Καταρρέοντας από την πίεση εκπαιδευτικών και γονέων, τρία παιδιά που αισθάνονται περιθωριοποιημένα βρίσκουν καταφύγιο σε ένα κοντινό δάσος. Εκεί, το παιχνίδι σκληραίνει και μετατρέπεται σε τελετουργία, ενώ ο πόνος γίνεται μέσο διαφυγής — μέχρι που παλιές πληγές έρχονται στην επιφάνεια και τα όρια ανάμεσά τους επαναπροσδιορίζονται.

Επιστρέφοντας από τη Βιέννη όπου ζούσε, στη μικρή πόλη στη νότια Γερμανία, στην οποία μεγάλωσε, ο σκηνοθέτης και σεναριογράφος Γιάνις Λεντς βρέθηκε αντιμέτωπος με αναμνήσεις από τα χρόνια που πήγαινε σχολείο, από το αυστηρό, άκαμπτο εκπαιδευτικό σύστημα και αποφάσισε να μεταφράσει τα συναισθήματά του σε εικόνες που συνέθεσαν την πρώτη του μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας «Oasis» με κεντρικούς ήρωες τρεις φίλους, τον Άντριου, τον Λούκας και τη Μάγια που προσπαθούν να οικοδομήσουν τον δικό τους ασφαλές τόπο σε ένα περιβάλλον βίας και φόβου.

«Πρόθεσή μου δεν ήταν να αντιγράψω την πραγματικότητα ή να την αναπαράγω, αλλά να βρω εικόνες που παραπέμπουν σε κάτι πιο οικουμενικό» τόνισε σε συνέντευξη στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Γιάνις Λεντς σκηνοθέτης της κινηματογραφικής συμπαραγωγής Γερμανίας – Αυστρίας, που απέσπασε το Βραβείο της Επιτροπής στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας στο Διεθνές Διαγωνιστικό τμήμα Orizzonti και προβλήθηκε στο πρόγραμμα Ανοιχτοί Ορίζοντες του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

«Στην πραγματικότητα, όλα ξεκίνησαν όταν επέστρεψα στη Γερμανία και συγκεκριμένα στην περιοχή όπου μεγάλωσα. Ήρθαν στην επιφάνεια τόσες πολλές αναμνήσεις από τα νεανικά μου χρόνια, από την παιδική μου ηλικία. Ήρθα αντιμέτωπος με όλα αυτά, ενώ παράλληλα είχα πλέον και δικό μου παιδί. Ο γιος μου γεννήθηκε στη Βιέννη, αλλά επιστρέψαμε και πήγε σχολείο στη Γερμανία» ανέφερε ο Γιάνις Λεντς, ο οποίος συνέγραψε το σενάριο μαζί με τον Αλεξάντερ Ντίρνιγκερ.

«Βρέθηκα ανάμεσα σε δύο γενιές. Από τη μία ήμουν εγώ, με τις δικές μου αναμνήσεις. Και από την άλλη, έβλεπα τον γιο μου να μεγαλώνει και να πηγαίνει σχολείο. Παρατήρησα, λοιπόν, ότι πολλά πράγματα δεν είχαν αλλάξει. Μόνο η εξωτερική τους μορφή είχε αλλάξει. Zητήματα όπως ο εκφοβισμός, ο κοινωνικός αποκλεισμός παραμένουν ουσιαστικά ίδια» είπε ο σκηνοθέτης εξηγώντας ποιο ήταν το σημείο εκκίνησης του κινηματογραφικού του έργου.

Επισημαίνοντας ότι αναζήτησε οικουμενικά συναισθήματα, με τα οποία θα μπορούσαν να ταυτιστούν πολλοί άνθρωποι, διευκρίνισε ότι έψαξε εικόνες που θα μετέφεραν αυτά τα συναισθήματα στον κινηματογράφο.

Αναφερόμενος στη βία εξέφρασε τη θέση ότι είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα. «Τα άτομα που εκδηλώνουν βίαιη συμπεριφορά, λειτουργούν ουσιαστικά ως συμπτώματα μιας κοινωνίας που είναι, κατά κάποιον τρόπο, άρρωστη. Επίσης, θεωρώ ότι η βία μεταβιβάζεται από το ένα άτομο στο άλλο» είπε.

«Αυτό ακριβώς προσπαθώ να δείξω: ότι τα θύματα μπορούν, με τη σειρά τους, να γίνουν θύτες, και το αντίστροφο. Δεν πρόκειται για δικαιολόγηση καμίας πράξης βίας, αλλά, όταν κάποιος βιώνει βία, αυτή πρέπει κάπως να βρει διέξοδο, να βγει από μέσα του, από το σώμα του» τόνισε και πρόσθεσε:

«Αυτό προσπαθώ να αναδείξω μέσα από τους χαρακτήρες των νέων, το πώς προσπαθούν να διαχειριστούν τον πόνο και την ταπείνωση που βιώνουν στην καθημερινότητά τους, δουλεύοντας, κατά κάποιον τρόπο πάνω στον πόνο που είναι εγκλωβισμένος στο σώμα τους».

Ο Γιάνις Λεντς τόνισε ότι συνεργάστηκε με επαγγελματίες ηθοποιούς, οι οποίοι όμως υποδύονται άτομα 15-17 ετών.

«Στην πραγματικότητα δεν ήταν δύσκολο, γιατί αφιερώσαμε πολύ χρόνο στην προετοιμασία, ακόμα και πριν από το κάστινγκ. Τους γνώρισα μιλώντας μαζί τους —μέσω Zoom ή τηλεφωνικά— για το τι πραγματεύεται η ταινία, πώς την αντιλαμβάνονται οι ίδιοι και ποιες προκλήσεις ενέχουν οι ρόλοι τους. Ήθελα να βεβαιωθώ ότι κατανοούν πραγματικά την κατεύθυνση του έργου και το πού οδηγεί όλο αυτό. Μετά συζητήσαμε πολύ για το σενάριο, διαβάζαμε τις σκηνές και τις αναλύαμε. Στο στάδιο της προετοιμασίας, συνεργαστήκαμε με μια υπεύθυνη συντονισμού οικειότητας (intimacy coordinator)· ήταν παρούσα από τις πρώτες πρόβες και φρόντιζε να δημιουργήσει μια χορογραφία, ώστε όλοι να νιώθουν ασφαλείς και να γνωρίζουν ακριβώς τι πρόκειται να συμβεί. Συνεργαστήκαμε μαζί της και στα γυρίσματα. Έτσι, δημιουργήθηκε ένας ασφαλής χώρος για όλους, όπου ο καθένας μπορούσε να εκφράσει ελεύθερα πώς ένιωθε. Και νομίζω ότι αυτό λειτούργησε εξαιρετικά, καθώς η διαδικασία έγινε πολύ πιο εύκολη» σημείωσε.

Το δάσος με τις ουλές του παρελθόντος

Οι σκηνές γυρίστηκαν σε δύο σχολεία, το ένα από τα οποία είναι εκείνο στο οποίο φοίτησε ο Γιάνις Λεντς και σε δάσος κοντά στα σύνορα Γερμανίας – Βελγίου, όπου υπάρχουν κατάλοιπα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όπως καταφύγια.

«Ήταν πολύ σημαντικό να παρουσιάσω το δάσος, όχι όμως με μια ρομαντική ματιά. Στη γερμανική ιστορία, και συγκεκριμένα κατά την περίοδο του Γ’ Ράιχ, το δάσος χρησιμοποιήθηκε για λόγους προπαγάνδας, συνδεόμενο με την εθνική ταυτότητα και άλλα παρόμοια ζητήματα. Ήταν λοιπόν σημαντικό για μένα να μην παρουσιάσω το δάσος με ρομαντικό τρόπο, αλλά να αναδείξω τα «σημάδια» που φέρει —τα καταφύγια, τα ερείπια— ως ουλές του παρελθόντος. Ήθελα επίσης να φέρω στο φως τα “φαντάσματα” εκείνης της εποχής, τα οποία δυστυχώς επανεμφανίζονται σήμερα, για παράδειγμα στον πολιτικό στίβο» τόνισε ο Γιάνις Λεντς.

Αναφερόμενος στο χάσμα μεταξύ γενεών, εκτίμησε ότι γίνεται όλο και πιο δύσκολο να υπάρξει επικοινωνία, καθώς συμβαίνουν τόσα πολλά πράγματα σε chatrooms και άλλους χώρους— για τα οποία οι γονείς δεν έχουν την παραμικρή ιδέα. «Δεν γνωρίζουν τι συμβαίνει εκεί. Εδώ ακριβώς πιστεύω ότι ξεκινά η έλλειψη επικοινωνίας» είπε αποσαφήνισε ωστόσο ότι δεν ήθελε να παρουσιάσει τους γονείς ως αδιάφορους.

«Νοιάζονται στην πραγματικότητα, αλλά βρίσκονται σε αδιέξοδο: δεν ξέρουν πώς να διαχειριστούν το πρόβλημα, καθώς είναι κάτι τόσο αφηρημένο, κάτι που, κατά μία έννοια, ξεπερνά τις δυνατότητές τους» σημείωσε.

«Στην ταινία γνωρίζουν ότι υπάρχει μόνο ένα βίντεο, αυτό από την αυλή του σχολείου, αλλά αγνοούν την ύπαρξη άλλου βίντεο, στο οποίο το ίδιο πρόσωπο εμφανίζεται ως θύμα. Έτσι, το ίδιο πρόσωπο γίνεται αντικείμενο διαφορετικών ερμηνειών από διαφορετικές γενιές: η παλαιότερη γενιά το βλέπει ως θύτη, ενώ οι νεότεροι —που γνωρίζουν και τα άλλα βίντεο— ξέρουν ότι είναι, ταυτόχρονα, και θύμα. Ήθελα, λοιπόν, να αναδείξω αυτή την αμφισημία και το πώς επηρεάζεται η πραγματικότητά μας ή πώς μπορεί να αλλάξει η αντίληψή μας για τους ανθρώπους ανάλογα με τις πληροφορίες που λαμβάνουμε γι’ αυτούς» υπογράμμισε.

Η όαση είναι η συντροφικότητα

Όσον αφορά το πρόβλημα της βίας, ο σκηνοθέτης τόνισε ότι δεν προτείνει λύση μέσα από την ταινία. Το μόνο που μπορώ να κάνω, νομίζω, είναι να θέσω τα δικά μου ερωτήματα στο κοινό και, στη συνέχεια, να τα συζητήσουμε. Ήθελα να δημιουργήσω μια ταινία που δεν τελειώνει με τους τίτλους τέλους, αλλά συνεχίζεται μετά, μέσα από τη συζήτηση μεταξύ πραγματικών ανθρώπων.

«Αυτό, λοιπόν, είναι κάτι που πιστεύω ότι μπορεί να πετύχει ο κινηματογράφος. Και για μένα έχει νόημα να δημιουργώ κάτι που ωθεί τους ανθρώπους να συζητούν, να επικοινωνούν και αυτό μπορεί να οδηγήσει στην εξεύρεση λύσης» συμπλήρωσε.

Χαρακτηρίζοντας πολύ δύσκολη τη σημερινή εποχή για να μεγαλώνει κανείς, εκτίμησε ότι υπάρχουν τόσες πολλές απειλές και ότι οι νέοι έρχονται αντιμέτωποι με τόσα πολλά πράγματα που βαραίνουν τους ώμους τους, όπως ο φόβος του πολέμου, η κοινωνική ανισότητα, τα πολιτικά ζητήματα. «Πολλοί νέοι καταφεύγουν όλο και περισσότερο σε μια μορφή διαφυγής από την πραγματικότητα, όμως και αυτό δεν είναι λύση» επισήμανε.

Ο σκηνοθέτης τόνισε ότι κατά τη συγγραφή του σεναρίου και τη δημιουργία της ταινίας ήταν πολύ σημαντικό να μην κρίνει κανέναν, αλλά να προσπαθήσει να καταλάβει από πού πηγάζουν οι προθέσεις τους και ότι διαπίστωσε ότι «η λαχτάρα για τρυφερότητα και η δίψα για σκληρότητα και καταστροφή μπορεί να πηγάζουν από την ίδια πληγή».

«Ήθελα μέσα σε όλες αυτές τις δύσκολες και σκοτεινές καταστάσεις να φωτίσω κάτι που δημιούργησαν οι ίδιοι οι ήρωες για τον εαυτό τους. Για μένα, η όαση δεν είναι το δάσος» τόνισε ο σκηνοθέτης αναφερόμενος στον τίτλο της ταινίας.

«Είναι κάτι που δημιουργούν οι ίδιοι. Είναι κάτι άυλο. Είναι η συντροφικότητα μεταξύ τους, ανάμεσα στους τρεις τους. Και είναι ένας χώρος αποκλειστικά για εκείνους. Δεν πρόκειται για κάποια γεωγραφική τοποθεσία, είναι κάτι ιδεατό» υπογράμμισε.

(τις συν. φωτογραφίες παραχώρησε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης)

^{ΑΠΕ-ΜΠΕ Κατερίνα Γιαννίκη / photo: pixabay}