα μικρά ψάρια κερδίζουν τροφή, ενώ τα μεγαλύτερα βελτιώνουν την υγεία τους. Για να λειτουργήσει όμως αυτή η σχέση, τα δύο είδη πρέπει να επικοινωνούν αποτελεσματικά και να ακολουθούν συγκεκριμένους «κανόνες συνεργασίας».
Παρόμοιες σχέσεις παρατηρούνται και στην ξηρά. Στην Αφρική, αγριόχοιροι και μαγκούστες έχουν αναπτύξει μια ιδιαίτερη συνεργασία. Οι αγριόχοιροι γονατίζουν ή ξαπλώνουν σε συγκεκριμένες στάσεις σώματος, στέλνοντας σήμα στις μαγκούστες ότι είναι έτοιμοι να καθαριστούν από τσιμπούρια και άλλα παράσιτα. Οι μαγκούστες κερδίζουν τροφή, ενώ οι αγριόχοιροι απαλλάσσονται από ενοχλητικά παράσιτα.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η συνεργασία μεταξύ ανθρώπων και πουλιών-οδηγών μελιού στην Αφρική. Τα συγκεκριμένα πουλιά χρησιμοποιούν ιδιαίτερες κραυγές για να προσελκύσουν ανθρώπους κυνηγούς μελιού και να τους οδηγήσουν σε κυψέλες άγριων μελισσών. Οι άνθρωποι ανταποκρίνονται με ειδικές φωνές που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και τις οποίες τα πουλιά φαίνεται να αναγνωρίζουν και να μαθαίνουν.
Όταν οι κυψέλες ανοίγονται, οι άνθρωποι συλλέγουν το μέλι και τα πουλιά τρέφονται με το κερί και τα υπολείμματα που μένουν πίσω. Πρόκειται για μια σχέση συνεργασίας που διαρκεί εδώ και αιώνες.
Εξίσου εντυπωσιακή είναι η συνεργασία που έχει καταγραφεί στη νότια Βραζιλία ανάμεσα σε ψαράδες και δελφίνια. Τα δελφίνια χρησιμοποιούν συγκεκριμένες κινήσεις, όπως χαρακτηριστικές βουτιές ή χτυπήματα της ουράς τους στην επιφάνεια του νερού, για να υποδείξουν στους ψαράδες πότε είναι η κατάλληλη στιγμή να ρίξουν τα δίχτυα τους.
Οι ψαράδες έχουν μάθει να αναγνωρίζουν ακόμη και συγκεκριμένα δελφίνια ξεχωριστά και βασίζονται στα σήματά τους για να αυξήσουν τις πιθανότητες επιτυχίας της ψαριάς. Το αποτέλεσμα είναι μεγαλύτερα αλιεύματα τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ίδια τα δελφίνια.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτές οι σχέσεις αποδεικνύουν πως η επικοινωνία δεν περιορίζεται μόνο στα μέλη του ίδιου είδους. Αντίθετα, πολλά ζώα έχουν εξελίξει την ικανότητα να κατανοούν σήματα άλλων ειδών όταν αυτό εξυπηρετεί την επιβίωση και την ευημερία τους.
Η μελέτη ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση της εξέλιξης της επικοινωνίας στον ζωικό κόσμο και δείχνει ότι τα όρια μεταξύ των ειδών είναι πολύ πιο ευέλικτα απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα, ενώ μελλοντικά, το πεδίο αυτό προσφέρει πολλές συναρπαστικές ευκαιρίες αλλά θα χρειαστούν περισσότερα πειραματικά δεδομένα και ευρύτερες συγκριτικές έρευνες μεταξύ διαφορετικών ειδών για να κατανοηθεί πώς γεννιέται αυτή η ιδιότυπη επικοινωνία, πώς διατηρείται και πώς διαμορφώνει τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών ζώων.
photo: ΑΠΕ-ΜΠΕ-EPA-YNA
