Το νησί Σοκότρα, το μεγαλύτερο του ομώνυμου αρχιπελάγους, αποκαλείται συχνά ως τα «Γκαλαπάγκος του Ινδικού Ωκεανού». Πρόκειται για ένα μέρος με την πιο ιδιαίτερη βιοποικιλότητα στον πλανήτη, όπου το 37% των 825 ειδών φυτών, το 90% των ερπετών και το 95% των σαλιγκαριών της στεριάς είναι ενδημικά, δεν υπάρχουν δηλαδή πουθενά αλλού στη Γη.
Αυτό το μοναδικό καταφύγιο, το οποίο η UNESCO ανακήρυξε Μνημείο Παγκόσμιας Φυσικής Κληρονομιάς το 2008, φιλοξενεί το Dragon’s Blood Tree (επιστημονική ονομασία: Dracaena cinnabari), ένα δέντρο με τόσο απόκοσμη εμφάνιση και ιδιότητες, που ανάγκασε την ανθρωπότητα να πλέξει γύρω του μερικούς από τους πιο καθηλωτικούς μύθους.
Η εξωτερική του εμφάνιση θυμίζει γιγαντιαία, αναποδογυρισμένη ομπρέλα ή ένα τεράστιο μανιτάρι. Το σχήμα αυτό οφείλεται στον ιδιαίτερο τρόπο ανάπτυξής του που ονομάζεται διχοτόμηση. Κάθε κλαδί χωρίζεται σταθερά στα δύο, μέχρι που στην άκρη τους φυτρώνουν πυκνά, άκαμπτα πράσινα φύλλα που δείχνουν προς τα πάνω. Αυτή η «ομπρέλα» ανανεώνεται κάθε τρία ή τέσσερα χρόνια και χρησιμεύει στο να σκιάζει τις ρίζες του, εγκλωβίζοντας την υγρασία της πρωινής ομίχλης και επιτρέποντάς του να επιβιώνει στο άνυδρο περιβάλλον. Η ιστορία του είδους αυτού πηγαίνει πίσω περισσότερα από 50 εκατομμύρια χρόνια, όταν πρωτοεμφανίστηκε στη Μεσόγειο, ενώ σήμερα, εκτός από τη Σοκότρα, εντοπίζεται σε μικρότερους πληθυσμούς στο όρος Ντοφάρ του Ομάν και σε ελάχιστα υποτροπικά δάση.
Το μεγαλύτερο μυστικό του, όμως, κρύβεται κάτω από τον φλοιό του. Αν κάποιος χαράξει τον κορμό, το δέντρο αρχίζει κυριολεκτικά να «αιμορραγεί» έναν παχύρρευστο, κατακόκκινο χυμό. Αυτή η πολύτιμη ρητίνη αναφέρεται σε αρχαία ινδικά κείμενα, καθώς και στα έργα του Ηρόδοτου, του Πλίνιου και του Μάρκο Πόλο. Οι αρχαίοι πολιτισμοί προσπάθησαν να ερμηνεύσουν το φαινόμενο μέσα από τη μυθολογία. Στον ινδουιστικό μύθο, οι θεοί Μπράχμα και Σίβα μονομάχησαν μεταμορφωμένοι σε δράκο και ελέφαντα, το δέντρο γεννήθηκε εκεί όπου το αίμα τους χύθηκε στη γη. Στην ελληνική μυθολογία, το δέντρο βλάστησε από το χυμένο αίμα του Λάδωνα, του εκατοντακέφαλου δράκου που φύλαγε τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων και εξοντώθηκε από τον Ηρακλή στον 11ο άθλο του. Στα αραβικά, το δέντρο ονομάζεται Dam al-Akhawain, δηλαδή «το αίμα των δύο αδελφών», καθώς η λαϊκή παράδοση θέλει το πρώτο φυτό να ξεπηδά στο σημείο όπου δύο αδέλφια, ο Ντάρσα και ο Σάμχα, πάλεψαν μέχρι θανάτου.
Αυτή η κόκκινη ρητίνη, που στην αρχαιότητα αποκαλούνταν «κιννάβαρη», αποτελούσε ένα πανάκριβο εμπορικό αγαθό με υποτιθέμενες μαγικές και θεραπευτικές ιδιότητες. Η ρίζα του χρησιμοποιούνταν σε φάρμακα για τους ρευματισμούς και σε οδοντόκρεμες, ενώ τα φύλλα ως χωνευτικά. Οι Αιγύπτιοι και οι Γουάντσες των Καναρίων Νήσων χρησιμοποιούσαν το «αίμα του δράκου» στη βαλσάμωση και τη μουμιοποίηση. Οι κάτοικοι της Σοκότρα το αξιοποιούσαν ως κραγιόν, ως φρεσκάδα για την αναπνοή, για τη βαφή μαλλιού και τη συγκόλληση κεραμικών, ενώ οι αλχημιστές το χρησιμοποιούσαν σε τελετουργικές μαγείες.
Η πιο διάσημη χρήση του, ωστόσο, καταγράφηκε στην ευρωπαϊκή οργανοποιία του 18ου αιώνα. Η κατακόκκινη αυτή ρητίνη αποτέλεσε το βασικό συστατικό για το βερνίκι των θρυλικών Ιταλών οργανοποιών, όπως ο Στραντιβάριους (Stradivarius). Αυτό το υλικό χάρισε στα βιολιά το χαρακτηριστικό βαθύ πλούσιο χρώμα τους και, σύμφωνα με ορισμένους ειδικούς, επηρέασε τη μοναδική ακουστική τους ποιότητα. Η ιστορική σημασία του δέντρου για το νησί επιβεβαιώθηκε και από αρχαιολογική αποστολή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η οποία ανακάλυψε στη Σοκότρα μεγαλίθους, αρχαίους ναούς, τεχνητές δεξαμενές και σπηλιές με βραχογραφίες, καθώς και γυάλινα σκεύη που είχαν λιώσει μαζί με ρητίνη από το «αίμα του δράκου».
Παρά τη συγκλονιστική του ιστορία, το μέλλον του Dragon’s Blood Tree είναι εξαιρετικά αβέβαιο. Σήμερα, το οροπέδιο Φιρμχίν στη Σοκότρα, που φιλοξενεί το κυρίως δάσος, θεωρείται ταυτόχρονα ένα απέραντο νεκροταφείο αυτών των δέντρων, επειδή δίπλα σε κάθε ζωντανό δέντρο βρίσκονται πεσμένοι κορμοί και ξερά, λευκά κλαδιά που εξέχουν από το έδαφος σαν ανθρώπινα οστά.
Τα περισσότερα δέντρα που επιβιώνουν σήμερα στη φύση είναι εκατοντάδων ετών, όμως η ακριβής ηλικία τους δεν μπορεί να υπολογιστεί, καθώς ο κορμός τους δεν σχηματίζει ετήσιους δακτυλίους.
Τα τελευταία χρόνια, η ένταση των κυκλώνων στην Αραβική Θάλασσα και οι πρωτοφανείς σε σφοδρότητα καταιγίδες ξερίζωσαν βίαια χιλιάδες αιωνόβια δέντρα (πολλά εκ των οποίων ήταν άνω των 500 ετών) μέσα σε λίγες ώρες. Οι ελεύθερες κατσίκες που έχουν κατακλύσει το νησί αποτελούν τον μεγαλύτερο εχθρό της νέας γενιάς. Καθώς οι ντόπιοι δεν προστατεύουν πάντα τις εκτάσεις, οι κατσίκες καταβροχθίζουν αμέσως τα νεαρά βλαστάρια. Αυτό σημαίνει ότι τα γέρικα δέντρα που πεθαίνουν δεν αντικαθίστανται ποτέ από νέα. Οι περίοδοι των μουσώνων έχουν μειωθεί, προκαλώντας έντονη λειψυδρία. Παρόλο που η «ομπρέλα» του δέντρου είναι σχεδιασμένη να πίνει την πρωινή ομίχλη, οι παρατεταμένες περίοδοι ακραίας ζέστης αποδυναμώνουν τους γηραιότερους κορμούς.
Η σταδιακή ξήρανση του νησιού και η έλλειψη μιας νέας γενιάς δέντρων που θα αντικαταστήσει τα παλιά, δείχνουν ότι η τρέχουσα γενιά κινδυνεύει να είναι η τελευταία. Αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα προστασίας, το πιο παράξενο και μυθικό δέντρο του κόσμου θα πάψει να κοσμεί τον πλανήτη μας, αφήνοντας πίσω του μόνο τον απόηχο των θρύλων του.
Δείτε βίντεο ΕΔΩ κι ΕΔΩ και φωτογραφία ΕΔΩ
photo: pixabay