Στις ψηλές στέπες της περιοχής Τριαλέτι της νότιας Γεωργίας, ο αρχαιολόγος Μπόρις Α. Κουφτίν ανακάλυψε μια σειρά από τύμβους τη δεκαετία του 1930 που αποκάλυψαν έναν εκλεπτυσμένο και πλούσιο πολιτισμό, γνωστός ως ο λαμπρός πολιτισμός των Κουργκάν του Μεγάλου Τριαλέτι. Ανάμεσα στα πολυάριθμα κομμάτια χρυσού, αργύρου και χαλκού που ανακτήθηκαν, ένα συγκεκριμένο, ένας χρυσός δίσκος , παρέμεινε θαμμένος για δεκαετίες, επισκιασμένος από τον πολύτιμο θησαυρό. Τώρα, μια νέα λεπτομερής μελέτη αυτού του αντικειμένου από το Κουργκάν XVII, τον βάζει ξανά στο προσκήνιο, όχι μόνο λόγω της περίπλοκης διακόσμησής του με αστρικά μοτίβα, αλλά και λόγω αποκαλύψεων σχετικά με τη λειτουργία και τη σημασία του, οι οποίες το συνδέουν με μια πολύ ευρύτερη πολιτιστική παράδοση από ό,τι πιστευόταν προηγουμένως.

Η μελέτη, που διεξήχθη από τον Andrea Cesaretti και δημοσιεύτηκε στο Oxford Journal of Archaeology , εξετάζει προσεκτικά αυτό το μοναδικό τεχνούργημα. Ο δίσκος, κατασκευασμένος από ένα πολύ λεπτό φύλλο χρυσού πάχους μόλις 0,01 cm και διαμέτρου 13,4 cm, διαθέτει πολύπλοκη γεωμετρική διακόσμηση διατεταγμένη σε ομόκεντρες ζώνες. Αλλά το μεγαλύτερο μυστήριο του βρίσκεται στο κέντρο του: μια σειρά από κυκλικά μοτίβα που, σύμφωνα με τη νέα ερμηνεία, μπορεί να αντιπροσωπεύουν τον κύκλο της σελήνης και όχι μόνο του ήλιου, όπως ήταν συνηθισμένο για τέτοια αντικείμενα.

Ο δίσκος ανακαλύφθηκε το 1938 κατά την ανασκαφή του Κουργκάν XVII, γνωστού και ως Σκεπιάκι Κουργκάν Νο. 4. Αυτός ο τύμβος, διαμέτρου 8,5 μέτρων και ύψους 1,3 μέτρων, στέγαζε έναν βαθύ τάφο με πλούσια κτερίσματα. Μεταξύ των αντικειμένων που ανακτήθηκαν ήταν χρυσά και ασημένια σκεύη, εννέα διακοσμημένες χρυσές περόνες, ένας ασημένιος «κύβος» με ζωικές σκηνές και ο χρυσός δίσκος, ο οποίος κατά τη στιγμή της ανακάλυψής του ήταν θρυμματισμένος και κατακερματισμένος σε πολλά κομμάτια, απαιτώντας αποκατάσταση για να γίνει μια πρώτη εκτίμηση για το πώς έμοιαζε.

Η απόδοση του Χρυσού Δίσκου Τριαλέτι στη Μέση Εποχή του Χαλκού υποστηρίζεται από αρκετές συνεπείς αρχαιολογικές ενδείξεις στο ταφικό πλαίσιο του Κουργκάν XVII , εξηγεί η μελέτη. Αυτές οι ενδείξεις περιλαμβάνουν την παρουσία ενός τετράτροχου άρματος, πλούσια χρυσά και ασημένια κτερίσματα και συγκεκριμένα κεραμικά σύνολα, χαρακτηριστικά που αναγνωρίζονται ευρέως ως χαρακτηριστικά των ελίτ ταφών κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου στον Νότιο Καύκασο. Ο πολιτισμός Τριαλέτι-Βαναδόρ , στον οποίο ανήκει αυτή η ταφή, χρονολογείται γενικά μεταξύ 2500 και 1500 π.Χ.

Η σύνθετη εικονογραφία του δίσκου
Μετά την αποκατάστασή του, αποκαλύφθηκε η διακόσμηση του δίσκου. Η εξωτερική ταινία καταλαμβάνεται από τρεις ομόκεντρες σειρές μικρών κυκλικών ανάγλυφων στοιχείων. Προς το εσωτερικό, μια λεία ταινία χωρίζει αυτήν την περιοχή από την κεντρική, πιο σημαντική περιοχή.

Στο κέντρο, ένα μεγάλο κυκλικό μοτίβο αναδύεται από τέσσερα μικρότερα κυκλικά μοτίβα, που βρίσκονται σε αυτά που θα ήταν τα σημεία του ορίζοντα. Ανάμεσα σε αυτούς τους τέσσερις δευτερεύοντες κύκλους υπάρχουν τέσσερα άλλα κυκλικά μοτίβα διαφορετικού τύπου, που ορίζονται από ομόκεντρους δακτυλίους. Αυτή η εναλλαγή δύο τύπων κύκλων είναι το κλειδί για τη νέα ερμηνεία.

Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει συγκεκριμένη τεκμηρίωση για τον ίδιο τον χρυσό δίσκο, σημειώνει ο ερευνητής, ο οποίος για την ανάλυσή του δημιούργησε ένα νέο λεπτομερές διανυσματικό σχέδιο βασισμένο σε φωτογραφίες που είχαν δημοσιευτεί προηγουμένως από τον Kuftin και άλλους μελετητές. Αυτό το νέο σχέδιο επέτρεψε μια πιο ακριβή μορφολογική ανάλυση.

Ήλιος ή Σελήνη; Μια επανερμηνεία του συμβολισμού
Παραδοσιακά, ένας χρυσός δίσκος με κυκλικά μοτίβα θα ερμηνευόταν ως ηλιακός δίσκος. Ωστόσο, ο Cesaretti προτείνει μια διαφορετική και πιο λεπτή ερμηνεία. Το αντικείμενο δεν έχει δακτυλίους για κρέμασμα ή τρύπες που να υποδηλώνουν ότι ήταν ραμμένο σε ύφασμα ή στερεωμένο σε κάποιο στήριγμα, γεγονός που αποκλείει την πιθανότητα να ήταν απλώς ένα προσωπικό κόσμημα. Το υλικό του, ο χρυσός, και το πλαίσιο της ανακάλυψής του σε έναν τάφο ελίτ, υποδεικνύουν μια συμβολική και τελετουργική αξία, πιθανώς συνδεδεμένη με λατρείες που σχετίζονται με την ουράνια σφαίρα .

Η κεντρική υπόθεση της μελέτης είναι ότι τα μοτίβα αντιπροσωπεύουν σεληνιακούς κύκλους. Η εναλλαγή μεταξύ της νέας σελήνης (που αντιπροσωπεύεται από ομόκεντρους κύκλους) και της πανσελήνου (που χαρακτηρίζεται από κύκλους με μικρά κυκλικά στοιχεία ανάγλυφα στην άκρη) προσφέρει μια νέα και κατάλληλη ερμηνεία για την εικονογραφία, αναφέρουν τα συμπεράσματα.

Σύμφωνα με αυτήν την ερμηνεία, οι τέσσερις κύκλοι με «ακτίνες» ή μικρές σφαίρες γύρω τους θα αντιπροσώπευαν την πανσέληνο, στη στιγμή της μέγιστης λαμπρότητάς της. Οι άλλοι τέσσερις κύκλοι, που ορίζονται μόνο από δακτυλίους, θα συμβόλιζαν τη νέα σελήνη , πρακτικά αόρατη στον ουρανό αλλά εννοιολογικά παρούσα. Η επανάληψη αυτών των οκτώ στοιχείων γύρω από έναν κεντρικό κύκλο (ο οποίος θα αντιπροσώπευε επίσης την πανσέληνο) θα συμβόλιζε τέσσερις πλήρεις σεληνιακούς κύκλους , δηλαδή περίπου τέσσερις σεληνιακούς μήνες.

Κατά την άποψη του συγγραφέα, το πιο πιθανό είναι να ερμηνευθούν τα διακοσμητικά μοτίβα ως στοιχεία του νυχτερινού ουρανού· έτσι, ο δίσκος μπορεί να μοιάζει περισσότερο με σεληνιακό παρά με ηλιακό δίσκο, καταλήγει το άρθρο.

Η μελέτη αφιερώνει επίσης χώρο στην ανάλυση της εξελιγμένης τεχνολογίας που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία του δίσκου. Κατασκευασμένος από φύλλο σφυρήλατου χρυσού, η εξαιρετική του λεπτότητα απαιτούσε εργαλεία ακριβείας. Η ανάλυση υποδηλώνει ότι χρησιμοποιήθηκαν τουλάχιστον τρία διαφορετικά εργαλεία με κεφαλές διαφορετικού σχήματος για τη δημιουργία των κυκλικών ανάγλυφων και των νευρώσεων που χωρίζουν τις ταινίες.

Η υψηλής ποιότητας παραγωγή χρυσών, αργυρών και χάλκινων αντικειμένων (που κυμαίνονται από διάφορα είδη σκευών έως προσωπικά στολίδια, όπλα κ.λπ.) μαρτυρά την μεγάλη εμπειρία των μεταλλουργών σε αυτήν την περιοχή, καθώς και την άφθονη διαθεσιμότητα υλικών, ιδιαίτερα χρυσού και ασημιού. Δυστυχώς, η έλλειψη πρόσβασης στο πίσω μέρος του δίσκου και το γεγονός ότι έχει αναστηλωθεί δυσχεραίνουν την περαιτέρω τεχνολογική ανάλυση.

Πολιτιστικές συνδέσεις μεγάλων αποστάσεων: από τον Καύκασο στην Ευρώπη
Μία από τις πιο συναρπαστικές πτυχές που επισημάνθηκαν από την έρευνα είναι οι παραλληλισμοί που βρίσκει αυτός ο δίσκος Τριαλέτι με άλλες περιοχές, όχι τόσο στον ίδιο τον Καύκασο, όπου φαίνεται να είναι μοναδικός, αλλά στην Ανατολία, τη Μεσοποταμία και ιδιαίτερα στην Ευρώπη της Εποχής του Χαλκού.

Στον Καύκασο, είναι γνωστοί και άλλοι δίσκοι με ηλιακά μοτίβα, όπως ένας από το Μπεντένι ή αρκετοί χάλκινοι δίσκοι από μεταγενέστερες περιόδους, αλλά κανένας δεν εμφανίζει την ίδια εικονογραφία και πολυπλοκότητα. Αντίθετα, χρυσοί δίσκοι με αστρική διακόσμηση από τοποθεσίες όπως η Βύβλος (στον σημερινό Λίβανο) ή, ιδιαίτερα, από ευρωπαϊκές τοποθεσίες όπως αυτές του πολιτισμού Τεραμάρα στην Ιταλία (Μπόργκο Πανιγκάλε, Ρεντού) ή ο Θησαυρός Ενίσκορθι στην Ιρλανδία, παρουσιάζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες, ιδιαίτερα στη χρήση ομόκεντρων κυκλικών μοτίβων.

Αν και οι διαφορές μεταξύ όλων των δίσκων που περιγράφονται είναι εμφανείς και συνδέονται περισσότερο με το γεγονός ότι πρόκειται για χρυσό δίσκο παρά με τον τύπο της αναπαράστασης σε αυτόν, η σύνδεση που μπορεί να δημιουργηθεί μεταξύ του δείγματος Trialeti από τον Νότιο Καύκασο και αυτών των ευρωπαϊκών αντικειμένων παραμένει μια σημαντική και ελάχιστα εξερευνημένη πτυχή , υποστηρίζει ο Cesaretti.

Ιστορία του Πολιτισμού Τριαλέτι της Γεωργίας
Η μελέτη είναι προσεκτική και δεν υποδηλώνει άμεση επαφή, αλλά μάλλον μια πιθανή κυκλοφορία ιδεών σε τεράστιες γεωγραφικές περιοχές, όπως αποδεικνύεται από την παραγωγή τέτοιων χωρικά και χρονικά συγκεκριμένων αντικειμένων. Ο διάσημος Δίσκος του Ουρανού της Νέμπρα (Γερμανία), αν και πιο σύνθετος και κατασκευασμένος από μπρούντζο με χρυσά ένθετα, είναι ένα ακόμη παράδειγμα αυτής της διαδεδομένης εμμονής με την αναπαράσταση του ουρανού στην προϊστορία.

Η ακριβής λειτουργία του δίσκου παραμένει μυστήριο. Δεν ήταν κόσμημα, αλλά η ευθραυστότητά του δείχνει ότι δεν ήταν αντικείμενο καθημερινής χρήσης. Πιθανότατα συνδεόταν με εξέχουσες προσωπικότητες της κοινωνίας, ίσως σαμάνους ή ιερείς, με παρατήρηση του ουρανού ή τελετουργίες που σχετίζονταν με αστρικούς κύκλους. Η παρουσία του σε έναν τόσο πλούσιο τάφο ενισχύει αυτή την ιδέα.

Ο χρυσός δίσκος Trialeti δεν μπορεί να θεωρηθεί προσωπικό κόσμημα, καθώς δεν διαθέτει δακτυλίους ανάρτησης ή τρύπες που θα υποδήλωναν την προσκόλλησή του σε άλλο υπόστρωμα , αναφέρει εμφατικά το κείμενο. Είναι ένα ξεχωριστό αντικείμενο, κατασκευασμένο από χρυσό, και ως εκ τούτου πιθανώς συνδέεται με την ελίτ των κοινοτήτων της Μέσης Εποχής του Χαλκού .

Η επανεξέταση αυτού του ξεχασμένου δίσκου αποκαθιστά τη σημασία ενός εξαιρετικού τεχνουργήματος και ανοίγει ένα νέο παράθυρο στη σκέψη των κοινωνιών της Εποχής του Χαλκού στον Καύκασο. Αποκαλύπτει μια πολύπλοκη κατανόηση των ουράνιων κύκλων και μια πιθανή προτίμηση για τα σεληνιακά σύμβολα σε ένα αντικείμενο που, μέχρι τώρα, είχε ταξινομηθεί απλώς ως ηλιακό. Επιπλέον, το τοποθετεί σε έναν πολύ ευρύτερο πολιτιστικό χάρτη, υποδηλώνοντας ότι οι ιδέες για το σύμπαν, τον χρόνο και το θείο ταξίδεψαν, κατά κάποιο τρόπο, μεταξύ του Καυκάσου και της μακρινής Ευρώπης πριν από περισσότερα από 3.500 χρόνια.

(ΠΗΓΗ ΕΔΩ)

(photo: pixabay)