Έξι μήνες αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επιδρομές εναντίον του Ιράν, ο πόλεμος, που ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αποκαλέσει μια «μικρή εκδρομή», έχει γίνει ένα τέλμα που πλήττει τη δημοτικότητά του και απειλεί να εκτροχιάσει την προεδρία του.
Το Ιράν δεν έχει παραδοθεί, η ναυσιπλοΐα αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στα στενά του Ορμούζ και δεν υπάρχει κάποια ξεκάθαρη οδός για τον τερματισμό της σύγκρουσης, για την οποία ο Τραμπ προέβλεπε κάποτε ότι θα τελείωνε σε τέσσερις εβδομάδες.
Τώρα, αναγνωρίζοντας προφανώς ότι περαιτέρω στρατιωτικά πλήγματα δεν πρόκειται να αναγκάσουν το Ιράν να κάνει παραχωρήσεις, οι ΗΠΑ στρέφονται προς μια εκστρατεία οικονομικής πίεσης ελπίζοντας να εξασθενήσουν περαιτέρω την κυβέρνηση του Ιράν. Ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει πει σε συμμάχους ότι «προς το παρόν» είναι απίθανο οι ΗΠΑ να εξαπολύσουν νέες επιθέσεις.
Το τι θα συμβεί στη συνέχεια δεν είναι σαφές, όμως είναι ήδη φανερές πολλές από τις συνέπειες του πολέμου για τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν και την παγκόσμια οικονομία, οι οποίες είναι πιθανόν να διαρκέσουν.
Ακολουθούν έξι απ’ αυτές:
- Ο Τραμπ πληρώνει πολιτικό τίμημα
Ο πόλεμος δεν ήταν εξαρχής δημοφιλής και τώρα είναι ακόμα λιγότερο. Τα ποσοστά δημοτικότητας του Τραμπ έπεσαν από 40% σε 33% αφότου άρχισε η σύγκρουση, σύμφωνα με δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos, καθώς η άνοδος των τιμών του αερίου έχει υπονομεύσει την προεκλογική υπόσχεσή του το 2024 να μειώσει τα κόστη για τους Αμερικανούς.
Ο Τραμπ, ο οποίος έκανε προεκλογική εκστρατεία υποσχόμενος να βάλει τέλος στους πολέμους, έχει υποστηρίξει ότι η ανάπτυξη πυραύλων από το Ιράν, καθώς και οι πυρηνικές φιλοδοξίες της χώρας αυτής απαιτούσαν να αναληφθεί δράση, όμως δεν έχει πείσει τους περισσότερους ψηφοφόρους. Μόλις 31% της χώρας εγκρίνει τη σύγκρουση, σύμφωνα με τη δημοσκόπηση. Το ποσοστό αυτό είναι μικρότερο απ’ ό,τι για άλλες πρόσφατες συγκρούσεις των ΗΠΑ σε ανάλογο στάδιο, περιλαμβανομένου του πολέμου στο Αφγανιστάν, ο οποίος είχε ποσοστό έγκρισης πάνω από 50% για χρόνια στις δημοσκοπήσεις του Gallup. Ο θυμός των ψηφοφόρων για τις υψηλές τιμές δημιουργεί πρόβλημα για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ πριν από τις εκλογές των μέσων της προεδρικής θητείας που θα διεξαχθούν το Νοέμβριο και στις οποίες θα πρέπει να υπερασπιστεί τις μικρές πλειοψηφίες που έχει και στα δύο σώματα του Κογκρέσου.
Η σύγκρουση έχει επίσης διευρύνει ένα ρήγμα ανάμεσα στους Ρεπουμπλικανούς που είναι περισσότερο απομονωτιστές και θέλουν να δούν ένα γρήγορο τέλος, και τους ρεπουμπλικανούς βουλευτές που πιστεύουν οτι ο Τραμπ πρέπει να διατηρήσει τη στρατιωτική πίεση επί της Τεχεράνης.
- Ο πόλεμος έχει κλονίσει την παγκόσμια οικονομία – αλλά λιγότερο απ’ ό,τι πολλοί φοβούνταν
Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ προκάλεσαν άμεσο συναγερμό επειδή από τα στενά του Ορμόυζ -τα οποία έχουν πλάτος 34 χιλιόμετρα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν- διέρχεται σχεδόν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ενεργειακων προμηθειών. Το κλείσιμό τους προκάλεσε κάθετη αύξηση των τιμών του πετρελαίου και φόβους για παγκόσμια ύφεση.
Η ζημιά ήταν σημαντική, αλλά λιγότερο σοβαρή απ’ ό,τι φοβούνταν αρχικά πολλοί οικονομολόγοι. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο μείωσε τις προβλέψεις του για την παγκόσμια ανάπτυξη δύο φορές αφότου άρχισε ο πόλεμος και τώρα αναμένει ότι η παγκόσμια οικονομία θα αναπτυχθεί κατά 3,0% φέτος, σε σύγκριση με το 3,3% που προέβλεπε τον Ιανουάριο.
Και πάλι όμως, η παγκόσμια οικονομία αποδείχθηκε περισσότερο ανθεκτική απ’ ό,τι κατά τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Μεγάλες οικονομίες είναι σήμερα λιγότερο ενεργοβόρες απ’ ό,τι ήταν τότε και οι υψηλές δαπάνες και επενδύσεις -περιλαμβανομένης της συνεχιζόμενης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης – έχουν βοηθήσει ώστε το πλήγμα να είναι πιο ήπιο.
- Το Ιράν είναι τραυματισμένο, αλλά δεν έχει ηττηθεί
Οι ένοπλες δυνάμεις και η οικονομία του Ιράν έχουν υποστεί σοβαρή ζημιά, όμως η Τεχεράνη εξακολουθεί να μπορεί να εξαπολύει επιθέσεις και να κρατάει κλειστά τα στενά του Ορμούζ.
Τον Μάιο, ο κορυφαίος αμερικανός στρατιωτικός διοικητής για τη Μέση Ανατολή, ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, δήλωσε στο Κογκρέσο ότι οι αμερικανικές δυνάμεις κατέστρεψαν 161 ιρανικά πολεμικά πλοία και εξουδετέρωσαν το 82% των ιρανικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας. Πρόσθεσε πως η ιρανική Πολεμική Αεροπορία, η οποία προηγουμένως έκανε ως και 100 εξόδους την ημέρα, δεν διεξάγει πλέον αποστολές.
Ακόμα κι έτσι όμως, το Ιράν διατηρεί μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους και έχει επιτεθεί με επιτυχία στη ναυσιπλοΐα και σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιοχή.
Τον Μάρτιο, το Ρόιτερς μετέδωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να πουν με βεβαιότητα ότι έχουν καταστρέψει μόνο περίπου το ένα τρίτο του ιρανικού οπλοστασίου πυραύλων. Η κατάσταση άλλου περίπου ενος τρίτου είναι λιγότερο σαφής, αλλά οι βομβαρδισμοί είναι πιθανό να έχουν προκαλέσει ζημιές, να έχουν καταστρέψει ή να έχουν θάψει αυτούς τους πυραύλους σε υπόγειες σήραγγες και μπούνκερ, είχαν πει τότε πηγές στο Ρόιτερς. Ο πόλεμος έχει σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους και έχει βαθύνει την οικονομική κρίση του Ιράν, έχει επιδεινώσει τον πληθωρισμό και έχει δημιουργήσει προβλήματα στο εμπόριο. Τον Ιούλιο, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έφθασε το 128% σε ετήσια βάση, σύμφωνα με την ιρανική Στατιστική Υπηρεσία.
Ωστόσο ο πόλεμος έχει επίσης παραμερίσει τις πολιτικές διαιρέσεις και έχει προκαλέσει σκληρότερη καταστολή των διαφωνούντων.
- Η Μέση Ανατολή έχει αποσταθεροποιηθεί, εκθέτοντας τους συμμάχους των ΗΠΑ
Ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος υποτίθεται πως είχε στόχο να πάψει να αποτελεί το Ιράν απειλή για τη Μέση Ανατολή, όμως αναλυτές λένε ότι έχει αντιθέτως αποθρασύνει την Τεχεράνη και έχει κάνει την περιοχή λιγότερο ασφαλή.
Ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αραβικών κρατών του Κόλπου συμμάχων των ΗΠΑ έπληξαν αμερικανικές στρατιωτικές και διπλωματικές εγκαταστάσεις και προκάλεσαν αναστάτωση στα αεροπορικά ταξίδια.
Οι επιθέσεις του Ιράν στη ναυσιπλοΐα, σε συνδυασμό με τον αποκλεισμό που επιβάλλουν οι Χούθι με στόχο τη ναυσιπλοΐα που συνδέεται με τη Σαουδική Αραβία στην Ερυθρά Θάλασσσα, έχουν αυξήσει τα κόστη ασφάλισης και μεταφοράς σε όλη την περιοχή. Ο αντίκτυπος εκτείνεται πολύ πέρα από τις μεμονωμένες επιθέσεις σε πλοία, καθώς έχει αναστατώσει τις αλυσίδες εφοδιασμού και έχει αυξήσει την αβεβαιότητα για τις οικονομίες του Κόλπου.
- Το Ιράν μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να παραγάγει ένα πυρηνικό όπλο
Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στη διάρκεια μιας προηγούμενης επιχείρησής τους τον Ιούνιο 2025 και κατά την εναρκτήρια φάση του πολέμου, που βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη, προκάλεσαν μεγάλες ζημιές σε τρία απο τα γνωστά ιρανικά εργοστάσια και εγκαταστάσεις εμπλουτισμού που θεωρούνται ύποπτα ότι διεξάγουν εργασίες που σχετίζονται με όπλα, ενώ ισραηλινά πλήγματα σκότωσαν κορυφαίους πυρηνικούς επιστήμονες.
Εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών τον Μάιο υπολόγιζαν σε έως ένα έτος, από τους έξι μήνες που ήταν πριν από τον πόλεμο, το χρόνο που θα χρειαζόταν το Ιράν για να παραγάγει αρκετό σχάσιμο υλικό για μια βόμβα.
Το να εμποδισθεί το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικό όπλο είναι ο κορυφαίος από τους στόχους που έχει θέσει ο Τραμπ για τον πόλεμο.
Όμως η αληθινή κατάσταση του προγράμματος είναι αβέβαιη επειδή οι επιθεωρητές του ΟΗΕ δεν έχουν επιστρέψει στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Μετά τα πλήγματα του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας δεν έχει μπορέσει να επαληθεύσει πού βρίσκονται περίπου 440 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%. Το απόθεμα αυτό θα μπορούσε δυνητικά να εμπλουτισθεί περαιτέρω σε κάποια κρυφή εγκατάσταση ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όπλα. Το Ιράν αρνείται πάντως ότι επιδιώκει να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα.
- Η στρατιωτική ετοιμότητα των ΗΠΑ έχει μειωθεί
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν χάσει μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα καθώς και αεροπλάνα, τόσο από ιρανικά πυρά όσο και από ατυχήματα. Έκθεση του Κογκρέσου τον Μάιο ανέφερε ότι 42 αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη χάθηκαν στη διάρκεια της σύγκρουσης. Τα πυρομαχικά αποτελούν μείζον ζήτημα ανησυχίας. Το Ρόιτερς μετέδωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις έχουν χρησιμοποιήσει «σχεδόν όλο» το απόθεμά τους ορισμένων πυραύλων ακριβείας. Σύμφωνα με εκτίμηση του Κέντρου Διεθνών και Στρατηγικών Μελετών (CSIS), μέχρι τον Ιούλιο οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν χρησιμοποιήσει περίπου το 65% των πυραύλων Patriot που διέθεταν και είχαν μειώσει κατά τουλάχιστον 38% το απόθεμα συστημάτων αναχαίτισης THAAD (Terminal High-Altitude Area Defense).
Η Ουάσινγκτον έχει στείλει μαχητικά αεριωθούμενα, πολεμικά πλοία και άλλα στοιχεία στη Μέση Ανατολή από την Ευρώπη και την περιφέρεια Ασίας-Ειρηνικού, διευρύνοντας αναπτύξεις και δημιουργώντας ερωτηματικά για την ετοιμότητα σε άλλες περιοχές.
Η ανάπτυξη του αμερικανικού αεροπλανοφόρου Gerald R. Ford διήρκεσε περισσότερο από ένα χρόνο, η μακρότερη μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ, ενώ βουλευτές εξέφρασαν ανησυχίες για τις συνθήκες επί του αεροπλανοφόρου Abraham Lincoln έπειτα από 200 διαδοχικές ημέρες στη θάλασσα. Το αεροπλανοφόρο αντικαταστάθηκε την περασμένη εβδομάδα από ένα άλλο αεροπλανοφόρο που ήταν στον Ειρηνικό, υπογραμμίζοντας πώς ο πόλεμος δοκιμάζει τα όρια των αμερικανικών δυνάμεων.
AΠΕ-ΜΠΕ/ photo: AΠΕ-ΜΠΕ – EPA-EPA
