Το νόημα της τήρησης των διαδικασιών

Υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος με βάση τον οποίο πραγματοποιούνται κάποια πράγματα και  αυτό δεν είναι κάτι άλλο από μία σαφή ακολουθία πράξεων οι οποίες καταλήγουν σε συγκεκριμένες αποφάσεις, αναλόγως με το αποτέλεσμα που κάθε μία εκ των πράξεων παράγει. Αυτή η μέθοδος ονομάζεται διαδικασία και σε αρκετά επαγγέλματα η διαδικασία που ακολουθείται για να πραγματοποιηθούν κάποια πράγματα είναι θα λέγαμε, ιερή” καθώς παραβίαση της διαδικασίας μπορεί να σημαίνει και την πρόκληση θανάτου κάποιου ατόμου.

Για παράδειγμα, πολύς λόγος γίνεται για το εμβόλιο του κορονοϊού και το ότι αυτό εγκρίθηκε ταχύτατα με αποτέλεσμα να υπάρχει πριν ακόμα κυκλοφορήσει στην αγορά, σαφής αρνητισμός περί αυτού καθώς οι διαδικασίες που τηρούνταν μέχρι τώρα για την έγκριση των εμβολίων αυτών επιταχύνθηκαν ενισχύοντας την καχυποψία του κόσμου. Το άρθρο δε θα αναφερθεί στο ζήτημα των εμβολίων καθώς δεν είναι αυτός ο σκοπός του παρόντος άρθρου.

Το ζήτημα λοιπόν της τήρησης της διαδικασίας είναι και αυτό πού μας απασχολεί αλλά για ένα διαφορετικό ζήτημα το οποίο είναι αυτό των εξοπλιστικών. Στα εξοπλιστικά προγράμματα ή αλλιώς, στο ζήτημα της προμήθειας νέου εξοπλισμού των ενόπλων δυνάμεων των διαφόρων κρατών, η διαδικασία συνοψίζεται στην εκτέλεση ενός διαγωνισμού ο οποίος θα συγκεντρώσει ανταγωνιστικές προσφορές και από τις προτάσεις θα επιλεγεί εκείνη που πληροί τις προδιαγραφές που έχουν τεθεί.

Επιγραμματικά, τα βήματα που ακολουθούνται είναι ότι αρχικά τίθενται οι επιχειρησιακές προδιαγραφές για το σύστημα το οποίο αφορά ο διαγωνισμός που θα εκτελεστεί και η κυβέρνηση μέσω του εκάστοτε Υπουργείου Οικονομικών, θέτει και το όριο της χρηματοδότησης για το πρόγραμμα δηλαδή, πόσα χρήματα του κρατικού προϋπολογισμού μπορούν να διατεθούν και σε πόσο βάθος χρόνου αλλά και το όριο της αύξησης του ετήσιου προϋπολογισμού μετά την προμήθεια, για το κόστος κτήσης που θα προσθέσει στον προϋπολογισμό το νέο σύστημα. Σε αρκετά προγράμματα το κόστος που είναι διατεθειμένη η κυβέρνηση να διαθέσει δεν ανακοινώνεται παρά μόνο μετά την επιλογή του ανάδοχου του προγράμματος με τον οποίο ξεκινά και η τελική διαπραγμάτευση.

Με τη γνωστοποίηση των προδιαγραφών ξεκινά και η κατάθεση των ανταγωνιστικών προσφορών από τις ενδιαφερόμενες εταιρείες μέχρι το χρονικό όριο που έχει τεθεί από τη διαγωνιστική αρχή οπότε και κλείνει ο διαγωνισμός και εκκινεί η εσωτερική διαδικασία επιλογής από την αρχή που εκτελεί το διαγωνισμό. Με την ολοκλήρωση της διαδικασίας αυτής επιλέγεται το σύστημα και ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις με την κατασκευάστρια εταιρείας/ες για την τελική διαμόρφωση ( αν το σύστημα σηκώνει διαφορετική, όπως μία φρεγάτα ή ένα άρμα μάχης) και ορίζεται το συνολικό κόστος της προμήθειας μαζί με τα κόστη υποστήριξης, όπλων, εκπαίδευσης κτλ.

Κατά την επιλογή της διαδικασίας, υπάρχουν πάντα εκείνες οι νομικές δικλείδες οι οποίες εμπλέκουν τους κρατικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς για την επίβλεψη και έλεγχο της διαδικασίας αλλά και τις εμπλοκές που μπορεί να υπάρχουν με τυχόν προσφυγές από άλλα μέρη που συμμετείχαν στο διαγωνισμό. 

Αυτή εν ολίγοις είναι η διαδικασία προμήθειας ενός ή πολλών συστημάτων η οποία έχει λάβει το όνομα « διαγωνισμός» και έχει αρκετά θετικά ως όρος την πλευρά που τον εκτελεί και τον φέρει σε πέρας. Τα θετικά των διαγωνισμών είναι:

α) Πληθώρα επιλογών συστημάτων

β) Χαμηλότερες τιμές λόγω ανταγωνισμού

γ) Δυνατότητα προμήθειας επιπλέον υποσυστημάτων εντός του κόστους

δ) Δυνατότητα εξασφάλισης βιομηχανικών ανταλλαγμάτων ελέω ανταγωνισμού

ε) Δυνατότητα προσθήκης κάποιας ακόμα προμήθειας ή προγράμματος αν είναι εφικτό

στ) Νομική παρακολούθηση από τα ελεγκτικά όργανα, της διαδικασίας/ διαφάνεια

ζ) Σπάνιες οι χρονικές καθυστερήσεις στην εκτέλεση του διαγωνισμού, τα χρονοδιάγραμματα τηρούνται

η) Αποφυγή εμπλοκών με τρίτους παράγοντες εκτός διαδικασίας

θ) Επιλογή της βέλτιστης δυνατής επιλογής συστήματος με βάση τις επιχειρησιακές και οικονομικές δυνατότητες

Τα παραπάνω δείχνουν γιατί η διαδικασία του διαγωνισμού για την προμήθεια συστημάτων, με δεδομένο νομικό πλαίσιο και απαιτήσεις, έχει θετικά τα οποία δεν μπορούν να παραλειφθούν και για το λόγο αυτό είναι διεθνής πρακτική και τηρείται σε άλλες χώρες κατά γράμμα και χωρίς παρεκκλίσεις.

Το γεγονός ότι τα τελευταία 45 χρόνια και πιο πρίν, στην Ελλάδα δεν εκτελούμε διαγωνισμούς με για την εκτέλεση κύριων εξοπλιστικών προγραμμάτων, είναι ένα πολύ αρνητικό γεγονός το οποίο έχει διάφορες επιπτώσεις τόσο στο κύρος της χώρας στο εξωτερικό ως προς τις διαδικασίες της, όσο και στο εσωτερικό αφού τα κόστη μιας προμήθειας αυξάνονται και υπάρχουν ζητήματα διαφάνειας τα οποία τορπιλίζουν την αξιοπιστία των διαδικασιών αλλά και θέτουν την κοινή γνώμη αντίθετα με τα όποια εξοπλιστικά προγράμματα υπό το φόβο των μισθών. Έτσι βγήκαν για παράδειγμα φράσεις όπως, «μιζαδόρικα F-16», « φαγοπότι στην Άμυνα» κτλ.

Με τον τελευταίο διαγωνισμό μεγάλου προγράμματος να είναι αυτός των Leo 2 HEL  και ενθυμούμενοι και τις αντιρρήσεις για το υπέρογκο κόστος ανά άρμα, καταλαβαίνουμε ότι κάτι δε γίνεται σωστά στη χώρα μας. Η προμήθεια των Rafale παρ’ ότι πολύ καλή για την Πολεμική Αεροπορία μας, δίνει μεγάλα πλεονεκτήματα απέναντι στην Τουρκική Αεροπορία και διατηρεί δύο προμηθευτές μαχητικών αεροσκαφών αντί ενός ( ΗΠΑ κ Γαλλία ) και ξεπληρώνει και το « Γαλλικό γραμμάτιο», έγινε με απευθείας ανάθεση χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί διαγωνισμός από την Πολεμική Αεροπορία με τη διαδικασία που προείπαμε.

Για να είμαστε δίκαιοι, είναι κατανοητό ότι από τη στιγμή που ο νόμος περί προμηθειών για τις Ένοπλες Δυνάμεις πάσχει σοβαρά και αποτελεί τροχοπέδη για τα εξοπλιστικά των Ενόπλων Δυνάμεων, είναι λογικό όταν υπάρχει πίεση χρόνου να γίνουν και ανάλογες κινήσεις. Το ίδιο ισχύει και για περιπτώσεις που δε χρειάζονται διαγωνισμοί που συνήθως αφορούν διαγωνισμούς για υποστήριξη συστημάτων κτλ. Έχουμε φτάσει όμως στο άλλο άκρο και αυτό μακροπρόθεσμα κοστίζει τόσο σε αξιοπιστία όπως προαναφέραμε όσο και σε κόστος.

Άλλο ένα πρόγραμμα είναι αυτό των νέων φρεγατών του Πολεμικού Ναυτικού για τον οποίο δε γίνεται επίσημα διαγωνισμός αλλά ένας άτυπος διαγωνισμός μεταξύ των διαφόρων χωρών και εταιρειών που έχουν ενδιαφέρονται να αναλάβουν το πρόγραμμα μέσω της επιλογής της σχεδίασης που προτείνουν. Εφόσον δεν τηρείται η διαδικασία και γίνεται κάτι διαφορετικό, η βασική ανησυχία πολλών, του γράφοντος περιλαμβανομένου, είναι το κατά πόσο θα γίνει αποδεκτή από την κυβέρνηση η όποια επιλογή του Ναυτικού η οποία εμπιστευόμαστε τα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού ότι θα είναι με βάση καθαρά επιχειρησιακά κριτήρια, αν αυτή δε συνάδει με τα πολιτικά  θέλω της. Η μη ύπαρξη επίσημης διαδικασίας αφήνει ανοιχτό ένα τέτοιο ενδεχόμενο το οποίο, ειδικά σε περίπτωση που η προτίμηση της κυβέρνησης αφορά πλοίο αρκετά κάτω των επιχειρησιακών απαιτήσεων του Ναυτικού, θα αποτελεί σκάνδαλο μεγάλου βεληνεκούς, μεγαλύτερο και από το σκάνδαλο με τα υποβρύχια U-214 και τα ναυπηγεία.

Για το λόγο αυτό υπάρχουν οι διαδικασίες και οι διαδικασίες υπάρχουν για να ακολουθούνται και να διορθώνονται όπου χρειάζεται έτσι ώστε να ωφελείται το κράτος και τα χρήματα των φορολογουμένων να ξοδεύονται ορθολογιστικά.