Το Υπόγειο του Ħal Saflieni (Ħal Saflieni Hypogeum), ένας λαβύρινθος τριών επιπέδων, λαξευμένος εξ ολοκλήρου στον ασβεστόλιθο, με ηλικία μεταξύ 4000 και 2500 π.Χ., αποτελεί ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό επίτευγμα που περιβάλλεται από ένα πυκνό πλέγμα θεωριών.

Σήμερα, καθώς η πρόσβαση στο μνημείο υπόκειται σε εξαιρετικά αυστηρούς περιορισμούς, με απόλυτη απαγόρευση φωτογραφίας και βιντεοσκόπησης, υποχρεωτική συνοδεία ξεναγού και μόλις το 10% του συνολικού συγκροτήματος να παραμένει προσβάσιμο στο κοινό, η ανάγκη να κατανοήσουμε τη συνολική εικόνα αυτού του υπόγειου κόσμου γίνεται ακόμα πιο επιτακτική.

Η επικρατούσα αρχαιολογική και θρησκευτική θεώρηση αντιμετωπίζει το Ħal Saflieni ως έναν διπλό ιερό χώρο, ο οποίος λειτούργησε ταυτόχρονα ως λατρευτικό κέντρο και ως ομαδική νεκρόπολη για περισσότερους από 7.000 ανθρώπους. Στους θαλάμους του, τα οστά τοποθετούνταν μαζί με κτερίσματα, καλυμμένα με κόκκινη ώχρα που συμβόλιζε το αίμα, τη ζωτική ενέργεια και την προσδοκία της αναγέννησης.

Παράλληλα, η ανακάλυψη του περίφημου αγαλματιδίου της «Κοιμώμενης Γυναίκας» (Sleeping Lady), ενός πήλινου αριστουργήματος 12,2 εκατοστών με πληθωρικές φόρμες που αναπαύεται γαλήνια στο ένα πλευρό, ενισχύει τη θεωρία ότι ο χώρος ήταν αφιερωμένος στη λατρεία μιας Μεγάλης Μητέρας Θεάς της Γονιμότητας. Tο αγαλματίδιο φιλοτεχνήθηκε από τερακότα και επικαλύφθηκε με ίχνη κόκκινης ώχρας, το χρώμα που στη νεολιθική εποχή συνδεόταν άρρηκτα με το αίμα, τη γονιμότητα, τη ζωή και την αναγέννηση.

Αυτό που κάνει το αγαλματίδιο μοναδικό, δεν είναι μόνο η τεχνική του αρτιότητα, αλλά ο εκπληκτικός ρεαλισμός στη στάση του σώματος. Η γυναίκα είναι ξαπλωμένη στο πλάι, πάνω σε ένα υφαντό ή ξύλινο κρεβάτι, το οποίο μάλιστα «βουλιάζει» ελαφρώς κάτω από το βάρος της. Το ένα της χέρι είναι διπλωμένο απαλά κάτω από το μαξιλάρι, ενώ το κεφάλι της γέρνει με απόλυτη φυσικότητα. Χαρακτηρίζεται από τις πληθωρικές, «αδρές» φόρμες (φάρδος σε γοφούς, μηρούς και μπράτσα), οι οποίες έρχονται σε έντονη αντίθεση με τη λεπτή της μέση. Φορά μια μακριά, πλισέ φούστα με διακοσμητικά κρόσσια στο στρίφωμα, προσφέροντάς μας μια σπάνια ματιά στην ενδυμασία και την υφαντουργία της νεολιθικής εποχής.

Οι αρχαιολόγοι και οι ερευνητές έχουν διατυπώσει διάφορες θεωρίες για τον συμβολισμό της, όπως: α) Τελετουργικός Εκστατικός Ύπνος: Η επικρατέστερη θεωρία υποστηρίζει ότι η μορφή αναπαριστά μια ιέρεια ή πιστή σε κατάσταση έκστασης. Στα υπόγεια ιερά, οι άνθρωποι της εποχής κατέφευγαν πιθανότατα για να υποβληθούν σε θεραπευτικό ή μαντικό «εγκοιμητισμό», αναζητώντας προφητικά οράματα και καθοδήγηση από τη Μεγάλη Μητέρα Θεά. β) Η Θεά της Γονιμότητας και της Γης: Όπως και άλλα «σωματώδη» αγαλματίδια της νεολιθικής Μάλτας, η πληθωρικότητά της συμβολίζει την αφθονία, την τροφοδότρα γη και την προστασία της ζωής και γ) Ο Αιώνιος Ύπνος του Θανάτου: Επειδή βρέθηκε μέσα σε νεκρόπολη, πολλοί μελετητές πιστεύουν ότι η γαλήνια αυτή στάση δεν συμβολίζει απλώς τον καθημερινό ύπνο, αλλά την ειρηνική μετάβαση στον άλλον κόσμο, μια αλληγορία για τον θάνατο ως έναν αιώνιο, αναπαυτικό ύπνο υπό την προστασία της γης.

Δείτε ΕΔΩ

Όποια κι αν είναι η ακριβής της ερμηνεία, η «Κοιμώμενη Γυναίκα» παραμένει ένα διαχρονικό σύμβολο της προϊστορικής τέχνης, ένα μικροσκοπικό έργο που καταφέρνει να συμπυκνώσει τα μεγαλύτερα υπαρξιακά ερωτήματα του ανθρώπου για τη ζωή, τον θάνατο και το θείο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι το υπόγειο χρησιμοποιήθηκε για την πρακτική του «τελετουργικού εγκοιμητισμού», όπου πιστοί και ιέρειες κατέβαιναν στο απόλυτο σκότος για να περάσουν σε θεραπευτικό ή μαντικό ύπνο, αναζητώντας προφητικά οράματα και καθοδήγηση από τον υποχθόνιο κόσμο.

Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο, η επιστήμη της ακουστικής και της νευροεπιστήμης ήρθε να προσθέσει μια εντελώς νέα διάσταση, αποκαλύπτοντας ότι το Υπόγειο σχεδιάστηκε ή διαμορφώθηκε ως ένας γιγαντιαίος, επιστημονικά συντονισμένος θάλαμος ακουστικού συντονισμού.

Στην περίφημη «Αίθουσα του Μαντείου», μια χαμηλή ανδρική φωνή ή ένας τελετουργικός ψαλμός συντονίζεται απόλυτα στη θεμελιώδη συχνότητα των 110–111 Hz, ενώ παρατηρούνται ισχυρές αρμονικές ενισχύσεις στα 220 Hz και 440 Hz, καθώς και υπόβαθρα χαμηλών συχνοτήτων έως τα 50 Hz.

Σύγχρονες νευρολογικές μελέτες επιβεβαιώνουν ότι η έκθεση σε αυτές τις συγκεκριμένες συχνότητες προκαλεί το φαινόμενο του συγχρονισμού των εγκεφαλικών κυμάτων, καταστέλλοντας προσωρινά τη δραστηριότητα στον αριστερό προμετωπιαίο λοβό, που ευθύνεται για τη λογική και ενεργοποιώντας περιοχές του δεξιού ημισφαιρίου, που συνδέονται με το συναισθηματικό βίωμα, τη δημιουργικότητα και τις εκστατικές καταστάσεις. Τρισδιάστατες προσομοιώσεις κυματικών εξισώσεων, όπως αυτές που αναδεικνύουν ερευνητές της ψυχοακουστικής, δείχνουν ότι η γεωμετρία των τοίχων ρυθμίστηκε, ώστε να δημιουργεί ακουστικές κορυφώσεις που θυμίζουν τη μουσική κλίμακα ολόκληρων τόνων, αποδεικνύοντας ότι οι κατασκευαστές κατείχαν μια βαθιά, πρακτική γνώση της επίδρασης του ήχου στην ανθρώπινη φυσιολογία.

Αυτός ο συνδυασμός μοναδικής αρχιτεκτονικής και αυστηρών περιορισμών πρόσβασης, έχει τροφοδοτήσει κατά καιρούς και μια σειρά από θεωρίες. Κατά τις ανασκαφές των αρχών του 20ού αιώνα, αναφορές για την εύρεση ανθρώπινων σκελετών με ασυνήθιστα επιμήκη κρανία και ανατομικές ιδιαιτερότητες οδήγησαν σε σενάρια για την ύπαρξη μιας άγνωστης, ξεχωριστής φυλής ανθρώπων ή ιερατικών δυναστειών, ενώ η σύγχρονη ανθρωπολογία αποδίδει τα ευρήματα αυτά σε τεχνητή παραμόρφωση των κρανίων για λατρευτικούς λόγους.

Άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι στο Ħal Saflieni υπάρχουν τα απομεινάρια ενός πολύ παλαιότερου, τεχνολογικά προηγμένου πολιτισμού της Μεσογείου, που χρησιμοποίησε την πέτρα ως εργαλείο θεραπείας με δονήσεις, ενώ τοπικοί αστικοί μύθοι συνδέουν το υπόγειο με ένα αχανές δίκτυο στοών, που διασχίζει ολόκληρο το νησί και στο οποίο φερόταν να έχουν εξαφανιστεί εξερευνητές.

Είτε προσεγγίσει κανείς το Ħal Saflieni μέσα από την κλασσική αρχαιολογία, είτε μέσα από τη νευροεπιστήμη και το μυστήριο, το βέβαιο είναι ότι το Υπόγειο της Μάλτας παραμένει ένα διαχρονικό εργαστήριο της ανθρώπινης συνείδησης, όπου η αρχιτεκτονική, ο ήχος και η αναζήτηση του θείου γίνονται ένα.

Δείτε βίντεο ΕΔΩ και φωτογραφίες ΕΔΩ, ΕΔΩ , ΕΔΩ, ΕΔΩ κι ΕΔΩ


^{photo: pixabay}