Το εννοούμε κυριολεκτικά. Εκτός από τις φιλοσοφικές εκτιμήσεις της υποκειμενικής εμπειρίας του χρώματος, διαφορετικοί οργανισμοί έχουν εξελιχθεί για να βλέπουν τον κόσμο διαφορετικά, με δομές και διαμορφώσεις των ματιών βελτιστοποιημένες για διάφορα είδη ύπαρξης.

Υπάρχουν φυσικά και τα προφανή: οι οριζόντιες κόρες των φυτοφάγων τους δίνουν μια πανοραμική άποψη του περιβάλλοντος τους, η οποία βοηθά τόσο να δουν τα αρπακτικά που έρχονται όσο και να αποφύγουν τα εμπόδια καθώς τα ζώα δραπετεύουν. Εν τω μεταξύ, τα νυχτερινά αρπακτικά έχουν κάθετες κόρες για να μεγιστοποιήσουν τη νυχτερινή τους όραση.

Ωστόσο, άλλα είδη ματιών εκεί έξω στον υπέροχο, πλατύ, ποικιλόμορφο κόσμο βλέπουν με τρόπους που ίσως ούτε καν αρχίζουμε να φανταζόμαστε. Εδώ είναι μερικά από τα πιο περίεργα μάτια στο ζωικό βασίλειο.

Σουπιά
Κανένα άλλο ζώο δεν έχει κόρη ματιού σαν τη σουπιά. Έχει σχήμα W, ένα χαρακτηριστικό που οι βιολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι βοηθά τα ζώα να ισορροπήσουν ένα κατακόρυφα ανώμαλο πεδίο φωτός, το οποίο είναι κοινό στα υδάτινα βάθη που κατοικούν. Αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή.

Οι σουπιές έχουν μόνο έναν τύπο φωτοϋποδοχέα, πράγμα που σημαίνει ότι μπορούν να δουν μόνο μονόχρωμα. Ωστόσο, αυτές οι παράξενες, φαρδιές κόρες των σουπιών και άλλων κεφαλόποδων θα μπορούσαν να διευκολύνουν έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο θέασης του χρώματος – χρησιμοποιώντας τον τρόπο με τον οποίο το φως που περνά μέσα από ένα πρίσμα διασπάται σε ένα ουράνιο τόξο.

Γνωστό ως χρωματική εκτροπή , μπορεί να είναι πρόβλημα όταν οι φακοί στα μάτια μας δεν μπορούν να εστιάσουν τα χρώματα στο ίδιο σημείο, μετατρέποντας τις έντονες αντιθέσεις της απόχρωσης σε ένα πιο απαλό πλύσιμο διαφορετικών αποχρώσεων. Οι σουπιές μπορεί να μετέτρεψαν αυτό το πρόβλημα σε λύση.

Όσο μικρότερη είναι η κόρη, τόσο μικρότερη είναι η επίδραση, επομένως οι φαρδιές κόρες των κεφαλόποδων θα ήταν πολύ επιρρεπείς σε αυτό. Παρόλο που αυτό μπορεί να οδηγήσει σε θολές εικόνες, το θάμπωμα εξαρτάται από το χρώμα – πράγμα που σημαίνει ότι θα μπορούσε να είναι ένας τρόπος για αυτά τα φαινομενικά αχρωματοψία πλάσματα να βλέπουν χρώματα. Είναι πιθανό να μπορούν να δουν χρώματα που δεν γνωρίζουμε καν! Αυτό μπορεί επίσης να εξηγήσει πώς μπορούν να συντονίσουν το χρώμα τους με το περιβάλλον τους για καμουφλάζ .

Σε αντίθεση με άλλα κεφαλόποδα, όμως, τα μάτια της σουπιάς μπορούν να περιστρέφονται, επιτρέποντάς τους να δουν τον κόσμο και σε 3D. Πρόσφατα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι αυτά τα περιστρεφόμενα μάτια οδηγούν σε στερεοσκοπική όραση , δίνοντας στις σουπιές ένα ακόμη πλεονέκτημα στο περιβάλλον τους.

Πουλιά
Τα πουλιά, με τα μικροσκοπικά μάτια τους με χάντρες, μπορούν πιθανώς να δουν πολλά που εμείς δεν μπορούμε.

Τα κεφαλόποδα έχουν μόνο έναν τύπο φωτοϋποδοχέα, όπως έχουμε διαπιστώσει. Οι άνθρωποι έχουν τέσσερις, τρεις κώνους και μια ράβδο, που σημαίνει ότι έχουμε χρωματικές ευαισθησίες σε τρία μήκη κύματος κορυφής, αυτό που ονομάζουμε τριχρωματική όραση. (Η ράβδος είναι για όραση σε χαμηλό φωτισμό.)

Τα πουλιά έχουν έξι – τέσσερις κώνους που δίνουν τετραχρωμική όραση, μια ράβδο και έναν ασυνήθιστο διπλό κώνο για την αντίληψη της μη έγχρωμης κίνησης.

Επιπλέον, μια πρωτεΐνη στα μάτια τους θα μπορούσε να τους επιτρέψει να δουν μαγνητικά πεδία. Τα αποδημητικά πουλιά μπορούν να πλοηγηθούν εξαιρετικά καλά και για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν ήταν ξεκάθαρο πώς ακριβώς το επιτυγχάνουν αυτό. Πρόσφατα, οι επιστήμονες το περιόρισαν σε μια κατηγορία πρωτεϊνών που ονομάζονται κρυπτοχρώματα, οι οποίες είναι ευαίσθητες στο μπλε φως.

Η μαγνητοαντίληψη των πτηνών – δηλαδή η ικανότητά τους να αντιλαμβάνονται τα μαγνητικά πεδία – φαίνεται να εξαρτάται από το μπλε φως , υποδηλώνοντας ότι η αίσθηση μπορεί να βασίζεται στην όραση. Υπάρχει η ευδιάκριτη πιθανότητα ότι αυτό το μαγνητικό φίλτρο για το μπλε χρώμα είναι το αποτέλεσμα μιας κβαντικής ιδιορρυθμίας. Πιο πρόσφατες εργαστηριακές μελέτες έχουν δείξει πώς ένα μαγνητικό πεδίο επηρεάζει μια κβαντική ιδιότητα των κρυπτοχρωμάτων, που διέπουν τα ηλεκτρόνια τους.

Anableps anableps

Τα παράξενα μάτια του τετράματου ψαριού

Αυτό το συναρπαστικό θηρίο στην πραγματικότητα δεν έχει τέσσερα μάτια – αλλά τα δύο του μάτια έχουν εξελιχθεί σε μια απίστευτη προσαρμογή. Η οικολογική τους θέση είναι η επιφάνεια του νερού, όπου περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους, θηρεύοντας έντομα που αιωρούνται γύρω από τα υδάτινα οικοσυστήματα.

Τα μάτια τους βρίσκονται στην κορυφή του κεφαλιού τους. Αλλά ένα τμήμα του οπτικού τους οργάνου κάθεται κάτω από την επιφάνεια του νερού, και εδώ είναι που τα πράγματα γίνονται ενδιαφέροντα: κάθε κόρη χωρίζεται σε δύο μισά, το ένα από τα οποία κάθεται πάνω από την ίσαλο γραμμή (ραχιαία), ενώ το άλλο κάθεται κάτω (κοιλιακά). , δείχνοντας προς τα κάτω στα θολά βάθη.

Με αυτόν τον τρόπο, τα ψάρια μπορούν ταυτόχρονα να δουν πάνω και κάτω από το νερό – περιβάλλοντα μέσα από τα οποία το φως διαδίδεται διαφορετικά – για να προσέχουν τόσο τα αρπακτικά όσο και τα θηράματα. Το πάχος του φακού ποικίλλει επίσης, για να εξυπηρετεί τους διαφορετικούς δείκτες διάθλασης των εναέριων και υδάτινων μέσων, όπως και το πάχος του επιθηλίου του κερατοειδούς .

Και οι πρωτεΐνες στα κύτταρα φωτοϋποδοχέα του αμφιβληστροειδούς είναι επίσης ελαφρώς διαφορετικές – πιο ευαίσθητες στο πράσινο φως στον ραχιαίο αμφιβληστροειδή και πιο ευαίσθητες στο κίτρινο φως στον κοιλιακό αμφιβληστροειδή. Δεδομένου ότι τα ψάρια ζουν συχνά σε λασπωμένα περιβάλλοντα , όπως τα μαγγρόβια, αυτό θεωρείται ότι βελτιώνει την όραση σε θολά νερά.

Γαρίδες Mantis
Από όλα τα μάτια στο ζωικό βασίλειο, το πιο περίπλοκο που γνωρίζουμε ανήκει σε ένα θαλάσσιο καρκινοειδές που κατοικεί στον βυθό που περνά τη ζωή του σε λαγούμια σε βράχους και στον πυθμένα της θάλασσας.

Οι άνθρωποι έχουν τέσσερις φωτοϋποδοχείς, σίγουρα. Τα πουλιά έχουν έξι – καταπληκτικά. Οι γαρίδες Mantis της τάξης των Stomatopoda , έχουν 16 στα σύνθετα peepers τους. Τι κάνουν με αυτούς τους φωτοϋποδοχείς; Βλέπουν. Βλέπουν όλα τα πράγματα.

Στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε γιατί οι γαρίδες mantis χρειάζονται τόσο περίπλοκα οπτικά όργανα, σε μεγάλο βαθμό επειδή είναι τόσο δύσκολο για εμάς να κατανοήσουμε αυτό που βλέπουν. Έχουν τους συνήθεις έγχρωμους φωτοϋποδοχείς, καθώς και φωτοϋποδοχείς ευαίσθητους στο υπεριώδες φως. Αυτό δεν είναι μοναδικό. μερικά έντομα, πουλιά, ακόμα και τάρανδοι μπορούν να δουν το υπεριώδες φως. Μπορούν να δουν πέντε διαφορετικές ζώνες συχνοτήτων υπεριώδους.

Επιπλέον, οι γαρίδες mantis μπορούν να δουν πολωμένο φως. δηλαδή τον προσανατολισμό των ταλαντώσεων του κύματος διάδοσης του φωτός. Πολλά ζώα μπορούν να δουν γραμμικά πολωμένο φως , συμπεριλαμβανομένων των σουπιών . Οι γαρίδες Mantis είναι τα μόνα ζώα που μπορούν να δουν κυκλικά πολωμένο φως που γνωρίζουμε.

Κάθε μάτι μπορεί να μετακινηθεί ανεξάρτητα. Και κάθε μάτι έχει την ικανότητα να αντιλαμβάνεται το βάθος. Οι άνθρωποι βασίζονται στη διόφθαλμη όραση για την αντίληψη του βάθους. Οι γαρίδες Mantis χρειάζονται μόνο μία. Μπορούν ακόμη και να δουν καρκίνο πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα.

Αν αυτό δεν είναι μια οφθαλμική υπερδύναμη, δεν ξέρουμε τι είναι.

Χιτώνες

Αυτά τα μικροσκοπικά πλάσματα ζουν τη ζωή τους προστατευμένα από χοντρές πλάκες αλληλένδετων πανοπλιών καθώς σέρνονται στους βράχους, βόσκοντας ό,τι βρουν εκεί. Μπορεί να πιστεύετε ότι ένα τέτοιο πλάσμα θα έχει απαλά μάτια που μπορούν να κοιτάζουν γύρω από τις άκρες του κελύφους τους για να παρακολουθούν τα αρπακτικά και να αισθάνονται τον κύκλο ημέρας-νύχτας.

Θα κάνατε λάθος. Οι χιτώνες έχουν μάτια, φυσικά – αλλά είναι ενσωματωμένοι στην πανοπλία τους και είναι κατασκευασμένοι από ορυκτό, πιο συγκεκριμένα, ένας τύπος ανθρακικού ασβεστίου γνωστός ως αραγωνίτης .

Τα απλά μάτια των χιτώνων, που γεμίζουν την επιφάνεια του κελύφους τους μαζί με εκατοντάδες αισθητήρια όργανα γνωστά ως εστέτες, αποτελούνται από έναν φακό αραγωνίτη που καλύπτεται από έναν κερατοειδή και κάποιο είδος αμφιβληστροειδή.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι πώς επεξεργάζονται αυτές οι οπτικές πληροφορίες από τους εγκεφάλους.

Αλλά θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα μερικά από τα άγρια ​​μονοπάτια που έχει ακολουθήσει η εξέλιξη στο παρελθόν. Οι τριλοβίτες, για παράδειγμα, είχαν επίσης ορυκτά μάτια, με φακούς από ασβεστίτη .

Αυτά τα εξαφανισμένα πλάσματα είχαν τα πρώτα πραγματικά πολύπλοκα μάτια που γνωρίζουμε, οπότε η κατανόηση τους μπορεί να μας πει πολλά για το πώς εξελίχθηκε η όραση στη Γη σε όλη την εκθαμβωτική πολυπλοκότητά της.

photo: pixabay