Η σφαίρα (ή βλήμα) εντοπίστηκε με ανιχνευτή μετάλλων κοντά στην κοίτη του ρέματος Σουσίτα, σε μικρή απόσταση από τον ενεργό χώρο ανασκαφής ενός γειτονικού ταφικού σπηλαίου.

Ο ρωμαϊκός δρόμος, και πιθανότατα ένας παλαιότερος δρόμος της ελληνιστικής περιόδου, ακολουθούσε την πορεία του ρέματος Σουσίτα. Ο δρόμος αυτός οδηγούσε από την οδό στις ανατολικές όχθες της Θάλασσας της Γαλιλαίας προς τα ανατολικά, έως το σημείο όπου συναντούσε τον κύριο δρόμο προς την πόλη.

Το βλήμα βρέθηκε σε απόσταση περίπου 260 μέτρων από τα νότια τείχη της πόλης και περίπου 140 μέτρα χαμηλότερα από αυτά.

Το υλικό κατασκευής της σφαίρας και η επιγραφή της

Το βλήμα είναι κατασκευασμένο από μόλυβδο και έχει χυτευθεί σε δίκοπο καλούπι. Έχει ελλειψοειδές σχήμα, με μυτερές άκρες («αμυγδαλωτό»). Οι διαστάσεις του είναι 3,2 × 1,95 εκ. και το βάρος του 37,8 γραμμάρια. Η εκ των πλευρών του φέρει μία ραβδωτή προεξοχή κατά μήκος του κέντρου χωρίς διακόσμηση, ενώ η άλλη πλευρά είναι λεία και φέρει επιγραφή.

Η επιγραφή

Η επιγραφή αποτελείται από πέντε γράμματα στα ελληνικά: «ΜΑΘΟΥ»

Παράλληλα με ονόματα θεοτήτων, στρατιωτικών μονάδων, πόλεων και επευφημίες νίκης, τα βλήματα σφεντόνας φέρουν συνήθως προσωπικά ονόματα, συχνά σε γενική πτώση, του εκτοξευτή ή του διοικητή, χαραγμένα και στις δύο πλευρές.

Η υπόθεση ότι πρόκειται για το όνομα Μάθος, το οποίο απαντά μόνο δύο φορές στη Φρυγία της Μικράς Ασίας, στην Ουετίσσο και την Ακμονεία, φαίνεται απίθανη με βάση το πλαίσιο του ευρήματος.

Τα γράμματα μπορούν να ερμηνευθούν καλύτερα σε συνάρτηση με μια άλλη πρακτική επιγραφών σε βλήματα σφενδόνης, η οποία απαντά επίσης στην Ιουδαία-Παλαιστίνη. Βλήματα που συνδέονται με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις του Διόδοτου (Τρύφωνα) από την Κασιανή τον 2ο αιώνα π.Χ. φέρουν σαρκαστικές επιγραφές, ένα είδος συνηθισμένο σε τέτοια αντικείμενα, απευθυνόμενο στον εχθρό: γϵῦσαι («πάρε μια γεύση»).

Ήδη στον Όμηρο, το ρήμα γεύομαι μπορεί να σημαίνει «βιώνω» ένα πλήγμα. Άλλα παραδείγματα ειρωνικών πολεμικών συνθημάτων είναι τα δέξαι («δέξου αυτό») και λαβέ («πάρε το»). Με βάση αυτά τα δεδομένα, φαίνεται αρκετά πιθανό ότι εδώ σχηματίστηκε ο αόριστος μέσος προστακτικής του ρήματος μανθάνω: μαθοῦ! («μάθε το μάθημά σου!»)

Η φράση αυτή («Πάρε το μάθημά σου!») αποτελούσε πιθανότατα έναν χλευασμό προς τους εχθρούς που προήλαυναν προς την πόλη.

Οι αρχαιολόγοι σημειώνουν ότι αυτή είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται μια τέτοια επιγραφή σε βλήμα σφεντόνας.

Το συγκεκριμένο βλήμα με επιγραφή, όπως και άλλα που έχουν βρεθεί στην περιοχή, θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί σε κάποια από τις πολυάριθμες μάχες της ελληνιστικής περιόδου στις οποίες ενεπλάκη η Ίππος.

Η πρώτη από αυτές έλαβε χώρα πριν από την ίδρυση της πόλης, κατά την περίοδο της Πτολεμαϊκής κυριαρχίας, όταν στην κορυφή του λόφου υπήρχε φρούριο. Το φρούριο καταλήφθηκε κατά τη Μάχη του Πανείου γύρω στο 199 π.Χ. από τους Σελευκίδες, οι οποίοι στη συνέχεια ίδρυσαν την πόλη της Ίππου στη συγκεκριμένη θέση.

Το εύρημα φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πτυχή της πολεμικής κουλτούρας της ελληνιστικής περιόδου: τον ψυχολογικό πόλεμο.

Οι πολεμιστές δεν περιορίζονταν μόνο στη φυσική επίθεση, αλλά χρησιμοποιούσαν και λόγια —έστω χαραγμένα σε μέταλλο— για να προκαλέσουν, να ειρωνευτούν ή να εκφοβίσουν τον αντίπαλο.

Δείτε εικόνα της χλευαστικής επιγραφής εδώ

photo: pixabay