Ένας μοναχός, καταδικασμένος να εντοιχιστεί ζωντανός, υποσχέθηκε ότι θα δημιουργούσε μέσα σε μία νύχτα ένα βιβλίο, που θα περιείχε όλη την ανθρώπινη γνώση. Όταν κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να ολοκληρώσει το έργο, ζήτησε τη βοήθεια του Διαβόλου.
Η πραγματικότητα είναι εξίσου εντυπωσιακή, χωρίς όμως κάτι υπερφυσικό.
Το Codex Gigas, γνωστό ως «Βίβλος του Διαβόλου», δημιουργήθηκε στις αρχές του 13ου αιώνα στη μεσαιωνική Βοημία, στη σημερινή Τσεχία. Η Εθνική Βιβλιοθήκη της Σουηδίας το χρονολογεί μεταξύ 1204 και 1230 περίπου, με τα στοιχεία να δείχνουν πιθανή ολοκλήρωσή του μεταξύ 1224 και 1230. Με διαστάσεις περίπου 89 × 49 εκατοστά και βάρος περίπου 75 κιλά, θεωρείται το μεγαλύτερο σωζόμενο μεσαιωνικό χειρόγραφο στον κόσμο.
Σήμερα σώζονται 310 φύλλα περγαμηνής. Ένα τμήμα του αρχικού χειρογράφου έχει αφαιρεθεί εκ των υστέρων. Τα φύλλα που αφαιρέθηκαν από τον κώδικα, περιείχαν τον Κανόνα του Αγίου Βενεδίκτου, το θεμελιώδες κείμενο που καθόριζε τη μοναστική ζωή. Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα ποιος τα αφαίρεσε, πότε ακριβώς και για ποιον λόγο.
Το περιεχόμενο που σώζεται σήμερα είναι πολύ ευρύτερο από μια Βίβλο. Εκτός από τη Βίβλο περιλαμβάνει:
• Έργα του Φλάβιου Ιώσηπου, Ιουδαϊκές Αρχαιότητες και Ιουδαϊκός Πόλεμος, τα οποία προσέφεραν στους μεσαιωνικούς αναγνώστες ιστορικές πληροφορίες για τον εβραϊκό κόσμο και τη σύγκρουση με τη Ρώμη.
• Την Etymologiae του Ισιδώρου της Σεβίλλης, μία από τις σημαντικότερες εγκυκλοπαιδικές συνθέσεις του Μεσαίωνα. Το έργο επιχειρεί να συγκεντρώσει γνώσεις από τη γραμματική και τη ρητορική μέχρι τη γεωμετρία, τη φιλοσοφία, το δίκαιο και την κοινωνική ζωή, καθώς και σημαντικό ιατρικό υλικό.
• Τη Χρονική της Βοημίας του Κοσμά της Πράγας, ένα από τα θεμελιώδη κείμενα για την πρώιμη ιστοριογραφία της Βοημίας.
• Στις πρώτες σελίδες βρίσκονται ακόμη αλφάβητα, ενώ το χειρόγραφο περιλαμβάνει ημερολόγιο, νεκρολόγιο, τοπικές καταγραφές, προσευχές, τύπους εξορκισμού και μαγικές ή αποτρεπτικές φόρμουλες.
Αυτό εξηγεί καλύτερα και τη λογική του έργου, καθώς δεν δημιουργήθηκε απλώς ως μια τεράστια Βίβλος. Ήταν ένα είδος συγκεντρωμένης βιβλιοθήκης γνώσεων για τη μοναστική και λόγια ζωή.
Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του χειρογράφου είναι ποιος το έγραψε. Η σύγχρονη παλαιογραφική έρευνα δείχνει, ότι ολόκληρο το χειρόγραφο γράφτηκε από έναν και μόνο γραφέα, αλλά η ταυτότητά του παραμένει άγνωστη. Η παλαιότερη παράδοση τον συνέδεσε με έναν μοναχό που αναφέρεται ως Hermannus inclusus. Ωστόσο, το inclusus δεν σημαίνει «ο Hermann που εντοιχίστηκε ζωντανός». Ήταν ένας μεσαιωνικός όρος για τον έγκλειστο ή αναχωρητή, δηλαδή τον άνθρωπο που επέλεγε να ζει απομονωμένος σε κελί για θρησκευτικούς λόγους ή ως μορφή μετάνοιας. Σε ορισμένες περιπτώσεις το κελί μπορούσε να κλειστεί ή ακόμη και να εντοιχιστεί συμβολικά. Επομένως, η συγκεκριμένη ένδειξη δεν αποδεικνύει, ούτε ότι ο Hermann ήταν ο γραφέας του Codex Gigas, ούτε ότι καταδικάστηκε σε εντοίχιση. Η σύνδεση του ονόματος με τον δημιουργό του χειρογράφου παραμένει υπόθεση.
Το εντυπωσιακότερο στοιχείο είναι ο χρόνος που απαιτήθηκε για την αντιγραφή. Οι υπολογισμοί της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Σουηδίας δείχνουν ότι η εργασία πρέπει να χρειάστηκε τουλάχιστον 20 χρόνια και πιθανώς 30 ή ακόμη και μια ολόκληρη ζωή. Έτσι, ο πραγματικός άθλος του χειρογράφου, δεν ήταν η μυθική δημιουργία του μέσα σε μία νύχτα, αλλά η πολυετής εργασία ενός άγνωστου ανθρώπου.
Ο διάσημος Διάβολος καταλαμβάνει μία μόνο ολοσέλιδη παράσταση. Απέναντί του βρίσκεται η Ουράνια Ιερουσαλήμ, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή αντιπαράθεση Καλού και Κακού. Η συγκεκριμένη εικόνα, μαζί με τις μαγικές φόρμουλες και τους εξορκιστικούς τύπους του χειρογράφου, συνέβαλε στη μεταγενέστερη δημιουργία του προσωνυμίου του χειρογράφου ως η «Βίβλος του Διαβόλου».
Το Codex Gigas παρέμεινε για αιώνες στη Βοημία. Το 1648, κατά τη λεηλασία της Πράγας από τα σουηδικά στρατεύματα στον Τριακονταετή Πόλεμο, μεταφέρθηκε στη Σουηδία.
Το 1697 σώθηκε από τη μεγάλη πυρκαγιά του κάστρου Tre Kronor στη Στοκχόλμη. Σύμφωνα με την παράδοση, κάποιος το πέταξε από ένα παράθυρο για να το σώσει και το χειρόγραφο έπεσε πάνω σε έναν περαστικό, τραυματίζοντάς τον. Η ιστορία αυτή θεωρείται αμφίβολη ως προς την αξιοπιστία της, αν και είναι βέβαιο ότι η βιβλιοδεσία του χειρογράφου υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς.
Σήμερα το Codex Gigas φυλάσσεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Σουηδίας στη Στοκχόλμη και είναι διαθέσιμο και σε ψηφιακή μορφή. Ο θρύλος λοιπόν μιλά για έναν μοναχό, τον Διάβολο και μία νύχτα. Η παλαιογραφία μιλά για κάτι πολύ πιο ανθρώπινο. Έναν άγνωστο γραφέα, ένα τεράστιο χειρόγραφο και πιθανώς δεκαετίες αδιάκοπης εργασίας κι ίσως αυτή να είναι η πιο εντυπωσιακή ιστορία του Codex Gigas.
Δείτε φωτογραφίες ΕΔΩ , ΕΔΩ , ΕΔΩ κι ΕΔΩ
photo: pixabay