Το καλοκαίρι του 30 π.Χ., λίγο μετά την ήττα της ίδιας και του Μάρκου Αντώνιου στη ναυμαχία του Ακτίου και την αυτοκτονία του Ρωμαίου στρατηγού, οι απεσταλμένοι του Οκταβιανού παραβίασαν τις πόρτες του βασιλικού μαυσωλείου στην Αλεξάνδρεια, λαμβάνοντας μια σφραγισμένη επιστολή, στην οποία η βασίλισσα ζητούσε να ταφεί δίπλα στον αγαπημένο της.
Το θέαμα που αντίκρισαν έμελλε να σφραγίσει την παγκόσμια ιστορία. Η Κλεοπάτρα κειτόταν νεκρή πάνω στη χρυσή της κλίνη, φορώντας την επίσημη βασιλική της περιβολή, η ακόλουθός της, Ειράς, βρισκόταν ήδη άψυχη στα πόδια της, ενώ η πιστή Χάρμιον τρέκλιζε μισοπεθαμένη, ισιώνοντας, με τις τελευταίες της δυνάμεις, το διάδημα στο κεφάλι της νεκρής βασίλισσας προτού ξεψυχήσει και η ίδια, δηλώνοντας στους οργισμένους Ρωμαίους πως το τέλος αυτό ήταν «αντάξιο της απογόνου τόσων βασιλέων».
Αν και η ρωμαϊκή παράδοση και η τέχνη καθιέρωσαν την εικόνα της αυτοκτονίας, μέσω του δαγκώματος μιας αιγυπτιακής κόμπρας, οι σύγχρονοι ιστορικοί και τοξικολόγοι απορρίπτουν πλέον αυτή την εκδοχή, αναδεικνύοντας μια σειρά από κραυγαλέες αντιφάσεις.
Όπως επισημαίνουν οι ερευνήτριες Προύντενς Τζόουνς και Τζέιν Ντρέικοτ, κανένα ερπετό δεν βρέθηκε ποτέ μέσα στο κλειδωμένο δωμάτιο, ενώ το μοναδικό εύρημα στο σώμα της βασίλισσας, σύμφωνα με τον ιστορικό Κάσσιο Δίωνα, ήταν δύο αμυδρά σημάδια στο χέρι.
Από καθαρά βιολογική άποψη, μια αιγυπτιακή κόμπρα φτάνει έως και τα δύο μέτρα μήκος, γεγονός που καθιστά σχεδόν αδύνατο να περάσει απαρατήρητη από τους αυστηρούς ρωμαϊκούς ελέγχους, ενώ το νευροτοξικό της δηλητήριο προκαλεί αργό, επώδυνο θάνατο με σπασμούς και ασφυξία, εικόνα εντελώς ασύμβατη με τη γαλήνια, σχεδόν κοιμισμένη όψη των τριών γυναικών. Επιπλέον, φαντάζει εξαιρετικά απίθανο ένα μόνο φίδι να δάγκωσε διαδοχικά και να σκότωσε σχεδόν ταυτόχρονα τρεις ενήλικες.
Με τα απομνημονεύματα του προσωπικού γιατρού της βασίλισσας, Ολύμπου, να έχουν χαθεί στον χρόνο, η επιστημονική έρευνα στρέφεται πλέον στην αλεξανδρινή φαρμακολογία. Η Αλεξάνδρεια αποτελούσε το κορυφαίο κέντρο τοξικολογικών μελετών της Μεσογείου και η ίδια η Κλεοπάτρα φέρεται να γνώριζε άριστα τις ιδιότητες των θανατηφόρων ουσιών. Σύγχρονοι τοξικολόγοι εκτιμούν ότι η βασίλισσα και οι δύο ακόλουθοί της κατέφυγαν σε ένα ισχυρό, ταχείας δράσης «κοκτέιλ» φυτικών δηλητηρίων, πιθανότατα έναν συνδυασμό οπίου, κωνείου και ακόνιτου, το οποίο προκαλούσε ακαριαία παράλυση χωρίς πόνους, είτε μέσω πόσης είτε διοχετεύοντάς το στο αίμα, μέσω μιας κούφιας φουρκέτας ή τοξικής αλοιφής.
Την ίδια στιγμή, μια ακόμη σκοτεινότερη πτυχή της ιστοριογραφίας δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η Κλεοπάτρα να μη βρήκε τον θάνατο από δικό της χέρι, αλλά να δολοφονήθηκε κατ’ εντολήν του ίδιου του Οκταβιανού, ο οποίος ήθελε να ξεμπερδέψει οριστικά με την ίδια και τον γιο της, Καισαρίωνα, αποφεύγοντας το πολιτικό κόστος μιας δημόσιας εκτέλεσης στη Ρώμη.
Όποια κι αν ήταν η ακριβής μέθοδος, η εικόνα του φιδιού εξυπηρέτησε ιδανικά, τόσο τον φαραωνικό συμβολισμό, όσο και τη ρωμαϊκή προπαγάνδα. Για τους Αιγύπτιους, η κόμπρα αποτελούσε το ιερό σύμβολο της βασιλείας και του θεού Ήλιου Ρα, και ο θάνατος από αυτήν θεωρούνταν δίοδος προς την αθανασία. Για τον Οκταβιανό, από την άλλη, η διάδοση ενός εξωτικού θρύλου, που ίσως πυροδοτήθηκε ακόμη και από την παρανόηση των δημοφιλών αλεξανδρινών χρυσών βραχιολιών σε σχήμα φιδιού πάνω στο σώμα ή στο ομοίωμά της, έσβηνε κάθε υποψία εμπλοκής του στον θάνατό της.
Με μεγάλο τμήμα της αρχαίας βασιλικής συνοικίας να παραμένει βυθισμένο στον βυθό της Αλεξάνδρειας, παρά τις πολυετείς υποβρύχιες έρευνες, το μυστήριο ίσως να μη λυθεί ποτέ οριστικά, επιβεβαιώνοντας ωστόσο πως η τελευταία βασίλισσα της Αιγύπτου κατάφερε να περάσει στην αιωνιότητα με τους δικούς της όρους.
photo AI: pixabay









