Στα σοκάκια της παλιάς πόλης της Ξάνθης, ο Τριαντάφυλλος Βαΐτσης δημιούργησε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι ακριβώς αυτό που φαίνεται.
Στο «Σπίτι της Σκιάς», αντικείμενα και υλικά που μοιάζουν να έχουν χάσει την χρησιμότητά τους μετατρέπονται σε γλυπτά, τα οποία με τη βοήθεια του φωτός αποκαλύπτουν στον τοίχο μια δεύτερη, απρόσμενη εικόνα. Είναι η τέχνη της σκιάς, στην οποία ο δραστήριος εικαστικός αναζητά νέες μορφές μέσα στα «άχρηστα» υλικά.
Αυτή τη φορά, μία από αυτές τις μορφές είναι ο Καραγκιόζης. Ο γνώριμος ήρωας του ελληνικού θεάτρου σκιών γίνεται ο ίδιος σκιά, μέσα από ένα νέο έργο που δημιουργήθηκε με αφορμή μια ενδιαφέρουσα εκδήλωση στην Δράμα. «Πάντα ήθελα να κάνω την σκιά του Καραγκιόζη για πολλούς λόγους, ένας εκ των οποίων είναι πως κι αυτός, και γενικότερα το θέατρο σκιών, είναι Τέχνη της Σκιάς», εξηγεί ο Τριαντάφυλλος Βαΐτσης μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.
Η αφορμή για τη δημιουργία του έργου ήταν η δράση της ΑμΚΕ «Ακαδημία Ποίησης και Παραμυθιού», με τίτλο «Ο Καραγκιόζης στη Χώρα των Κουδουνιών», που πραγματοποιήθηκε το διήμερο 3 και 4 Οκτωβρίου στην πόλη της Δράμας. Ο ίδιος ευχαριστεί τον καραγκιοζοπαίκτη Απόστολο Δομτζίδη και τη μουσικολόγο – ξεναγό Νατάσα Μιχαηλίδου για την πρόταση τους να συμμετάσχει στη διοργάνωση με ένα μοναδικό έργο.
Η διήμερη δράση έφερε στο ίδιο πλαίσιο το θέατρο σκιών, τα λαϊκά δρώμενα και τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, με το κουδούνι να λειτουργεί ως κοινός θεματικός άξονας. Στην εκδήλωση συμμετείχαν καραγκιοζοπαίκτες, ερευνητές, εικαστικοί και άνθρωποι που ασχολούνται με την παράδοση και τα λαϊκά δρώμενα της ανατολικής Μακεδονίας.
Ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη καλλιτεχνική προσέγγιση είχε ο Απόστολος Δομτζίδης, από τον θίασο σκιών «Τα Παραμύθια του Καραγκιόζη», αλλά και ο Τριαντάφυλλος Βαΐτσης, ο οποίος παρουσίασε τη δική του προσέγγιση γύρω από τη «Σκιά του Καραγκιόζη».
Από το κουδούνι στη σκιά του Καραγκιόζη
Ο τίτλος της δράσης ήταν εκείνος που έδωσε στον κ. Βαΐτση το βασικό έναυσμα για να σκεφτεί διαφορετικά την μορφή του Καραγκιόζη. «Όταν διάβασα τον τίτλο σκέφτηκα ότι, ίσως, ο Καραγκιόζης δεν βρέθηκε ποτέ πραγματικά έξω από αυτή τη χώρα», αναφέρει χαρακτηριστικά στο ΑΠΕ – ΜΠΕ. Και εξηγεί την συμβολική διάσταση που απέκτησε για τον ίδιο το κουδούνι, «γιατί το κουδούνι δεν είναι μόνο ένας ήχος. Είναι κάλεσμα. Είναι προειδοποίηση. Είναι ξύπνημα».
Η σκέψη αυτή τον οδήγησε σε μια ακόμη σύνδεση με τον ήρωα του θεάτρου σκιών. «Ο Καραγκιόζης, με τον δικό του τρόπο, αυτό έκανε πάντοτε, έκρουε τον κώδωνα», λέει χαρακτηριστικά ο καλλιτέχνης, αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο ο Καραγκιόζης σχολιάζει την κοινωνία και την πραγματικότητα μέσα από το γέλιο. «Με το γέλιο. Με τη σάτιρα. Με την υπερβολή. Και πολλές φορές με εκείνη την παράξενη αλήθεια που μπορείς να πεις μόνο όταν την κρύψεις μέσα σ’ ένα αστείο», σημειώνει.
Με αυτή την ιδέα ως αφετηρία, ο εμπνευσμένος δημιουργός επέλεξε να μην αντιμετωπίσει τον Καραγκιόζη ως μια γνώριμη φιγούρα του θεάτρου σκιών. Έτσι, στο κέντρο του έργου τοποθέτησε μια χρυσή κορνίζα. «Η χρυσή κορνίζα παραπέμπει συνήθως σε κάτι πολύ διαφορετικό από το περιβάλλον του Καραγκιόζη. Σε παλιά ανάκτορα, σε επίσημα πορτρέτα, σε βασιλιάδες, σε άρχοντες, σε ανθρώπους εξουσίας», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Μέσα σε αυτήν, όμως, τοποθετεί συμβολικά τον δικό του Καραγκιόζη, ανατρέποντας την εικόνα μιας επίσημης προσωπογραφίας.
«Έναν βασιλιά χωρίς παλάτι. Χωρίς θρόνο. Χωρίς χρήματα. Χωρίς εξουσία. Και ίσως, ακριβώς γι’ αυτό, έναν βασιλιά που έχει το μεγαλύτερο προνόμιο από όλους, την ελευθερία να μιλά. Ίσως γι’ αυτό ο Καραγκιόζης επιβίωσε τόσα χρόνια», σημειώνει.
Η ιδιαίτερη δύναμη του έργου, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στη συμβολική του σύνθεση αλλά και στον τρόπο με τον οποίο κατασκευάστηκε, καθώς δεν χρησιμοποίησε καινούργια υλικά για να δημιουργήσει την μορφή. Αξιοποίησε υλικά που είχαν ήδη χρησιμοποιηθεί. «Είναι μια σύνθεση από κομμάτια, αποκόμματα και θραύσματα παλιών φιγούρων, πάνω σε σχέδιο του Απόστολου Δομτζίδη, με ελάχιστες δικές μου παρεμβάσεις», αναφέρει ο καλλιτέχνης.
Ένα διαφορετικό αλλά φιλόξενο «Σπίτι» γεμάτο σκιές
Για τον Τριαντάφυλλο Βαΐτση, η νέα αυτή δημιουργία αποτελεί ακόμη μία συνάντηση της προσωπικής του εικαστικής διαδρομής με μια τέχνη που βασίζεται στην ίδια την έννοια της σκιάς. Από το 2014, λειτουργεί στην παλιά πόλη της Ξάνθης το «Σπίτι της Σκιάς», ένας ιδιαίτερος εκθεσιακός χώρος στον οποίο το βασικό αντικείμενο της τέχνης δεν είναι το ίδιο το γλυπτό αλλά η σκιά που αυτό δημιουργεί.
Με καταγωγή από το Σαραντάπορο της Λάρισας, ο κ. Βαΐτσης σπούδασε μηχανικός περιβάλλοντος στην Πολυτεχνική Σχολή του ΔΠΘ και εργάστηκε ως μηχανικός περιβάλλοντος μέχρι το 2013. Ο ίδιος έχει εξελίξει μια ιδιαίτερη μορφή shadow art, χρησιμοποιώντας άχρηστα και καθημερινά αντικείμενα. Υλικά χωρίς προφανή καλλιτεχνική αξία μετασχηματίζονται σε σύνθετες κατασκευές και, όταν φωτίζονται από την κατάλληλη γωνία, αποκαλύπτουν στον τοίχο μορφές και εικόνες που δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς κοιτάζοντας το αρχικό γλυπτό.
Σε αυτόν ακριβώς τον κόσμο της σκιάς έρχεται να προστεθεί και η νέα δημιουργία του Καραγκιόζη. Ένα έργο που ξεκίνησε από μια συγκεκριμένη πολιτιστική αφορμή αλλά συνομιλεί άμεσα με την καλλιτεχνική πορεία του Τριαντάφυλλου Βαΐτση στην Ξάνθη. Με τη σκιά ως υλικό, με τα αντικείμενα που αποκτούν δεύτερη ζωή και, τελικά, με την ιδέα ότι πίσω από αυτό που βλέπουμε μπορεί να υπάρχει μια εντελώς διαφορετική εικόνα.
ΑΠΕ-ΜΠΕ – του ανταποκριτή Β. Λωλίδη / photo: eurokinissi