Η συμμετοχή ορισμένων περιοχών με αμφισβητούμενη κρατική υπόσταση σε διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις δεν είναι φαινόμενο της εποχής μας.
Έχει συμβεί και στο παρελθόν, και ένα μικρό παράδειγμα ήταν μία εθνική ομάδα που συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Ελσίνκι το 1952 και, δύο χρόνια αργότερα, έπαιξε στα προκριματικά του Παγκοσμίου Κυπέλλου FIFA του 1954 στην Ελβετία, όπου αποκλείστηκε (τερμάτισε πίσω από τη Δυτική Γερμανία αλλά μπροστά από τη Νορβηγία).
Είχε, επίσης, το δικό της πρωτάθλημα. Μιλάμε για μια ασυνήθιστη περιοχή που διεκδικήθηκε τόσο από τη Γαλλία όσο και από τη Γερμανία μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου: το Προτεκτοράτο του Σάαρ.
Το Σάαρ (Saarland στα γερμανικά), που οφείλει το όνομά του στον ομώνυμο ποταμό που το διασχίζει (παραπόταμο του Μοζέλα), είναι σήμερα ένα από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας, ανάμεσα στο Λουξεμβούργο και τη γαλλική περιοχή Grand Est, με τις οποίες μοιράζεται πολιτισμικές συγγένειες, που σήμερα ενισχύονται μέσω της δημιουργίας το 1980 της «Μεγάλης Περιοχής SaarLorLux», μιας διασυνοριακής ζώνης συνεργασίας. Η ιστορία του ως τέτοιου ξεκινά το 1919, αν και φυσικά είχε ένα δύσκολο και πολυτάραχο παρελθόν, όπως άλλες περιοχές της Ευρώπης, αλλάζοντας χέρια πολλές φορές.
Αυτό που στην αρχαιότητα ήταν περιοχή όπου ζούσαν οι κελτικές φυλές των Τρεβήρων και των Μενιμάτρικων, αργότερα μετατράπηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα στη ρωμαϊκή επαρχία Gallia Belgica. Τον 5ο αιώνα κατακτήθηκε από τους Φράγκους και εντάχθηκε πρώτα στη Καρολίγγεια Αυτοκρατορία και στη συνέχεια στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, πριν το καταλάβουν οι Μεροβίγγειοι για τη Γαλλία. Το 843 αποτέλεσε μέρος του κράτους της Λοθαριγγίας, το οποίο διαλύθηκε το 959, με την περιοχή να διεκδικείται από Γάλλους, Γερμανούς, Βουργουνδούς και Αυστριακούς.
Χωρισμένη σε διάφορα τμήματα, η γαλλική μοναρχία προσπάθησε να τα κρατήσει όλα, επεκτείνοντας το βασίλειό της μέχρι τον ποταμό Σάαρ, αλλά για να γίνει αποδεκτή η εγκαθίδρυση των Βουρβόνων στην Ισπανία μετά τον Πόλεμο της Διαδοχής, η Γαλλία αναγκάστηκε να παραχωρήσει την περιοχή στη Γερμανία ως αντάλλαγμα. Την ανέκτησε μετά τη Γαλλική Επανάσταση, αλλά με την πτώση του Ναπολέοντα πέρασε ξανά στη Γερμανία, εντασσόμενη στο Βασίλειο της Βαυαρίας. Ο Ναπολέων Γ’ την κατέλαβε προσωρινά· μετά την ήττα του, εντάχθηκε στη Γερμανική Αυτοκρατορία από το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα μέχρι την ήττα της στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στη συνέχεια, η Κοινωνία των Εθνών ανέλαβε τη διοίκησή της, παραχωρώντας στη Γαλλία τη διαχείρισή της για 15χρόνια ως αποζημίωση για τις απώλειες του πολέμου, καθώς εκεί υπήρχε σημαντική βιομηχανία άνθρακα. Το πρόβλημα ήταν ότι ο πληθυσμός ήταν κυρίως γερμανικής καταγωγής, στον οποίο από το 1933 προστέθηκαν και εξόριστοι και πολιτικοί αντιφρονούντες του ναζισμού. Ο Χίτλερ πέτυχε τελικά δημοψήφισμα, στο οποίο η επιθυμία για ένωση με τη Γερμανία κέρδισε με πάνω από 90%.
Η «επανένταξη του Σάαρ» (Rückgliederung des Saarlandes) το ενέταξε στο γερμανικό διοικητικό σύστημα, μέχρι το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν ο γαλλικός στρατός επέστρεψε. Με την έγκριση των Ηνωμένων Εθνών, η περιοχή έγινε προτεκτοράτο και για 2 χρόνια εκδιώχθηκαν περίπου 2.000 Γερμανοί. Στόχος της Γαλλίας ήταν η σταδιακή «γαλλοποίηση» της περιοχής ενόψει πιθανής προσάρτησης.
Το 1946 έγιναν οι πρώτες δημοτικές εκλογές και το 1947 οι πρώτες εθνικές. Στις τελευταίες συμμετείχαν 4 κόμματα και σχηματίστηκε κυβέρνηση υπό τον Johannes Hoffmann, ο οποίος κυβέρνησε έως το 1955. Κατά την περίοδο αυτή υπήρχαν και Γάλλοι διοικητές.
Το νόμισμα άλλαξε από Reichsmark σε Saarmark και στη συνέχεια σε Saarfranc, σε στενή νομισματική σύνδεση με τη Γαλλία. Το 1947 εγκρίθηκε σύνταγμα που έδινε στο Σάαρ ημιανεξάρτητο καθεστώς.
Το 1952–1954 η περιοχή είχε ακόμη και διεθνή αθλητική εκπροσώπηση, με συμμετοχή σε Ολυμπιακούς Αγώνες και προκριματικά Μουντιάλ. Ωστόσο, η Γερμανία δεν είχε παραιτηθεί από τις διεκδικήσεις της.
Το 1955 σε δημοψήφισμα, το σχέδιο για ανεξαρτησία απορρίφθηκε με 68% και θεωρήθηκε στήριξη της ένωσης με τη Δυτική Γερμανία. Ακολούθησε η Συμφωνία του Σάαρ το 1956 και η τελική επιστροφή στη Γερμανία το 1957, μαζί με τη δημιουργία της ΕΟΚ.
Η επανένωση αυτή θεωρείται η τελευταία σημαντική αλλαγή συνόρων στην Ευρώπη μέχρι την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ το 1989.
photo: pixabay
