Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφικής αποστολής της αιγυπτιακής αρχαιολογικής ομάδας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων στο τέλλ (αρχαιολογικό λόφο) του Κομ Αζίζα, που βρίσκεται στο Κυβερνείο της Μπεχέιρα, στο δυτικό τμήμα του Δέλτα του Νείλου. Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, οι ανασκαφές αποκάλυψαν τμήμα μιας εκτεταμένης νεκρόπολης που χρονολογείται στην ελληνορωμαϊκή περίοδο, ενώ παράλληλα επιβεβαίωσαν ότι η περιοχή κατοικούνταν αδιάκοπα επί σχεδόν τρεις χιλιετίες.

Το εύρημα που προκάλεσε το μεγαλύτερο ενδιαφέρον μεταξύ των ειδικών ήταν η παρουσία αρκετών πλήρως διατηρημένων ταφών αγριόχοιρων μέσα σε μία από τις αρχαιολογικές στρώσεις του χώρου. Η ανακάλυψη θεωρείται εξαιρετικά ασυνήθιστη, καθώς ο αγριόχοιρος κατείχε αρνητική θέση στον θρησκευτικό συμβολισμό της αρχαίας Αιγύπτου. Στη φαραωνική κοσμοαντίληψη το ζώο συνδεόταν με τον θεό Σεθ, ο οποίος αντιπροσώπευε το χάος, την αταξία και τις δυνάμεις που απειλούσαν την κοσμική ισορροπία.

Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο, η παρουσία των ζώων σε έναν χώρο ταφών προκαλεί έντονο προβληματισμό στους ερευνητές. Οι επικεφαλής της ανασκαφής επισημαίνουν ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να υποστηρίζουν κάποια τελετουργική ή θρησκευτική πρακτική. Αντίθετα, θεωρούν πιθανότερο οι ταφές των αγριόχοιρων να συνδέονται με οικονομικές, οικιακές ή παραγωγικές δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν στο σημείο κατά κάποια φάση κατοίκησής του. Ωστόσο, τονίζουν ότι οποιαδήποτε οριστική ερμηνεία θα απαιτήσει περαιτέρω αναλύσεις και μελέτη των αρχαιοζωολογικών δεδομένων.

Ο Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, Δρ. Χισάμ Ελ-Λέιθι, δήλωσε ότι η προκαταρκτική μελέτη των ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων που ανασύρθηκαν από το νεκροταφείο αποκαλύπτει εντυπωσιακή ποικιλία στις ταφικές πρακτικές και στις μεθόδους προετοιμασίας των νεκρών πριν από την ταφή. Οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν τόσο ατομικούς όσο και ομαδικούς τάφους, με διαφορετικούς προσανατολισμούς, είτε στον άξονα βορρά-νότου είτε στον άξονα ανατολής-δύσης. Εξίσου αξιοσημείωτη ήταν η ποικιλία στις στάσεις των σωμάτων και ιδιαίτερα των χεριών. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα χέρια ήταν σταυρωμένα πάνω από τη λεκάνη, σε άλλες τοποθετημένα γύρω από τον λαιμό, ενώ βρέθηκαν και νεκροί τοποθετημένοι στην κλασική οσιρική στάση, με τους πήχεις σταυρωμένους πάνω στο στήθος. Άλλοι είχαν τα χέρια τεντωμένα κατά μήκος των μηρών.

Η μεγάλη αυτή ποικιλομορφία υποδηλώνει τη συνύπαρξη διαφορετικών ταφικών παραδόσεων και αντιλήψεων για τον θάνατο, είτε μέσα στην ίδια κοινότητα είτε σε διαδοχικές γενιές κατοίκων της περιοχής.

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν επίσης ένα ευρύ φάσμα ταφικών κατασκευών. Ανάμεσά τους βρέθηκαν απλοί λάκκοι όπου οι νεκροί τοποθετούνταν απευθείας στο έδαφος, αλλά και πιο σύνθετες κατασκευές με επενδύσεις από πλίνθους λάσπης που δημιουργούσαν οργανωμένους ταφικούς θαλάμους. Παράλληλα ανακαλύφθηκαν σαρκοφάγοι διακοσμημένες με πολύχρωμο κονίαμα, καθώς και ταφές μέσα σε κυλινδρικά ή βαρελόσχημα κεραμικά φέρετρα, τύπος ιδιαίτερα χαρακτηριστικός της Πτολεμαϊκής περιόδου. Η συνύπαρξη τόσων διαφορετικών τύπων ταφών στον ίδιο χώρο θεωρείται ένδειξη κοινωνικής διαφοροποίησης ή μεταβολής των ταφικών εθίμων μέσα στον χρόνο, κάτι που οι μελλοντικές έρευνες καλούνται να αποσαφηνίσουν.

Ο Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, Σέριφ Φάτι, υπογράμμισε ότι η ανακάλυψη αναδεικνύει το τεράστιο αρχαιολογικό δυναμικό του Κομ Αζίζα, το οποίο χαρακτηρίζεται πλέον ως ένας από τους πιο υποσχόμενους αρχαιολογικούς χώρους του Δέλτα του Νείλου. Όπως ανέφερε, η αξία του χώρου δεν περιορίζεται μόνο στις ταφικές μαρτυρίες, αλλά προσφέρει τη δυνατότητα ανασύνθεσης της εξέλιξης των ανθρώπινων οικισμών, της καθημερινής ζωής και της αλληλεπίδρασης ανθρώπου και περιβάλλοντος μέσα σε διάστημα χιλιάδων ετών.

Ο επικεφαλής του Τομέα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων, Μοχάμεντ Αμπντέλ Μπάντι, ανέφερε ότι μεταξύ των ευρημάτων περιλαμβάνονται κεραμικά και λίθινα αγγεία καθημερινής χρήσης, καλούπια για την παρασκευή ψωμιού, λίθινα εργαλεία πολλαπλών λειτουργιών, καθώς και φούρνοι και αποθηκευτικά δοχεία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης τα ζωικά κατάλοιπα που ανακτήθηκαν μέσω κοσκινίσματος του εδάφους. Οι ερευνητές εντόπισαν μεγάλες ποσότητες από λέπια και αγκάθια ψαριών, οστά πτηνών και καταλείμματα θηλαστικών, τα οποία αναμένεται να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τη διατροφή, το περιβάλλον και τις οικονομικές δραστηριότητες των διαδοχικών κατοίκων της περιοχής.

Προς το παρόν, όμως, το μεγαλύτερο μυστήριο παραμένουν οι αγριόχοιροι. Η παρουσία τους σε έναν χώρο με τόσο έντονο ταφικό χαρακτήρα ανοίγει ένα εντελώς νέο πεδίο έρευνας για τους αρχαιολόγους, ενώ οι επόμενες ανασκαφικές περίοδοι αναμένεται να αποκαλύψουν νέα στοιχεία και ίσως να δώσουν απάντηση σε ένα από τα πιο παράξενα αρχαιολογικά αινίγματα που έχουν έρθει στο φως τα τελευταία χρόνια στο Δέλτα του Νείλου.

Φωτογραφίες από τα ευρήματα εδώ

photo: pixabay