Μια καινοτόμος πλατφόρμα ανάπτυξης εξατομικευμένων εμφυτευμάτων χόνδρου, η οποία στοχεύει στην αποκατάσταση βλαβών σε μεγάλες αρθρώσεις αλλά και σε μεσοσπονδύλιους και κροταφογναθικούς δίσκους, βρίσκεται στα τελικά στάδια κατοχύρωσης πατέντας και προετοιμάζεται για κλινικές μελέτες. Η πλατφόρμα αναπτύχθηκε στο Εργαστήριο Φυσιολογίας του Ιατρικού Τμήματος ΑΠΘ/Κέντρο Βλαστοκυττάρων και Αναγεννητικής Ιατρικής και αφορά την παραγωγή ιστών που μπορούν να αντικαταστήσουν φθαρμένο χόνδρο, όπως σε περιπτώσεις τραυματικών κακώσεων ή αρθρίτιδας.
Η σχετική πατέντα για την πλατφόρμα κατατέθηκε τον περασμένο Μάρτιο στον Οργανισμό Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας και βρίσκεται πλέον στην τελική φάση αξιολόγησης. Παράλληλα, έχει ήδη αναπτυχθεί ένα συγκεκριμένο προϊόν χόνδρου με την ονομασία NEOTICA (Neo-tissue Cartilage), το οποίο έχει κατηγοριοποιηθεί από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων ως φάρμακο προηγμένων θεραπειών.
«Η τεχνολογία επιτρέπει τη δημιουργία “ζωντανών” εμφυτευμάτων προσαρμοσμένων στα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς. Μπορούμε να κατασκευάσουμε εξατομικευμένο χόνδρο, ανάλογα με το φύλο, την ηλικία, τη σωματική διάπλαση και το είδος της βλάβης», επισημαίνει ο καθηγητής στο Εργαστήριο Φυσιολογίας του Ιατρικού Τμήματος ΑΠΘ, Αριστείδης Κριτής, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, με αφορμή παρουσίασή του με θέμα «Παθοφυσιολογία της εκφύλισης του μεσοσπονδύλιου δίσκου της σπονδυλικής στήλης. Εφαρμογές της αναγεννητικής ιατρικής» στο 44ο Ετήσιο Συνέδριο της Ορθοπαιδικής Τραυματολογικής Εταιρείας Μακεδονίας-Θράκης.
«Ουσιαστικά φτιάχνουμε στο εργαστήριο έναν ιστό κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του ελλείμματος του ασθενούς. Δεν πρόκειται για μεταμόσχευση οργάνου, αλλά για ιστό που δημιουργείται από τα δικά του κύτταρα και ενσωματώνεται στον οργανισμό», επισημαίνει ο κ. Κριτής, σημειώνοντας ότι η ανάγκη για τέτοιες λύσεις προκύπτει από τη φύση της εκφυλιστικής νόσου. Ως παράδειγμα, ο ίδιος αναφέρει ότι ο μεσοσπονδύλιος δίσκος είναι ένας ιστός χωρίς άμεση αιμάτωση, ο οποίος με την πάροδο του χρόνου αφυδατώνεται, σκληραίνει και χάνει ύψος, οδηγώντας σε ρήξεις και κήλες που πιέζουν νεύρα και προκαλούν έντονο πόνο, όπως η ισχιαλγία. «Μέχρι σήμερα, οι θεραπευτικές επιλογές αντιμετωπίζουν κυρίως τα συμπτώματα και όχι την αιτία. Η αναγεννητική ιατρική έρχεται να δώσει μια πιο ριζική λύση: την αποκατάσταση του ιστού και, δυνητικά, την αναστροφή της εκφυλιστικής διαδικασίας», προσθέτει ο κ. Κριτής.
Πώς δημιουργούνται τα εμφυτεύματα
Η μέθοδος βασίζεται στη λήψη λιπώδους ιστού από τον ίδιο τον ασθενή. Από αυτόν τον λιπώδη ιστό απομονώνονται μεσεγχυματικά κύτταρα (βλαστοκύτταρα), τα οποία στη συνέχεια τοποθετούνται σε τρισδιάστατο ικρίωμα που «αντιγράφει» το έλλειμμα της βλάβης και, μέσα σε ειδικούς κλιβάνους, μετατρέπονται σε χονδροκύτταρα, παράγοντας ταυτόχρονα τις απαραίτητες ουσίες για τη δημιουργία νέου χόνδρου, ο οποίος ενσωματώνεται στον οργανισμό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα εμφυτεύματα αυτά είναι «4D», δηλαδή δεν έχουν μόνο τρισδιάστατη δομή, αλλά εξελίσσονται δυναμικά στον χρόνο. Το αρχικό υλικό του ικριώματος αποδομείται σταδιακά, ενώ τα κύτταρα δημιουργούν νέα εξωκυττάρια μήτρα, διατηρώντας τη μηχανική αντοχή του ιστού. Η διαδικασία αυτή μπορεί να προσαρμόζεται ανάλογα με την ηλικία και τις ανάγκες του ασθενούς.
Όπως αναφέρει ο κ. Κριτής, τα εμφυτεύματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε αρθρώσεις όπως το γόνατο, τον μεσοσπονδύλιο δίσκο και τον διάρθριο δίσκο της κροταφογναθικής άρθρωσης, αν και προς το παρόν βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο. Η τεχνολογία έχει ήδη δοκιμαστεί σε πειραματόζωα με ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ενώ το επόμενο βήμα είναι η εφαρμογή της σε ασθενείς με χρόνιο πόνο και εκφυλιστικές βλάβες, κατόπιν συναίνεσης, στο πλαίσιο κλινικών μελετών. Ανάλογα με το μέγεθος της βλάβης, η τοποθέτηση μπορεί να γίνει αρθροσκοπικά ή με ανοιχτό χειρουργείο.
Σύμφωνα με τον καθηγητή, έχει ήδη διασφαλιστεί το απαραίτητο κανονιστικό πλαίσιο για τη μετάβαση σε κλινικές δοκιμές, καθώς έχει δοθεί άδεια ανάπτυξης φαρμάκων υπό δοκιμή και η εποπτεία έχει ανατεθεί στον ΕΟΦ. «Είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε σε κλινικές μελέτες, ώστε η τεχνολογία να εφαρμοστεί σε ανθρώπους», σημειώνει.
ΑΠΕ-ΜΠΕ- Αγγέλα Φωτοπούλου/photo: pixabay