Στα εγκαίνια της έκθεσης οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τον φωτογράφο, να ακούσουν τις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τις εικόνες του και να ανακαλύψουν την μακρά προσωπική διαδρομή που τον οδήγησε στην δημιουργία του ιδιαίτερου φωτογραφικού έργου του.
Ο εκθεσιακός χώρος του Μουσείου Φωτογραφικών Μηχανών, που φιλοξενεί τη συλλογή φωτογραφικών μηχανών του εφοπλιστή και μεγάλου ευεργέτη της Δράμας Άρη Θεοδωρίδη, αποτέλεσε για ακόμη μία φορά σημείο συνάντησης της φωτογραφικής τέχνης με το κοινό, καταδεικνύοντας την προσήλωση των ανθρώπων της ΑμΚΕ «ΚΥΚΛΩΨ» στη δημιουργία πολιτιστικών διοργανώσεων υψηλού επιπέδου, που αναδεικνύουν τους δημιουργούς και προσφέρουν στο κοινό τη δυνατότητα ουσιαστικής επαφής με το έργο τους

Από την οικογενειακή μνήμη στην αναζήτηση της χαμένης πατρίδας
Ο Παύλος Κοζαλίδης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1961 και ασχολήθηκε συστηματικά με τη φωτογραφία από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Για περισσότερα από σαράντα χρόνια ταξιδεύει σε διαφορετικές γωνιές του κόσμου, φωτογραφίζοντας τοπία και ανθρώπους στην Ασία, την Αφρική, τη νότια και την κεντρική Αμερική.
Η συγκεκριμένη φωτογραφική ενότητα, ωστόσο, έχει μια βαθιά προσωπική αφετηρία. Οι πρόγονοί του κατάγονταν από την Ορντού, στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον τόπο τους, εγκαθιστάμενοι στην Ελλάδα μετά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923.
Οι αφηγήσεις των συγγενών του κατά την παιδική του ηλικία δημιούργησαν μέσα του εικόνες ενός τόπου που δεν είχε γνωρίσει ποτέ. Αυτές οι μνήμες έγιναν αργότερα η αφορμή για μια μακρά αναζήτηση. Από το 1995 έως το 2003 ταξίδεψε στην Τουρκία, τη Γεωργία, την Ουκρανία και τη Ρωσία, αναζητώντας τα ίχνη των προγόνων του και των ελληνικών κοινοτήτων που εξακολουθούσαν να διατηρούν την παρουσία τους στην ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.
Μέσα από τις συναντήσεις του με τους ανθρώπους, τις επισκέψεις σε ελληνόφωνα χωριά και την φιλοξενία που του προσφέρθηκε, γνώρισε από κοντά μια διαφορετική πραγματικότητα από εκείνη που σχημάτισε μέσα από τις οικογενειακές διηγήσεις. Οι φωτογραφίες του δεν επιχειρούν να ωραιοποιήσουν την πραγματικότητα ούτε να δραματοποιήσουν τις συνθήκες ζωής τους, απλά αποτυπώνουν με διακριτικότητα πρόσωπα, βλέμματα, σπίτια και τοπία που κουβαλούν την δική τους ιστορία.

«Μου άρεσε να βρίσκω τα πιο όμορφα πράγματα, στα πιο άσχημα μέρη»
Μιλώντας στα εγκαίνια, ο Παύλος Κοζαλίδης αναφέρθηκε στις ιστορίες που συνοδεύουν τις φωτογραφίες του, στις γνώσεις και τις εμπειρίες που απέκτησε όλα αυτά τα χρόνια ταξιδεύοντας και φωτογραφίζοντας τις στιγμές των ανθρώπων. Εξήγησε πως η φωτογραφία αποτέλεσε πρωτίστως μια προσωπική ανάγκη και μια διαδρομή που επέλεξε να ακολουθήσει για τον ίδιο. «Εγώ φωτογράφιζα για μένα», είπε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη σχέση του με την τέχνη που καθόρισε μεγάλο μέρος της ζωής του.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη φιλοσοφία που ακολουθεί κατά τη φωτογράφιση, υπογραμμίζοντας πως η εικόνα δεν πρέπει να λειτουργεί ως μέσο πρόκλησης φόβου ή αρνητικών συναισθημάτων, αλλά να προσφέρει μια διαφορετική ισορροπία στον θεατή. «Η φωτογραφία πρέπει να χαλαρώνει την σκέψη, να δημιουργεί μια ισορροπία, όχι να τον τρομάζει, να μην είναι αποκρουστική, να μην δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα».
Αποτυπώνοντας τη δική του ματιά απέναντι στους τόπους και τους ανθρώπους που συνάντησε, σημείωσε χαρακτηριστικά: «μου άρεσε να βρίσκω τα πιο όμορφα πράγματα, στα πιο άσχημα μέρη».
Για τον ίδιο, καθοριστικό στοιχείο της φωτογραφικής διαδικασίας είναι η ανθρώπινη προσέγγιση, η εμπιστοσύνη και η επικοινωνία που αναπτύσσεται ανάμεσα στον φωτογράφο και στο πρόσωπο που βρίσκεται απέναντί του. «Θέλω να προσεγγίζω με αγάπη τους ανθρώπους που φωτογραφίζω», ανέφερε, εξηγώντας με αυτή τη φράση μια βασική αρχή της φωτογραφικής του αντίληψης.
Αναφέρθηκε ακόμη στις δυσκολίες που αντιμετώπισε όλα αυτά τα χρόνια, στους κινδύνους, στον φόβο, στην ανησυχία και στα απρόοπτα που συνόδευσαν τις ταξιδιωτικές του διαδρομές. Όπως είπε, οι εμπειρίες αυτές ήταν συχνά έντονες και γεμάτες αντιφατικά συναισθήματα, ωστόσο η αγάπη του για τη φωτογραφία και η επιθυμία του να πετύχει τον σκοπό του τον κρατούσαν σταθερό στην προσπάθειά του.

Η χαμένη πατρίδα ως διαχρονική ανθρώπινη αναζήτηση
Στον χαιρετισμό του, ο Δραμινός φωτογράφος Κώστας Βιδάκης, μέλος του Δ.Σ. της ΑμΚΕ «ΚΥΚΛΩΨ», ο οποίος προλόγισε τον καλλιτέχνη, στάθηκε ιδιαίτερα στην προσωπική αφετηρία του έργου του και στον τρόπο με τον οποίο η αναζήτηση των οικογενειακών ριζών εξελίχθηκε σε μια ευρύτερη προσέγγιση της ανθρώπινης εμπειρίας.
Όπως επισήμανε, οι ιστορίες προσφυγιάς των προγόνων του Παύλου Κοζαλίδη τον έφεραν πιο κοντά στις εμπειρίες ανθρώπων που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους, αναδεικνύοντας τον ξεριζωμό, την απώλεια και την αναζήτηση μιας νέας ζωής ως διαχρονικά ζητήματα που εξακολουθούν να απασχολούν την ανθρωπότητα.
Μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, ο Κώστας Βιδάκης επισήμανε ότι «η χαμένη πατρίδα που αναζητά ο Παύλος Κοζαλίδης, ίσως να μην βρίσκεται μόνο στους τόπους από όπου ξεκίνησαν οι πρόγονοί του, αλλά και στην ανθρώπινη ανάγκη να αισθανόμαστε ότι κάπου ανήκουμε».
Η έκθεση «Αναζητώντας τη χαμένη πατρίδα» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2008 με την υποστήριξη του Μουσείου Μπενάκη, ενώ παράλληλα κυκλοφόρησε ο ομότιτλος δίγλωσσος κατάλογος, με κείμενα των Θανάση Αυγερινού, Γεωργίας Ιμσιρίδου και Αλεξάνδρας Μόσχοβη.
Η φιλοξενία της στη Δράμα από την ΑμΚΕ «ΚΥΚΛΩΨ» προσθέτει έναν ακόμη σημαντικό σταθμό στις πολιτιστικές δράσεις της, επιβεβαιώνοντας τη σημασία του «Μαρμάρινου Σπιτιού» ως ενός ξεχωριστού χώρου συνάντησης της τέχνης με το κοινό της Ανατολικής Μακεδονίας.
Περιδιαβαίνοντας την έκθεση, ο επισκέπτης αντιλαμβάνεται πως η αναζήτηση μιας χαμένης πατρίδας δεν αφορά μόνο τον τόπο που έμεινε πίσω, αλλά και τις μνήμες, τους ανθρώπους και τις ιστορίες που συνεχίζουν να τον κρατούν ζωντανό. Μέσα από τον φωτογραφικό φακό του Παύλου Κοζαλίδη, αυτή η αναζήτηση αποκτά μια ευρύτερη διάσταση, θυμίζοντας πως, πέρα από σύνορα και αποστάσεις, η ανάγκη να ανήκουμε κάπου παραμένει κοινή για όλους τους ανθρώπους.

^{ΑΠΕ-ΜΠΕ / photo: pixabay}