Ξεκινώντας με 1.823 ενώσεις άγνωστης τοξικότητας που βρέθηκαν στο περιβάλλον, ο Erin Cohn, μοριακός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο Case Western Reserve στο Οχάιο, και οι συνεργάτες του εντόπισαν δύο κατηγορίες χημικών ουσιών που είτε σκότωναν είτε σταμάτησαν την ωρίμανση των κυττάρων που ονομάζονται ολιγοδενδροκύτταρα σε εργαστηριακές συνθήκες.

Τα ολιγοδενδροκύτταρα είναι ένας τύπος νευρολογικών κυττάρων υποστήριξης: τυλίγονται γύρω από τους νευρώνες για να σχηματίσουν ένα μονωτικό κάλυμμα που κρατά τα εγκεφαλικά σήματα να κινούνται με ταχύτητα.

Μία από τις δύο χημικές κατηγορίες που προσδιορίστηκαν ήταν τεταρτοταγείς ενώσεις . Αυτά χρησιμοποιούνται σε απολυμαντικά σπρέι, μαντηλάκια και απολυμαντικά χεριών και προϊόντα προσωπικής φροντίδας όπως οδοντόκρεμα και στοματικό διάλυμα για να σκοτώσουν βακτήρια και ιούς και μπορούν να καταποθούν ή να εισπνευστούν εάν χρησιμοποιηθούν λανθασμένα ή σε χώρους με ανεπαρκή αερισμό.

Η άλλη κατηγορία ενώσεων ήταν οργανοφωσφορικά . Χρησιμοποιώντας ως επιβραδυντικά φλόγας, βρίσκονται συνήθως σε κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα, κόλλες και είδη οικιακής χρήσης, όπως έπιπλα και ηλεκτρονικά είδη και μπορούν να μείνουν στον αέρα των δωματίων στα οποία συνήθως περνάμε χρόνο. Καθώς είναι λιποδιαλυτά, τα οργανοφωσφορικά μπορούν να απορροφηθούν μέσω το δέρμα και ενδεχομένως να μπουν στον εγκέφαλο.

Σε πειράματα σε ποντίκια, τα κουτάβια που έλαβαν από του στόματος δόση μιας από τις τρεις τεταρτοταγείς ενώσεις είχαν ανιχνεύσιμα επίπεδα αυτών των χημικών ουσιών στον εγκεφαλικό τους ιστό μέρες αργότερα, υποδηλώνοντας ότι οι ενώσεις μπορούν να διασχίσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, το προστατευτικό φρούριο μεταξύ της κυκλοφορίας του αίματος και των εγκεφαλικών κυττάρων.

Τα ζώα είχαν επίσης μειωμένους αριθμούς ολιγοδενδροκυττάρων στον εγκέφαλό τους μετά από 10 ημερήσιες δόσεις μιας συγκεκριμένης τεταρτοταγούς ένωσης, του χλωριούχου κετυλοπυριδίνιου, που χορηγήθηκαν σε μια βασική περίοδο ανάπτυξης του εγκεφάλου, ξεκινώντας πέντε ημέρες μετά τη γέννηση.

«Βρήκαμε ότι τα ολιγοδενδροκύτταρα – αλλά όχι άλλα εγκεφαλικά κύτταρα – είναι εκπληκτικά ευάλωτα σε ενώσεις τεταρτοταγούς αμμωνίου και οργανοφωσφορικά επιβραδυντικά φλόγας», λέει ο Cohn.

Οι ειδικοί, ωστόσο, δεν ανησυχούν αμέσως από τα αποτελέσματα αυτής της εργαστηριακής μελέτης, η οποία αντιμετώπισε κύτταρα και ποντίκια με συγκεντρώσεις υψηλότερες από αυτές που θα εκτίθεντο συνήθως οι άνθρωποι και με τρόπους που δεν αντικατοπτρίζουν τον τρόπο με τον οποίο θα έρθουν σε επαφή οι άνθρωποι με αυτές τις χημικές ουσίες.

«Το θέμα δεν είναι αν κάτι είναι τοξικό ή όχι, αλλά αν είναι τοξικό υπό τις συνθήκες στις οποίες είναι πιθανό να εκτεθούμε», λέει ο περιβαλλοντικός χημικός Όλιβερ Τζόουνς του Πανεπιστημίου RMIT στη Μελβούρνη της Αυστραλίας.

Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι ορισμένοι άνθρωποι, όπως οι καθαριστές σχολείων και νοσοκομείων, οι πάροχοι παιδικής μέριμνας και τα άτομα σε σωφρονιστικές εγκαταστάσεις, εκτίθενται περισσότερο σε τεταρτοταγείς ενώσεις από άλλα, επειδή χρησιμοποιούνται συνήθως απολυμαντικά βιομηχανικής αντοχής σε αυτές τις ρυθμίσεις.

Επιπλέον, μέχρι πρόσφατα, η έρευνα για την τοξικότητα των τεταρτοταγών ενώσεων προερχόταν από μελέτες σε ζώα και κύτταρα .

Αλλά τώρα οι μελέτες διερευνούν τις επιπτώσεις στην υγεία στους ανθρώπους και διαπιστώνουν ότι οι άνθρωποι είχαν διπλάσια επίπεδα τεταρτοταγών ενώσεων στο αίμα τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας από πριν – πιθανότατα λόγω της ευρείας χρήσης απολυμαντικών.

Αυτό οδήγησε ορισμένους ερευνητές να επισημάνουν αυτές τις χημικές ουσίες ως « κατηγορία αναδυόμενων ανησυχιών », σημειώνοντας τις προκλήσεις της πλήρους κατανόησης των κινδύνων για την ανθρώπινη υγεία από αυτές τις ενώσεις λόγω της τεράστιας δομικής ποικιλομορφίας τους.

Είναι παρόμοια κατάσταση με τα οργανοφωσφορικά επιβραδυντικά φλόγας, τα οποία έχουν ανιχνευθεί ευρέως στο περιβάλλον και στο ανθρώπινο αίμα, τα ούρα, τον πλανόδιο ιστό και το μητρικό γάλα .

Στη μελέτη τους, ο Cohn και οι συνεργάτες του ανέλυσαν τα επίπεδα ενός επιβραδυντικού φλόγας αναλύοντας τα επίπεδα ενός επιβραδυντικού φλόγας μεταβολίτη, BDCIPP, σε δείγματα ούρων παιδιών που συλλέχθηκαν στην Εθνική Έρευνα Εξέτασης Υγείας και Διατροφής του CDC των ΗΠΑ μεταξύ 2013 και 2018.

Σχεδόν όλα τα 1.763 παιδιά ηλικίας 3 έως 11 ετών είχαν BDCIPP στην ούρηση. Εκείνοι με τα υψηλότερα επίπεδα είχαν δύο και έξι φορές περισσότερες πιθανότητες από εκείνους με χαμηλή έκθεση να παρουσιάσουν δυσμενή νευροαναπτυξιακά αποτελέσματα όπως κινητική δυσλειτουργία ή απαιτήσεις για εκπαιδευτική βοήθεια.

Ωστόσο, τα δεδομένα παρατήρησης μπορούν να υποδεικνύουν μόνο συσχετίσεις, όχι άμεσες αιτίες, και παραμένουν μεγάλα κενά στην κατανόηση του πώς αυτές οι χημικές ουσίες επηρεάζουν τους ανθρώπους, καθώς όπως αυτή η μελέτη, τα περισσότερα από τα δεδομένα προέρχονται από ζώα και κύτταρα .

Αυτός είναι αρκετός λόγος για να συνεχίσουμε να ερευνούμε τις επιπτώσεις αυτών των ενώσεων στην υγεία, ειδικά στα παιδιά, υποστηρίζουν ο Cohn και οι συνεργάτες του : «Το αναπτυσσόμενο κεντρικό νευρικό σύστημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο στις περιβαλλοντικές προσβολές και η έκθεση σε χημικές ουσίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα επιβλαβής για τα παιδιά εάν συμβαίνουν σε κρίσιμες περιόδους της ανάπτυξης».

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Nature Neuroscience .

photo: pixabay