Μια συγκινητική βραδιά χάρισε στους θεατές που βρέθηκαν στο ιστορικό Μπούρτζι του λιμανιού της Σκιάθου για να παρακολουθήσουν την παράσταση, την οποία διοργάνωσε ο Δήμος του νησιού αφιερωμένη στον «κοσμοκαλόγερο» των ελληνικών γραμμάτων Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, η διαλεχτή τραγουδίστρια (κι επιτρέψτε μου, περφόρμερ) Αλίκη Καγιαλόγλου.

Με την αισθαντική φωνή της, το αστείρευτο ταλέντο της και τη ζωντανή και πληθωρική της παρουσία και συνοδευόμενη αψεγάδιαστα στο πιάνο από τον Αλέξανδρο Αβδελιώδη, η Αλίκη Καγιαλόγλου κυριολεκτικά μαγνήτισε τους θεατες, εκτελώντας ιδιαίτερα εκφραστικά και συγκινητικά τα τραγούδια, σε μουσική του σημαντικού συνθέτη και μαέστρου, Άλκη Μπαλτά, βασισμένα σε πέντε αριστουργηματικά διηγήματα του «Άγιου της Δεξαμενής».

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και τον Γιώργη-Βύρωνα Δάβο η ξεχωριστή ερμηνεύτρια τόνισε χαρακτηριστικά: «Αυτό είναι ένα θεατρικό και μουσικό μονόπρακτο θα μπορούσα να το πω, το οποίο βασίζεται σε πέντε διηγήματα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που πρωτοπαρουσιάστηκε στον ιερό χώρο της Αποκάλυψης στην Πάτμο και σε πάρα πολλά μέρη της Ελλάδας και του εξωτερικού. Η υπέροχη αυτή μουσική είναι γραμμένη από τον γνωστό μουσικοσυνθέτη ‘Αλκη Μπαλτά, ο οποίος με ένα πολύ πρωτότυπο τρόπο αγκάλιασε το στίχο του ίδιου του Παπαδιαμάντη αλλά και τους ψαλμούς του Δαυίδ που ο Παπαδιαμάντης έχει μεταφέρει στην σύγχρονη ελληνική γλώσσα».

Κείμενα πολύ εύστοχα επιλεγμένα, ακριβώς επειδή τα γραπτά της «Γλυκοφιλούσας» και της «Αγίας Αναστασσάς» (δύο ιστορίες με μεταρσιωτικά, μεταφυσικά, θρησκευτικά, αλλά και σπαρακτικά ανθρώπινα στοιχεία), του «Καλούμπα» (του κόσμου των αποσυνάγωγων σαν και τον ίδιο ανθρώπων), της «Τρελής βραδιάς» (με τα ιδιαίτερα έντονα ρεαλιστικά και ενίοτε σκωπτικά στοιχεία) και κυρίως, το ανεπανάληπτο λυρικό και θρηνητικά ευαίσθητο «Μοιρολόγι της φώκιας», είναι κείμενα που μέσα τους περιέχουν στίχους κι υπαινίσσονται τραγούδια, που ακόμη κι εκφρασμένα από το στόμα των πρωταγωνιστών τους υποβάλλουν την άλλοτε γλαφυρή κι άλλοτε πένθιμη μουσική τους απόδοση στη φαντασία του αναγνώστη.

Τραγούδια και στίχοι με διαφορετικές τονικότητες, που δένουν οργανικά με την πλοκή και συνθέτουν μάλιστα ανάγλυφα την ατμόσφαιρα των διηγημάτων γιατί εκφράζουν έντονα την ψυχοσύνθεση των ανθρώπων και τη σιγαλόφωνη ποιητικότητα του περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο διαδραματίζεται η πλοκή. Και που σε συνδυασμό με τον αβίαστο ρυθμικό τόνο στη γραφή, την τόσο προσωπική κι ιδιαίτερη χρήση της καθαρεύουσας (διανθισμένη με το ιδίωμα της Σκιάθου στους διαλόγους του) και το πλούσιο σε εικονοποΐα ύφος του Παπαδιαμάντη, κάνουν τόσο πολύ ξεχωριστά τα διηγήματα τούτα. Κάτι που φάνηκε στο αριστοτεχνικά δεμένο θέαμα, που συνδύαζε τη συγκινησιακή ανάγνωση και τη μελωδική φωνή της Καγιαλόγλου με την επιτυχημένη μουσική μεταγραφή του Μπαλτά.

Χάρις και στην εμπνευσμένη και συναισθηματική συνάμα ερμηνεία της Καγιαλόγλου, που έδεσε ταιριαστά με τη μυσταγωγία και τον αναπετασμό εκείνον της ψυχής που προκάλεσε η υποβλητική μουσική του Μπαλτά, η ατμόσφαιρα πλημμύρισε με συγκίνηση και το ακροατήριο έγινε κατορθωτό να εισέλθει στην εντέλεια το παπαδιαμαντικό κλίμα. Εκείνον τον κόσμο όπου το φυσικό και το υπερφυσικό, το τραγικό και το καθημερινό, τα πάθη των ανθρώπων κι η καλοσύνη τους, η θρησκευτική κατάνυξη κι η μητρική αγάπη, ο κοινωνικός αποκλεισμός κι η μοναξιά γίνονται ένα, ενώ κι η φύση (η θάλασσα, τα βράχια, κυρίως δε τα ξωκλήσια) δεν συνιστούν μόνον ένα σκηνικό για τις ιστορίες, αλλά ορθώνονται μέσα στην οντολογική κι υπαρξιακή τους βαρύτητα και γίνονται ενεργός πρωταγωνιστής που συμμετέχει στο δράμα των ηρώων. ‘Αλλωστε και τα διηγήματα τούτα, πετυχαίνουν ανάγλυφα να αναδείξουν τη μεγάλη ηθογραφική και ψυχογραφική φλέβα του Παπαδιαμάντη και αναπαριστούν ολοζώντανα, σάμπως μια κινηματογραφική ταινία, τη ζωή και τις συνήθειες, ακόμη ακόμη και την τοπιογραφία της Σκιάθου των καιρών του.

Από την πλευρά του, ο δήμαρχος της Σκιάθου Θεόδωρος Τζούμας τόνισε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Κάθε παράσταση εμπνευσμένη από το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη όταν παρουσιάζεται στη Σκιάθο αποκτά μια άλλη διάσταση, με την Αλίκη Καγιαλόγλου ωστόσο συνέβη κάτι υπερβατικό, μέσα από την δωρικότητα της λυρικής ερμηνείας, σου έδινε την εντύπωση πως ίπτατο πάνω στη σκηνή όπως ο Παπαδιαμάντης πάνω από τα πάθη τα ανθρώπινα».

«Είμαι πολύ χαρούμενη που επιτέλους ήλθα στον τόπο του Παπαδιαμάντη έπειτα από τόσα χρόνια για να μοιρασθώ αυτά τα κείμενα, τα υπέροχα αυτά έργα, ενός σπουδαίου και σπάνιου λογοτέχνη, πού εκτός του ότι έχει μία μοναδική γλώσσα, εκείνο που συγκλονίζει– τουλάχιστον εμένα κι ιδιαίτερα το νόημα που κλείνει ο αξεπέραστος στίχος “σα να μην είχαν τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου”– είναι το ότι ο Παπαδιαμάντης σκύβει πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη με συμπόνια, με τρόπο που κατανοεί ακόμα και τις αδυναμίες των ανθρώπων και που εν τέλει με αυτό τον υπέροχο λόγο που είναι συνάμα ιματικός, τους παρηγορεί», πρόσθεσε με τη σειρά της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Καγιαλόγλου.

Χαρακτηριστικό της συγκίνησης που σκόρπισε η μουσική τούτη παράσταση ήταν ο ενθουσιασμός που πλημμύρισε και τους ξένους φοιτητές που συμμετείχαν στο εργαστήριο «Λογοτεχνία και Νησιά», που διευθύνει η Χαρά Κεφαλέα, από το τμήμα Λογοτεχνίας της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ, βάσει του μνημονίου συνεργασίας που έχει υπογραφεί με τον Δήμο Σκιάθου. Μολονότι οι νέοι φοιτητές από πολλές χώρες της Ευρώπης και της Μεσογείου δεν γνώριζαν ελληνικά, η υποβλητικότητα της παράστασης, το πάθος στην ανάγνωση κι η μελωδικότητα της μουσικής, τους συνεπήραν και τους ενθουσίασαν σε μεγάλο βαθμό.

Η τόσο ποιητική απ’ όλες τις απόψεις παράσταση, που ανέβηκε στη Σκιάθο την περασμένη Δευτέρα 25 Μαΐου, πρωτοπαρουσιάστηκε το 2002 στο 2ο Διεθνές Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτμου, στον Ιερό Χώρο της Αποκάλυψης (με μικρό οργανικό σύνολο). Ακολούθησε το ανέβασμα της το 2004 στο Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν (της οδού Φρυνίχου). Το αποκορύφωμα των παραστάσεων για τον Παπαδιαμάντη καταγράφηκε στην Κωνσταντινούπολη, όταν ανέβηκε υπό την αιγίδα του Πατριάρχη Βαρθολομαίου. Για όσους δεν είχαν την ευτυχία να παρακολουθήσουν τις παραστάσεις, μία καλή ιδέα μπορούν να σχηματίσουν από το cd που έχει κυκλοφορήσει.

Όπως δηλώνει η Αλίκη Καγιαλόγλου, «αυτή η συνάντησή μου με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη από το 2002, μου έχει δώσει πάρα πολύ κουράγιο και πολύ συχνά ανατρέχω και προστρέχω στα κειμενά του για να παρηγορηθώ και εγώ. Για αυτόν τον λόγο το 2002 ίδρυσα την εταιρεία με τον εύλογο τίτλο “Συν Αθηνά και χείρα κίνει” μόνο και μόνο για να μπορέσω να μπω στο στούντιο (γιατί καμία εταιρεία δεν ενδιαφερότανε γι’ αυτή την εργασία) και να ηχογραφήσω αυτό το υπέροχο υλικό που σίγουρα με έχει κάνει καλύτερη».

Η πλούσια πορεία της Καγιαλόγλου έχει ακολουθήσει πολλές διαδρομές, που τεκμαίρουν τις μεγάλες ερμηνευτικές της δυνατότητες, που δεν περιορίζονται σε ένα συγκεκριμένο είδος μουσικής. Πέρα από τις αξιοσημείωτες συνεργασίες της με τους δύο γίγαντες της σύγχρονης ελληνικής μουσικής, τον Μίκη Θεοδωράκη και τον Μάνο Χατζιδάκι, με τον οποίο έχει επίσης ταυτισθεί ερμηνευτικά, η Καγιαλόγλου από το 1982 έχει εμφανιστεί με πολυάριθμα ρεσιτάλ στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Στην εκτελεστική της ατζέντα, περιλαμβάνονται ερμηνείες σε στίχους Σεφέρη, Ελύτη, Καβάφη, Ρίτσο, Αναγνωστάκη, Γκάτσου, Λόρκα, Λεό Φερέρ και πολλούς άλλους.

(ΑΠΕ -ΜΠΕ / Γιώργης-Βύρων Δάβος / photo: eurokinissi)