Μια διεθνής ομάδα αρχαιολόγων ανακάλυψε στην τοποθεσία Σλαβετσίνεκ, στην κεντρική Πολωνία, ένα σύνολο κεραμικών αγγείων που αποδεικνύουν ότι πριν από περισσότερα από 5.000 χρόνια γιορτάζονταν ήδη συλλογικές τελετουργίες με γαλακτοκομικά ροφήματα χαμηλής περιεκτικότητας σε λακτόζη.
Η ανακάλυψη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Prähistorische Zeitschrift, παρέχει νέες γνώσεις σχετικά με το πώς οι ανθρώπινες ομάδες του Πολιτισμού των Χωνοειδών Αγγείων (Funnel Beaker Culture) ζούσαν, έπιναν και οργανώνονταν κοινωνικά κατά την Ύστερη Νεολιθική εποχή, γύρω στο 3500-3350 π.Χ.
Οι ανασκαφές στο Σλάβετσινέκ, που ξεκίνησαν το 2016, αποκάλυψαν ένα εξαιρετικά καλά διατηρημένο σύνολο κεραμικών κομματιών. Σε έναν λάκκο στη δυτική περιοχή του οικισμού, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν αυτό που αποκάλεσαν «σετ κατανάλωσης ποτού»: ένα διακοσμημένο αγγείο σε σχήμα καμπάνας, πέντε φιάλες με λαιμό και δύο κεραμικά κύπελλα.
Ένα σύνολο αγγείων που περιλάμβανε φιάλες με λαιμό, κεραμικά κύπελλα και ένα μπολ, αποδεικνύοντας ότι τελετουργικές σπονδές με γαλακτοκομικά ροφήματα μειωμένης λακτόζης πραγματοποιούνταν μεταξύ 3500–3350 π.Χ., όπως σημειώνει το άρθρο.
Τα δοχεία δεν ήταν καθημερινά αντικείμενα. Ήταν κατασκευασμένα με εξαιρετική ποιότητα, αν και πολλά φαίνονταν σπασμένα. Μια λεπτομέρεια τράβηξε την προσοχή των ερευνητών: το κωδωνόσχημο αγγείο βρέθηκε χωρισμένο σε δύο μισά μέσα σε λάκκους που απείχαν πέντε μέτρα μεταξύ τους. Αυτό το γεγονός, μαζί με την κατακερματισμένη κατάσταση του υπόλοιπου κειμηλίου, υποδηλώνει ότι τα κομμάτια σπάζονταν σκόπιμα ως μέρος της τελετής .
Γάλα χωρίς λακτόζη: Ένα ειδικό προϊόν
Οι επιστήμονες εφάρμοσαν τεχνικές ανάλυσης πρωτεϊνών και λιπιδίων (λίπους) στα υπολείμματα των αγγείων. Τα αποτελέσματα ήταν οριστικά: δύο από τα μπουκάλια με λαιμό περιείχαν πρωτεΐνες αγελαδινού γαλακτοκομικού προϊόντος και ένα από αυτά περιείχε επίσης πρωτεΐνες προβάτου ή κατσίκας. Το πιο εκπληκτικό εύρημα ήταν ότι αυτές οι πρωτεΐνες αντιστοιχούσαν κυρίως σε πυτιά και όχι σε ορό γάλακτος.
Αυτή η σύνθεση, εξηγούν οι συγγραφείς, βρίσκεται στο τυρί ή στα υπολείμματα τυροκομίας, όχι στο πλήρες γάλα. Με άλλα λόγια, οι κάτοικοι του Σλαβετσίνεκ επεξεργάζονταν το γάλα για να μειώσουν την περιεκτικότητά του σε λακτόζη, καθιστώντας το πιο εύπεπτο. Εκείνη την εποχή, οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ενήλικες δεν ανέχονταν ακόμα καλά τη λακτόζη.
Τα δύο δοχεία περιείχαν κυρίως ή αποκλειστικά πρωτεΐνες πυτιάς, κάτι που είναι ασυνήθιστο στις αρχαίες μελέτες πρωτεϊνών, όπου ο ορός γάλακτος, και ιδιαίτερα η βήτα-λακτοσφαιρίνη, συνήθως κυριαρχούν στις ανιχνεύσεις, εξηγεί το κείμενο. Η σύγκριση με τα σύγχρονα υπολείμματα τυροκομίας επιβεβαίωσε ότι ο εμπλουτισμός σε πυτιά ήταν σκόπιμος.
Δεν βρέθηκαν ίχνη οπίου ή ζυμωμένων αλκοολούχων ποτών σε αυτά τα αγγεία, σε αντίθεση με υποθέσεις άλλων ερευνητών για παρόμοια ευρήματα. Η μελέτη σημειώνει ότι δεν εντοπίστηκαν ενδείξεις Papaver somniferum (παπαρούνας) στην υπηρεσία πόσης του Σλαβετσίνεκ μέσω πρωτεωμικών αναλύσεων και αναλύσεων οργανικών υπολειμμάτων .
Το πιο αξιοσημείωτο κομμάτι του σετ είναι ένα διακοσμημένο κωδωνόσχημο αγγείο με εγχάρακτα μοτίβα που χρησιμοποιούν μια τεχνική διάστιξης. Στο άνω μέρος του, το σχέδιο επαναλαμβάνεται τρεις φορές: δύο ομόκεντροι κύκλοι που συνδέονται με δύο οριζόντιες γραμμές, με δύο κεκλιμένες γραμμές να εκτείνονται από κάθε κύκλο. Οι ερευνητές ερμηνεύουν αυτό το σύνολο ως μία πλευρική αναπαράσταση μιας δίτροχης άμαξας.
Ένα από τα δοχεία, ένα μπολ σε σχήμα καμπάνας, παρουσιάζει εικονογραφία που μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα από τα πρώτα γνωστά παραδείγματα τροχοφόρων μεταφορών στον κόσμο, αναφέρει το άρθρο.
Η χρονολόγηση με ραδιενεργό άνθρακα τοποθετεί αυτό το κομμάτι μεταξύ 3530 και 3360 π.Χ. Αυτή η χρονολογία είναι παρόμοια με αυτή του διάσημου κυπέλλου Bronocice (νότια Πολωνία), το οποίο απεικονίζει μια τετράτροχη άμαξα και θεωρείται η παλαιότερη και καλύτερα χρονολογημένη κεραμική απόδειξη τροχοφόρων οχημάτων, τόσο στη Μεσοποταμία όσο και στη Δυτική Ευρώπη.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι αυτός ο τύπος αναπαράστασης εμφανίζεται ταυτόχρονα σε αρκετές πολωνικές τοποθεσίες μεταξύ 3610 και 3350 π.Χ., υποδεικνύοντας μια ταχεία διάδοση της τεχνολογίας των τροχοφόρων αμαξών σε όλη την Ευρώπη και την Εγγύς Ανατολή κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.
Γυναικείες Μυστικές Εταιρείες;
Μία από τις πιο περίεργες πτυχές της έρευνας είναι η κοινωνική ερμηνεία των ευρημάτων. Στην τοποθεσία Σλαβετσίνεκ, δεν βρέθηκαν ανδρικές ταφές. Αντ’ αυτού, ανακαλύφθηκαν σκελετοί αρκετών ενήλικων γυναικών, θαμμένων σε λάκκους κοντά στα σπίτια. Η μία ήταν μπρούμυτα, η άλλη σε λυγισμένη στάση στην αριστερή της πλευρά. Αυτές οι ταφικές πρακτικές έρχονταν σε ρήξη με την προηγούμενη παράδοση του Πολιτισμού Χωνοειδών Αγγείων, που απαιτούσε ταφή σε ύπτια θέση (με το πρόσωπο προς τα πάνω).
Δύο από αυτές τις γυναικείες ταφές περιείχαν θραύσματα από φιάλες με λαιμό, ένα είδος αγγείου που πριν από την επιρροή του Πολιτισμού του Μπάντεν προοριζόταν αποκλειστικά για άνδρες στους τάφους τους. Αυτή η παραβίαση των κανόνων των φύλων υποδηλώνει μια βαθιά κοινωνική αλλαγή.
Η εμφάνιση των ελίτ των ανδρών πολεμιστών απεικονίζεται στον χαρακτηριστικό συνδυασμό όπλων (μαχαίρια, τσεκούρια μάχης) και μπουκαλιών με λαιμό στους μεγαλιθικούς τάφους τους, εξηγεί η μελέτη. Ωστόσο, στο Σλάβετσινεκ, η διαδικασία κρεολοποίησης του Πολιτισμού Μπάντεν και των διασπορών του Πολιτισμού Χωνοειδών Αγγείων της κεντρικής-βόρειας Πολωνίας, άνοιξε τον δρόμο για έναν συνεργατικό τρόπο κοινωνικής οργάνωσης, όπου οι ατομικές επιδείξεις ισχύος και η ανδρική θέση εκτιμήθηκαν λιγότερο κατά το δεύτερο μισό της τέταρτης χιλιετίας π.Χ.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αυτές οι αλλαγές θα μπορούσαν να αντικατοπτρίζουν την ύπαρξη γυναικείων μυστικών εταιρειών, ενός τύπου οργάνωσης γνωστού στις τρέχουσες εθνογραφικές ομάδες στη Δυτική Αφρική. Το κείμενο αναφέρει: Αυτά τα ευρήματα θα μπορούσαν ενδεχομένως να διευρύνουν τα ερμηνευτικά μας πλαίσια σχετικά με τις γυναικείες γενεαλογίες ή τις γυναικείες μυστικές εταιρείες. […] Η χρήση μπουκαλιών με λαιμό για το σερβίρισμα και την κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων (που ενδεχομένως θεωρούνται ως το υγρό γονιμότητας και υγείας, συμβολίζοντας τη μητέρα) οδηγεί στην υπόθεση ότι η χρήση μυστικών τελετουργιών ή τελετουργιών γινόταν ως μέσο εδραίωσης των γυναικείων μελών της ομάδας.
Ένας βραχύβιος αλλά “έντονος” οικισμός
Η τοποθεσία Σλαβετσίνεκ κάλυπτε περίπου πέντε εκτάρια και κατοικούνταν επί (το πολύ) 40 χρόνια, σύμφωνα με στατιστικά μοντέλα χρονολόγησης. Σε αυτή τη σύντομη περίοδο, οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν τρία σπίτια με μετακατασκευές, αποθηκευτικούς λάκκους, τάφους και ένα μικρό νεκροταφείο με αρκετούς γυναικείους τάφους.
Ανακαλύφθηκαν σχεδόν 6.300 κεραμικά θραύσματα και 5.700 οστά ζώων. Τα περισσότερα οστά ανήκαν σε βοοειδή, ακολουθούμενα από πρόβατα, κατσίκες και χοίρους. Τα προφίλ ηλικίας σφαγής δείχνουν ότι οι αγελάδες και τα μικρά μηρυκαστικά χρησιμοποιούνταν κυρίως για το γάλα, ενώ οι χοίροι εκτρέφονταν για το κρέας.
Η μελέτη καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι τελετουργίες ποτού και τα ταφικά γλέντια στο Σλαβετσινέκ συνδέονταν στενά με έναν χώρο που συχνά κωδικοποιούνταν ως γυναικείος στις νεολιθικές κοινωνίες. Οι τελετές λάμβαναν χώρα κοντά στα σπίτια και δίπλα στους γυναικείους τάφους, ενισχύοντας την υπόθεση ότι οι γυναίκες έπαιζαν κεντρικό ρόλο σε αυτές τις νέες τελετουργικές πρακτικές.
Αυτά τα ευρήματα από έναν μικρό οικισμό στην πεδιάδα Κουγιάβιαν, εγείρουν νέα ερωτήματα σχετικά με το πώς οργανώνονταν οι προϊστορικές κοινωνίες, τι έπιναν και ποιος ηγούνταν των τελετουργιών. Προς το παρόν, η αναδυόμενη εικόνα αφορά μια ανθρώπινη ομάδα που, πριν από 5.400 χρόνια, δείχνει κεραμικά κύπελλα με ειδικά επεξεργασμένο γάλα, επιτηδευμένο σπάσιμο των κεραμικών αγγείων τους ως μέρος της τελετής και εξοικείωση με τα τροχοφόρα οχήματα.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε εδώ
photo: pixabay
