Στην άκρη της Κυρηναϊκής, εκεί όπου η ιστορία συναντά τη σιωπή της ερήμου, τα ερείπια της αρχαίας Πτολεμαΐδας αποκαλύπτουν μια απρόσμενη πλευρά του παρελθόντος. Όχι βασιλικά ανάκτορα και επιβλητικά μνημεία, αλλά κάτι πολύ πιο ανθρώπινο: παιχνίδια χαραγμένα στην πέτρα.

Περισσότερες από 100 επιφάνειες παιχνιδιών έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα από την αρχαιολογική ομάδα της Πολωνής ερευνήτριας Ζοφία Κοβάρσκα, η οποία επανεκκίνησε τις ανασκαφές το 2023, έπειτα από πολυετή διακοπή λόγω των συγκρούσεων στη Λιβύη.

Η Πτολεμαΐδα ιδρύθηκε μεταξύ 4ου και 3ου αιώνα π.Χ. από τους Πτολεμαίους της Αιγύπτου και εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά κέντρα της περιοχής, πριν εγκαταλειφθεί μετά την αραβική κατάκτηση τον 7ο αιώνα μ.Χ.

Αιώνες αργότερα, όταν τα κτίρια είχαν ήδη καταρρεύσει και η πόλη είχε μετατραπεί σε ερείπια, νέοι «κάτοικοι» έδωσαν ζωή στον χώρο: βοσκοί που χρησιμοποιούσαν τα απομεινάρια της αρχαίας πόλης ως καταφύγιο και παρατηρητήριο για τα κοπάδια τους.

Οι επιφάνειες αυτές αποτελούνται από μικρές κυκλικές κοιλότητες, τοποθετημένες σε τετράγωνα ή ορθογώνια σχήματα. Τα πιο απλά μοιάζουν με τρίλιζα (3×3), ενώ άλλα είναι πιο σύνθετα: 5×5, 6×6 ή ακόμα και 7×7. Σε ορισμένα σημεία, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν δεκάδες τέτοια ταμπλό το ένα δίπλα στο άλλο — ένδειξη ότι το παιχνίδι δεν ήταν απλώς περιστασιακή ασχολία, αλλά καθημερινή συνήθεια.

Τα «πιόνια»; Οτιδήποτε ήταν διαθέσιμο: πέτρες, θραύσματα κεραμικών, σπόροι ή ακόμη και σύγχρονα αντικείμενα, όπως καπάκια από μπουκάλια. Οι μαρτυρίες των σημερινών κατοίκων της περιοχής δείχνουν ότι κάποια από αυτά τα παιχνίδια επιβίωσαν σε απλοποιημένες μορφές. Ένα θυμίζει τρίλιζα, ενώ ένα άλλο μοιάζει με ντάμα ή επιτραπέζια παιχνίδια στρατηγικής, όπου στόχος είναι η «σύλληψη» των κινήσεων του αντιπάλου. Παράλληλα, η μορφή πολλών από τα ταμπλό παραπέμπει σε παραλλαγές της μανκάλα, ενός παιχνιδιού που θεωρείται αφρικανικής προέλευσης και που εξακολουθεί να παίζεται σε πολλές χώρες.

Η χρονολόγηση αυτών των χαραγμάτων παραμένει δύσκολη. Ωστόσο, οι ερευνητές είναι βέβαιοι για ένα πράγμα: δημιουργήθηκαν όταν η πόλη είχε ήδη εγκαταλειφθεί. Αυτό μετατρέπει την ανακάλυψη σε κάτι ιδιαίτερο. Δεν πρόκειται για επίσημες κατασκευές ή έργα εξουσίας, αλλά για αυθόρμητες πράξεις ανθρώπων που ζούσαν στο περιθώριο της ιστορίας. Σε μια εποχή χωρίς την προηγμένη τεχνολογία του σήμερα, οι βοσκοί της Πτολεμαΐδας βρήκαν τον δικό τους τρόπο να γεμίσουν τον χρόνο: χαράζοντας παιχνίδια πάνω στα ερείπια μιας χαμένης πόλης.

photo: pixabay