Μόλις πριν από πέντε χρόνια, στις 22 Φεβρουαρίου 2019, ένα μη επανδρωμένο διαστημικό σκάφος τοποθετήθηκε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Όμως στη συνέχεια η αποστολή δεν είχε την εξέλιξη που αναμενόταν.
Ονομάστηκε Beresheet και προοριζόταν να είναι το πρώτο ιδιωτικό διαστημικό σκάφος που θα εκτελούσε ήπια προσγείωση στη Σελήνη. Μεταξύ του ωφέλιμου φορτίου του ανιχνευτή υπήρχαν Βραδύπορα, που είναι μικροσκοπικά πλάσματα, με μέγεθος που δεν ξεπερνά το 1,5 χιλιοστό, γνωστά για την ικανότητά τους να επιβιώνουν ακόμη και στα πιο σκληρά κλίματα.
Τι συνέβη και κατέληξαν τα βραδύπορα στη Σελήνη
Η αποστολή αντιμετώπισε προβλήματα από την αρχή, με την αποτυχία των καμερών που είχαν σκοπό να καθορίσουν τον προσανατολισμό του διαστημικού σκάφους και έτσι να ελέγξουν σωστά τους κινητήρες του. Τα πράγματα έγιναν ακόμη πιο δύσκολα στις 11 Απριλίου, την ημέρα της προσγείωσης.
Στο δρόμο προς τη Σελήνη το διαστημόπλοιο ταξίδευε με μεγάλη ταχύτητα και χρειάστηκε να επιβραδυνθεί αρκετά για να κάνει μια ήπια προσγείωση. Δυστυχώς κατά τη διάρκεια του ελιγμού πέδησης, ένα γυροσκόπιο απέτυχε, μπλοκάροντας τον κύριο κινητήρα.
Σε υψόμετρο 150 μέτρων, το Beresheet κινούνταν ακόμα με 500 km/h, πολύ γρήγορα για να σταματήσει εγκαίρως. Η πρόσκρουση ήταν βίαιη – ο ανιχνευτής έσπασε και τα υπολείμματά του διασκορπίστηκαν σε απόσταση περίπου εκατό μέτρων. Το γνωρίζουμε αυτό επειδή η τοποθεσία φωτογραφήθηκε από τον δορυφόρο LRO (Lunar Reconnaissance Orbiter) της NASA στις 22 Απριλίου.
Ζώα που αντέχουν (σχεδόν) τα πάντα
Τι απέγιναν λοιπόν τα tardigrades (τα βραδύπορα) που ταξίδευαν στο probe; Δεδομένων των αξιοσημείωτων ικανοτήτων τους να επιβιώνουν σε καταστάσεις που θα σκότωναν σχεδόν οποιοδήποτε άλλο ζώο, θα μπορούσαν να είχαν μολύνει τη Σελήνη; Ακόμα χειρότερα, θα μπορούσαν να αναπαραχθούν και να την αποικίσουν;
Πρόκειται για μικροσκοπικά ζώα, όλα έχουν νευρώνες, ένα άνοιγμα στόματος στο άκρο μιας ανασυρόμενης προβοσκίδας, ένα έντερο που περιέχει μια μικροχλωρίδα και τέσσερα ζεύγη μη αρθρωτών ποδιών που καταλήγουν σε νύχια, και τα περισσότερα έχουν δύο μάτια. Όσο μικρά κι αν είναι, μοιράζονται έναν κοινό πρόγονο με αρθρόποδα όπως έντομα και αραχνοειδείς.
Τα περισσότερα από αυτά ζουν σε υδάτινα περιβάλλοντα, αλλά μπορούν να βρεθούν σε οποιοδήποτε περιβάλλον, ακόμη και σε αστικά. Η Emmanuelle Delagoutte , ερευνήτρια στο CNRS, τα συλλέγει στα βρύα και τις λειχήνες του Jardin des Plantes στο Παρίσι.
Για να είναι ενεργά, να τρέφονται με μικροφύκη όπως η χλωρέλλα και να κινούνται, να αναπτύσσονται και να αναπαράγονται, τα βραδύπορα πρέπει να περιβάλλονται από μια μεμβράνη νερού. Αναπαράγονται μέσω παρθενογένεσης (από μη γονιμοποιημένο ωάριο) ή ακόμα και ερμαφροδιτισμού, όταν ένα άτομο (το οποίο διαθέτει και αρσενικούς και θηλυκούς γαμέτες) αυτογονιμοποιείται.
Μόλις εκκολαφθεί το αυγό, η ενεργός ζωή ενός βραδύπορου διαρκεί από 3 έως 30 μήνες. Συνολικά έχουν περιγραφεί 1.265 είδη, συμπεριλαμβανομένων δύο απολιθωμάτων.
Τα Tardigrades φημίζονται για την αντοχή τους σε συνθήκες που δεν υπάρχουν ούτε στη Γη ούτε στη Σελήνη. Μπορούν να σταματήσουν το μεταβολισμό τους χάνοντας έως και το 95% του νερού του σώματός τους. Μερικά είδη συνθέτουν ένα σάκχαρο, την τρεαλόζη, που δρα ως αντιψυκτικό, ενώ άλλα συνθέτουν πρωτεΐνες που πιστεύεται ότι ενσωματώνουν κυτταρικά συστατικά σε ένα άμορφο «γυάλινο» δίκτυο που προσφέρει αντίσταση και προστασία σε κάθε κύτταρο.
Κατά τη διάρκεια της αφυδάτωσης, το σώμα του βραδύπορου μπορεί να συρρικνωθεί στο μισό του κανονικού του μεγέθους. Τα πόδια εξαφανίζονται, με μόνο τα νύχια να είναι ακόμα ορατά. Αυτή η κατάσταση, γνωστή ως κρυπτοβίωση, επιμένει έως ότου οι συνθήκες για ενεργό ζωή γίνουν και πάλι ευνοϊκές.
Ανάλογα με το είδος του βραδίπορου, χρειάζεται περισσότερο ή λιγότερο χρόνο για να αφυδατωθεί και δεν καταφέρνουν όλα τα δείγματα του ίδιου είδους να επιστρέψουν στην ενεργό ζωή. Οι αφυδατωμένοι ενήλικες επιβιώνουν για λίγα λεπτά σε θερμοκρασίες τόσο χαμηλές όσο -272°C ή έως και 150°C και μακροπρόθεσμα σε υψηλές δόσεις ακτίνων γάμμα 1.000 ή 4.400 Gray (Gy).
Συγκριτικά, μια δόση 10 Gy είναι θανατηφόρα για τον άνθρωπο και 40-50.000 Gy αποστειρώνει όλους τους τύπους υλικού. Ωστόσο, όποια και αν είναι η δόση, η ακτινοβολία σκοτώνει τα όψιμα αυγά. Επιπλέον, η προστασία που παρέχεται από την κρυπτοβίωση δεν είναι πάντα ξεκάθαρη, όπως στην περίπτωση του Milnesium tardigradum, όπου η ακτινοβολία επηρεάζει τόσο τα ενεργά όσο και τα αφυδατωμένα ζώα με τον ίδιο τρόπο.
Σεληνιακή ζωή;
Τι απέγιναν, λοιπόν, τα βραδύπορα (γνωστά και ως αρκούδες του νερού) μετά τη συντριβή τους στη Σελήνη; Είναι κάποιο από αυτά ακόμα βιώσιμο, θαμμένο κάτω από το ρεγόλιθο του φεγγαριού, τη σκόνη που ποικίλλει σε βάθος από μερικά μέτρα έως αρκετές δεκάδες μέτρα;
Πρώτα απ ‘όλα, θα πρέπει να έχουν επιβιώσει από την πρόσκρουση. Εργαστηριακές δοκιμές έδειξαν ότι κατεψυγμένα δείγματα του είδους Hypsibius dujardini που ταξίδευαν με 3.000 km/h στο κενό υπέστησαν θανάσιμα ζημιά όταν έσπασαν στην άμμο. Ωστόσο, επέζησαν από κρούσεις 2.600 km/h ή λιγότερο – και η «σκληρή προσγείωση» τους στη Σελήνη, ανεπιθύμητη ή μη, ήταν πολύ πιο αργή.
Η επιφάνεια της Σελήνης δεν προστατεύεται από τα ηλιακά σωματίδια και τις κοσμικές ακτίνες, ιδιαίτερα τις ακτίνες γάμμα, αλλά και εδώ, τα βραδύπορα θα μπορούσαν να αντέξουν.
Στην πραγματικότητα, ο Robert Wimmer-Schweingruber, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Κιέλου στη Γερμανία, και η ομάδα του έδειξαν ότι οι δόσεις των ακτίνων γάμμα που έπληξαν τη σεληνιακή επιφάνεια ήταν μόνιμες αλλά χαμηλές σε σύγκριση με τις δόσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω – έκθεση 10 ετών στις σεληνιακές γάμμα ακτίνες θα αντιστοιχούσαν σε συνολική δόση περίπου 1 Gy.
Αλλά μετά υπάρχει το ζήτημα της «ζωής» στη Σελήνη. Τα βραδύπορα θα πρέπει να αντέξουν την έλλειψη νερού καθώς και θερμοκρασίες που κυμαίνονται από -170 έως -190°C κατά τη διάρκεια της σεληνιακής νύχτας και 100 έως 120°C κατά τη διάρκεια της ημέρας.
Μια σεληνιακή μέρα ή νύχτα διαρκεί πολύ, λίγο λιγότερο από 15 γήινες ημέρες. Ο ίδιος ο ανιχνευτής δεν σχεδιάστηκε για να αντέχει τέτοιες ακραίες καταστάσεις και ακόμη κι αν δεν είχε διαλυθεί, θα είχε σταματήσει κάθε δραστηριότητα μετά από λίγες μόνο μέρες.
Δυστυχώς για τα βραδύπορα, δεν μπορούν να ξεπεράσουν την έλλειψη νερού, οξυγόνου και μικροφυκών – δεν θα μπορούσαν ποτέ να επανενεργοποιηθούν, πόσο μάλλον να αναπαραχθούν. Ο αποικισμός τους στη Σελήνη είναι επομένως αδύνατος.
Ωστόσο, ανενεργά δείγματα βρίσκονται σε σεληνιακό έδαφος και η παρουσία τους εγείρει ηθικά ερωτήματα, όπως επισημαίνει ο Matthew Silk , οικολόγος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Επιπλέον, σε μια εποχή που η εξερεύνηση του διαστήματος απογειώνεται προς όλες τις κατευθύνσεις, η μόλυνση άλλων πλανητών θα μπορούσε να σημαίνει, όπως αναφέρεται, ότι θα χάναμε την ευκαιρία να ανιχνεύσουμε εξωγήινη ζωή.
(με πληροφορίες από sciencealert. com / photo: freepik)
