Σημείωσε επίσης ότι «Η πρωτοβουλία των διοργανωτών να εστιάσουν στους τρόπους με τους οποίους το βιβλίο – ως υλικό αντικείμενο, ως πολιτισμικό ίχνος, ως φορέας ιδεών, ως μέσο αφύπνισης και οικολογικής εγρήγορσης – αρχιτεκτονεί το μέλλον των κοινωνιών μας, ανταποκρίνεται απόλυτα στο σύγχρονο αίτημα μιας βιώσιμης ανάπτυξης που δεν θα εξαντλεί τον κόσμο και δεν θα υπονομεύει τη ζωή».

Παράλληλα υπενθύμισε ότι «Εμείς, ο λαός που γέννησε τον γραπτό λόγο, κρατάμε με το βιβλίο μια σχέση βαθιά και ιστορική. Από τα ομηρικά έπη ως τους στίχους που μας χάρισαν δύο βραβεία Νόμπελ, η ιστορία μας ολόκληρη πλάστηκε μέσα από τη δύναμη της λέξης. Κι αυτή η κληρονομιά μάς καθιστά υπεύθυνους, μα πρωτίστως μας εμπνέει».

Ειδικότερα στον χαιρετισμό του, ο Προέδρος της Δημοκρατίας ανέφερε:

«Η ομιλία του κυρίου Προέδρου στην οποία αναφέρθηκε στη βαρύτητα των λέξεων στη διαμόρφωση του μέλλοντος μου θύμισε ένα καταπληκτικό ποίημα του Νικηφόρου Βρεττάκου, ο οποίος παρομοιάζει τον εαυτό του με μια μέλισσα και λέει: “Όπως η μέλισσα γύρω από ένα άγριο λουλούδι, όμοια κ’ εγώ. Τριγυρίζω διαρκώς γύρω απ’ τη λέξη. Ευχαριστώ τις μακριές σειρές των προγόνων, που δούλεψαν τη φωνή, την τεμαχίσαν σε κρίκους, την κάμαν νοήματα, τη σφυρηλάτησαν όπως το χρυσάφι οι μεταλλουργοί κ’ έγινε Όμηροι, Αισχύλοι, Ευαγγέλια κι άλλα κοσμήματα”.

Αυτά τα κοσμήματα, τα βιβλία, κυρίες και κύριοι, αυτά τα κοσμήματα έχουν ρόλο στο αύριο, γιατί κυριολεκτικά συντελούν στη βιώσιμη ανάπτυξη, όχι όμως ωςοικονομική παράμετρος της βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά προετοιμάζοντας τον πολίτη του αύριο να μπορέσει να αντικρίσει τις προκλήσεις του μέλλοντος, να τις διαχειριστεί σωστά, να πάρει τις σωστές αποφάσεις.

Ένας επαρκής αναγνώστης είναι πάντα ένας επαρκής υπεύθυνος πολίτης, ο οποίος σε μια δημοκρατία έχει λόγο για το μέλλον, αποφασίζει για το μέλλον και κρίνεται για αυτές τις αποφάσεις. Κυρίως ένας επαρκής αναγνώστης λατρεύει και την ευθύνη. Δεν είναι ένας πολίτης φυγεύθυνος, ο οποίος την αρχιτεκτονική του αύριο θα την μεταθέσει σε ξένες πλάτες, αλλά επειδή ξέρει, έχει γνώση, θα αναλάβει την ευθύνη του αύριο.

Κυρίες και κύριοι,

Με χαρά βρίσκομαι σήμερα εδώ, στα εγκαίνια ενός θεσμού που μετρά πλέον πάνω από μισόν αιώνα ζωής, σε μια πάνδημη γιορτή για το βιβλίο, που δεκαετίες τώρα την υποδέχονται ενθουσιωδώς οι Αθηναίοι.

Πριν από 54 χρόνια ξεκίνησε αυτός ο θεσμός, την ίδια εποχή που η UNESCO το 1972 είχε κηρύξει το Διεθνές Έτος Βιβλίου.

Φέτος, ιδιαίτερα, το θέμα γύρω από το οποίο αναπτύσσεται το φεστιβάλ έχει, πέρα από γνωσιακό, και ηθικό νόημα. Η πρωτοβουλία των διοργανωτών να εστιάσουν στους τρόπους με τους οποίους το βιβλίο – ως υλικό αντικείμενο, ως πολιτισμικό ίχνος, ως φορέας ιδεών, ως μέσο αφύπνισης και οικολογικής εγρήγορσης – αρχιτεκτονεί το μέλλον των κοινωνιών μας, ανταποκρίνεται απόλυτα στο σύγχρονο αίτημα μιας βιώσιμης ανάπτυξης που δεν θα εξαντλεί τον κόσμο και δεν θα υπονομεύει τη ζωή.

Καθώς η συζήτηση για τη βιώσιμη ανάπτυξη έχει πλέον ξεφύγει από τα στενά όρια της περιβαλλοντικής πολιτικής, καθώς έχει από καιρό υπερβεί τους προβληματισμούς για την ενέργεια, τα οικοσυστήματα, την οικονομία και αγγίζει κάποτε με ιδιαίτερη τραχύτητα, την καθημερινότητά μας, είναι καιρός να σκεφτούμε το αύριο με όρους ευθύνης. Διότι η βιωσιμότητα δεν είναι απλώς μία μέθοδος διαχείρισης πόρων· είναι μια στάση απέναντι στον χρόνο, μια δέσμευση ότι το μέλλον δεν θα επιβαρυνθεί από την απληστία μας, αλλά θα γονιμοποιηθεί από τη φροντίδα μας.

Πού μπαίνει το βιβλίο σε όλα αυτά; Το βιβλίο έχει τη δύναμη να μετατρέψει την αφηρημένη επιστημονική πληροφορία σε βιωματική γνώση και δράση. Να χτίσει γέφυρες ανάμεσα στην επιστήμη και την τέχνη, την τεχνολογία και την ηθική, την οικονομία και την ανθρώπινη εμπειρία. Να προσφέρει ιστορικό και κοινωνικό βάθος στα προβλήματα που γεννά η κλιματική κρίση μέσω της αναγωγής στην αφετηρία τους, και ταυτόχρονα να τα προβάλει στο μέλλον πέρα από τον ορίζοντα της στιγμής. Ακόμη και να αποτελέσει εργαλείο σχεδιασμού, αφού οι μεγάλες ιδέες που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο, από την οικολογία ως τα ανθρώπινα δικαιώματα, γεννήθηκαν μέσα από τα βιβλία.

Ιδέες που βεβαίως απελευθέρωσαν τον άνθρωπο, αλλά και τον υποδούλωσαν· ιδέες που τον απέσπασαν από τον κόσμο της εμπειρίας, της αμφιβολίας, του θαύματος, και τον εγκατέστησαν σε ένα σύμπαν βεβαιοτήτων, παγιδεύοντάς τον στα στενά όρια μιας ιδεολογίας, μιας απολυτοδοξίας, θα έλεγα, απαλλάσσοντάς τον έτσι από την αγωνία της σκέψης, της αμφισβήτησης, των ερωτημάτων και, ως εκ τούτου, από την ελευθερία της. Ίσως αυτό να είχε κατά νου ο Οδυσσέας Ελύτης όταν έγραφε τα Δημόσια και τα Ιδιωτικά “Μπροστά στη ράχη της Σερίφου, όταν ανεβαίνει ο ήλιος, τα πυροβόλα όλων των μεγάλων κοσμοθεωριών παθαίνουν αφλογιστία”.

Ωστόσο ένα βιβλίο δεν είναι μόνο αποθετήριο ιδεών, διαμορφωτής κοσμοθεωριών, αλλά και μέσο ικανό να μας συνδέσει με το συναίσθημα που μας καταλαμβάνει όταν βρισκόμαστε με την ανατολή του ήλιου σε ένα κυκλαδίτικο νησί· με το υπαρξιακό ρίγος που αισθανόμαστε μπροστά στον «κόσμο τον μικρό τον μέγα» που ξετυλίγεται μπροστά μας. Αυτόν τον κόσμο οφείλουμε να προστατέψουμε, συχνά με παραστάτη μας το βιβλίο, μιας και αυτό, κατά κανόνα, προσφέρει μια συνθετότερη κατανόηση του κόσμου μας καθώς υποδεικνύει, στις ευτυχισμένες του στιγμές (διά της οδού της μυθοπλασίας, της ποίησης, της φιλοσοφίας ή της επιστήμης), το αλληλένδετο των κρίσεων που μαστίζουν σήμερα τις κοινωνίες μας και αναδεικνύει είτε προσωπικές αντιστάσεις, είτε εναλλακτικές δυνατότητες. Και καθώς το βιβλίο είναι ένας χώρος δημοκρατίας, ανοιχτό στον καθένα ανεξαρτήτως τεχνολογικής ισχύος ή πρόσβασης σε δίκτυα, ερμηνεύσιμο από τον καθένα με βάση τις προσλαμβάνουσές του, αφορμή για διάλογο, πολλαπλασιαστής της σκέψης και εργαλείο αυτογνωσίας, ας προστατεύσουμε το βιβλίο. Γιατί μαζί μ’ αυτό διασώζουμε το νόημα.

Ο διάσημος χιλιανός ποιητής, λογοτέχνης και πολιτικός γιατί ήταν και γερουσιαστής για ένα διάστημα, Πάμπλο Νερούδα ο οποίος έγραψε ωδή στο βιβλίο, περιγράφει τη συγκίνηση του βιβλίου λέγοντας ότι «όταν το κλείνω το βιβλίο ανοίγω το βλέμμα μου στη ζωή» θέλοντας ακριβώς να επιβεβαιώσει αυτά που είπα νωρίτερα: ότι ένας τρόπος να κατανοήσουμε περισσότερο τον κόσμογύρω μας είναι να προετοιμάσουμε τον εαυτό μας, τα αισθήματά μας, τις γνώσεις μας μέσα απ’ τα βιβλία.

Κυρίες και κύριοι,

Σ’ έναν κόσμο που υπερχειλίζει από εικόνες, μηνύματα, πληροφορίες, σ’ έναν κόσμο αδιάκοπου ψηφιακού βόμβου, επιστρέφοντας στην ανάγνωση, στην τυπωμένη σελίδα, σε αυτό που πάλι ο Νερούδα είχε αποκαλέσει “το ελάχιστο δάσος”, επειδή η πρώτη ύλη προέρχεται από το ξύλο, ανακεφαλαιώνουμε και ανανοηματοδοτούμε το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον σε μια προοπτική που ξεπερνά το οχλαγωγικό παρόν και ανιχνεύει ένα δυναμικό και ελπιδοφόρο μέλλον.

Εμείς, ο λαός που γέννησε τον γραπτό λόγο, κρατάμε με το βιβλίο μια σχέση βαθιά και ιστορική. Από τα ομηρικά έπη ως τους στίχους που μας χάρισαν δύο βραβεία Νόμπελ, η ιστορία μας ολόκληρη πλάστηκε μέσα από τη δύναμη της λέξης. Κι αυτή η κληρονομιά μάς καθιστά υπεύθυνους, μα πρωτίστως μας εμπνέει.

Το μέλλον, πάντως, ανήκει σε όσους διαβάζουν.

Σας ευχαριστώ».

ΑΠΕ-ΜΠΕ / photo: eurokinissi