Αυτός ο προηγουμένως άγνωστος σεισμός εκτροπής του κύριου καναλιού του Γάγγη στο σημερινό Μπαγκλαντές, αποτελεί μια περιοχή που εξακολουθεί να είναι ευαίσθητη σε σημαντική σεισμική δραστηριότητα. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature Communications , ρίχνει φως στο ενδεχόμενο μελλοντικών καταστροφικών αλλαγών στις ροές των ποταμών λόγω σεισμικών γεγονότων.
Ιστορικά, έχουν καταγραφεί πολλές αλλαγές της ροής του ποταμού, γνωστές ως αποβολές, μερικές από τις οποίες προκλήθηκαν από σεισμούς. Ωστόσο, η κλίμακα της εκτροπής του Γάγγη είναι άνευ προηγουμένου. Δεν νομίζω ότι έχουμε δει ποτέ πουθενά τέτοιο μεγάλο, είπε ο Μάικλ Στέκλερ, γεωφυσικός στο Παρατηρητήριο Γης Lamont-Doherty, μέρος της Σχολής Κλίματος του Πανεπιστημίου Κολούμπια. Ένα τέτοιο γεγονός θα μπορούσε εύκολα να είχε πλημμυρίσει οποιονδήποτε ή οτιδήποτε στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή, σημείωσε ο Steckler.
Η επικεφαλής συγγραφέας Liz Chamberlain, επίκουρη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Wageningen στην Ολλανδία, παρατήρησε: Δεν είχε επιβεβαιωθεί προηγουμένως ότι οι σεισμοί θα μπορούσαν να προκαλέσουν εκτροπές στα δέλτα, ειδικά για έναν ποταμό τόσο απέραντο όσο ο Γάγγης.
Ο Γάγγης πηγάζει από τα Ιμαλάια και ρέει περίπου 2.600 χιλιόμετρα, εν τέλει συγχωνεύεται με άλλους μεγάλους ποταμούς, συμπεριλαμβανομένων του Βραχμαπούτρα και του Μέγκνα. Μαζί, αυτοί οι ποταμοί σχηματίζουν ένα σύνθετο δίκτυο υδάτινων οδών που εκβάλλουν σε μια ευρεία έκταση του Κόλπου της Βεγγάλης, που εκτείνεται στο Μπαγκλαντές και την Ινδία. Αυτό το δίκτυο αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο ποτάμιο σύστημα στον κόσμο με απόρριψη, δεύτερο μόνο μετά τον Αμαζόνιο.
Όπως και άλλοι ποταμοί που διασχίζουν μεγάλα δέλτα, ο Γάγγης υφίσταται περιοδικά αλλαγές πορείας χωρίς τη βοήθεια σεισμών. Τα ιζήματα που μεταφέρονται καθιζάνουν και συσσωρεύονται στο κανάλι του ποταμού, προκαλώντας τελικά την ανύψωση της κοίτης του ποταμού πάνω από τη γύρω πλημμυρική πεδιάδα. Κάποια στιγμή, το νερό σπάει και αρχίζει να χαράζει ένα νέο μονοπάτι. Αλλά αυτό συνήθως δεν συμβαίνει ταυτόχρονα. μπορεί να χρειαστεί διαδοχικές πλημμύρες για χρόνια ή δεκαετίες. Μια απομάκρυνση που σχετίζεται με το σεισμό, από την άλλη πλευρά, μπορεί να συμβεί λίγο πολύ αμέσως, εξήγησε ο Steckler.
Οι δορυφορικές εικόνες που χρησιμοποιήθηκαν από τους ερευνητές αποκάλυψαν αυτό που πιστεύουν ότι είναι το αρχαίο κύριο κανάλι του ποταμού, που βρίσκεται περίπου 100 χιλιόμετρα νότια της πρωτεύουσας του Μπαγκλαντές, Ντάκα. Αυτή η χαμηλή περιοχή, πλάτους περίπου 1,5 χιλιομέτρου, εκτείνεται κατά διαστήματα για περίπου 100 χιλιόμετρα, περίπου παράλληλα με την τρέχουσα ροή του ποταμού. Η περιοχή, γεμάτη λάσπη, πλημμυρίζει συχνά και χρησιμοποιείται κυρίως για την καλλιέργεια ρυζιού.
Το 2018, ο Chamberlain και άλλοι ερευνητές ανακάλυψαν διακριτικά κάθετα αναχώματα ανοιχτόχρωμης άμμου που κόβουν οριζόντια στρώματα λάσπης σε μια πρόσφατα σκαμμένη λίμνη. Αυτό το χαρακτηριστικό, που είναι γνωστό ότι δημιουργείται από τους σεισμούς, προκύπτει από συνεχή δόνηση που πιέζει τα θαμμένα στρώματα άμμου, προκαλώντας την έγχυση προς τα πάνω μέσω της υπερκείμενης λάσπης, σχηματίζοντας ηφαίστεια άμμου ή σεισμίτες. Αυτοί οι σεισμίτες βρέθηκαν να έχουν πλάτος 30 έως 40 εκατοστά, κόβοντας λάσπη 3 έως 4 μέτρων.
Οι χημικές αναλύσεις των κόκκων άμμου και των σωματιδίων λάσπης αποκάλυψαν ότι οι εκρήξεις και το γέμισμα του καναλιού συνέβησαν πριν από περίπου 2.500 χρόνια. Επιπλέον, μια παρόμοια τοποθεσία 85 χιλιόμετρα κατάντη στο παλιό κανάλι γέμισε ταυτόχρονα με λάσπη. Οι συγγραφείς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι επρόκειτο για μια ξαφνική, μεγάλη εκτροπή που προκλήθηκε από έναν σεισμό που εκτιμάται σε μέγεθος 7 ή 8 της κλίμακας Ρίχτερ.
Ο σεισμός θα μπορούσε να προήλθε από μία από τις δύο πιθανές πηγές. Το ένα είναι μια ζώνη βύθισης προς τα νότια και τα ανατολικά, όπου μια τεράστια πλάκα ωκεάνιου φλοιού ωθείται κάτω από το Μπαγκλαντές, τη Μιανμάρ και τη βορειοανατολική Ινδία. Εναλλακτικά, θα μπορούσε να προέρχεται από γιγάντια ρήγματα στους πρόποδες των Ιμαλαΐων στα βόρεια, τα οποία υψώνονται λόγω της αργής σύγκρουσης της ινδικής υποηπείρου με την υπόλοιπη Ασία. Μια μελέτη του 2016 με επικεφαλής τον Steckler δείχνει ότι αυτές οι ζώνες θα μπορούσαν να προκαλέσουν σεισμούς συγκρίσιμους με αυτόν πριν από 2.500 χρόνια. Το τελευταίο τέτοιο γεγονός συνέβη το 1762, προκαλώντας ένα θανατηφόρο τσουνάμι που ταξίδεψε στον ποταμό μέχρι τη Ντάκα. Ένα άλλο μπορεί να συνέβη γύρω στο 1140 μ.Χ.
Η μελέτη του 2016 υπολογίζει ότι μια σύγχρονη επανάληψη ενός τέτοιου σεισμού θα μπορούσε να επηρεάσει 140 εκατομμύρια ανθρώπους. Μεγάλοι σεισμοί επηρεάζουν εκτεταμένες περιοχές και μπορούν να έχουν μόνιμες οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις, δήλωσε ο Syed Humayun Akhter, αντιπρύτανης του Ανοικτού Πανεπιστημίου του Μπαγκλαντές και συν-συγγραφέας και των δύο μελετών.
Ο Γάγγης δεν είναι ο μόνος ποταμός που αντιμετωπίζει τέτοιους κινδύνους. Άλλοι ποταμοί σε τεκτονικά ενεργά δέλτα περιλαμβάνουν τον Κίτρινο Ποταμό της Κίνας, το Irrawaddy της Μιανμάρ, τους ποταμούς Klamath, San Joaquin και Santa Clara στη δυτική ακτή των ΗΠΑ και τον ποταμό Ιορδάνη, που εκτείνεται στα σύνορα της Συρίας, της Ιορδανίας, της Παλαιστινιακής Δυτικής Όχθης και του Ισραήλ. .
photo: pixabay