Η ανάλυση των υπολειμμάτων από τον αρχαιοχημικό του Πανεπιστημίου Yale, Andrew Koh, αποκάλυψε ένα σύνθετο μείγμα με βάση το κρασί, εμπλουτισμένο με όπιο και δεκάδες άλλα φυτά, ανάμεσά τους και εξαιρετικά τοξικά, παραισθησιογόνα είδη, όπως η μπελαντόνα και ο υοσκύαμος, παραπέμποντας ευθέως στο μυστηριώδες «νηπενθές» φάρμακο που περιγράφει ο Όμηρος στην Οδύσσεια, το οποίο έριξε η Ωραία Ελένη στο κρασί των καλεσμένων της για να διώξει κάθε πόνο, οργή και θλίψη, έχοντάς το προμηθευτεί, όπως αναφέρει το έπος, από την Αίγυπτο.
«αὐτίκ’ ἄρ’ εἰς οἶνον βάλε φάρμακον, ἔνθεν ἔπινον, / νηπενθές τ’ ἄχολόν τε, κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων.» («Αμέσως έριξε στο κρασί που έπιναν ένα φάρμακο που διώχνει τον πόνο και τον θυμό και φέρνει λησμονιά για όλα τα κακά.»)
Οδύσσεια ραψωδία δ (στίχοι 219-221)
Αυτό που κίνησε εξαρχής την περιέργεια των επιστημόνων στις αποθήκες του Μουσείου Peabody του Yale, όπου φυλασσόταν ο αμφορέας από τις σωστικές ανασκαφές της δεκαετίας του 1960 στην Αρμίνα, δεν ήταν μόνο τα ορατά με γυμνό μάτι υπολείμματα στον πάτο του, αλλά και τα δύο ιδιόμορφα χαρακτηριστικά του ίδιου του σκεύους. Το μέγεθός του ήταν ασυνήθιστο, πολύ μεγάλο για να περιέχει ακριβά αρώματα, αλλά υπερβολικά μικρό για την εμπορική μεταφορά κοινού κρασιού, ενώ στον λαιμό του έφερε μια σκόπιμα ανοιγμένη οπή. Η οπή αυτή ερμηνεύεται, είτε ως μια πρακτική «τελετουργικού θανάτου» του αντικειμένου, ώστε να εξουδετερωθεί η πνευματική ή μαγική δύναμη που πίστευαν πως κατοικούσε μέσα του πριν ταφεί, είτε ως μια άγνωστη ακόμα λειτουργική λεπτομέρεια, που σχετιζόταν με τη χρήση του.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το κρασί δεν αποτελούσε εδώ το κύριο προϊόν, αλλά απλώς τον διαλύτη, μέσα στον οποίο αναμειγνύονταν ισχυρές φυτικές ουσίες για να δημιουργηθεί ένα φαρμακευτικό ή τελετουργικό παρασκεύασμα της ίδιας κατηγορίας με την περίφημη «θηριακή» των αρχαίων.
Η θηριακή υπήρξε το διασημότερο σύνθετο φαρμακευτικό παρασκεύασμα της αρχαιότητας, του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, που θεωρούνταν αντίδοτο κατά των δηλητηρίων (από το θηρίον, κυρίως για δαγκώματα φιδιών και λοιπών «θηρίων») αλλά και πανάκεια για δεκάδες ασθένειες. Εξελίχθηκε από το μιθριδάτειο του βασιλιά Μιθριδάτη ΣΤ΄ και διαμορφώθηκε στην κλασσική της μορφή τον 1ο αιώνα μ.Χ. από τον γιατρό Ανδρόμαχο, με την προσθήκη σάρκας οχιάς και αυξημένου οπίου, πριν τυποποιηθεί από τον Γαληνό και κυριαρχήσει για αιώνες, ακόμη και ως προσοδοφόρο εξαγώγιμο προϊόν πόλεων όπως η Βενετία. Περιείχε συχνά 60 έως και πάνω από 70 υλικά: όπιο, σάρκα οχιάς, σπάνια μπαχαρικά, ρητίνες και βότανα, αναμεμειγμένα με κρασί και μέλι, και παρέμεινε στις ευρωπαϊκές φαρμακοποιίες μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν η σύγχρονη επιστήμη έδειξε ότι η ανακούφιση που προσέφερε οφειλόταν κυρίως στο όπιο. Για τον ίδιο λόγο, το σύνθετο μείγμα κρασιού, οπίου και βοτάνων στο νουβικό αγγείο εντάσσεται στην ίδια παράδοση ισχυρών πολυφαρμακευτικών σκευασμάτων.
Αν και κανείς δεν μπορεί να βεβαιώσει αν το ομηρικό νηπενθές υπήρξε όντως μια συγκεκριμένη συνταγή ή απλώς μια ποιητική επινόηση, ο συνδυασμός ενός κρασιού, φορτωμένου με ψυχοδραστικά και αναλγητικά βότανα, προερχόμενου μάλιστα από τις όχθες του Νείλου, αποδεικνύει πως τα «ασυνήθιστα δοχεία έκρυβαν συνήθως και ασυνήθιστα περιεχόμενα», επιβεβαιώνοντας ότι οι αρχαίοι πολιτισμοί της περιοχής διέθεταν βαθιά και συστηματική γνώση της βοτανολογίας και της φαρμακολογίας.
Δείτε φωτογραφίες ΕΔΩ , ΕΔΩ κι ΕΔΩ
photo: pixabay









