Σύμφωνα με κορυφαίους επιστήμονες, μια πολύ πιο αθόρυβη, ύπουλη και καθημερινή απειλή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, και αφορά τη σταδιακή εξασθένηση της ικανότητάς μας να σκεφτόμαστε, να σχεδιάζουμε και να παίρνουμε αποφάσεις χωρίς ψηφιακή υποστήριξη.

Το ανησυχητικό αυτό φαινόμενο περιγράφεται στη διεθνή βιβλιογραφία με τον όρο «αποδυνάμωση» (de-skilling / disempowerment) και αφορά τη βαθμιαία διάβρωση της κριτικής σκέψης, της ικανότητας προγραμματισμού, αλλά ακόμη και βασικών συναισθηματικών δεξιοτήτων, όσο οι άνθρωποι μεταφέρουν ολοένα περισσότερες πνευματικές ευθύνες στους αλγορίθμους.

Ο Δρ. Samuele Vinanzi, αναπληρωτής καθηγητής Ρομποτικής και Τεχνητής Νοημοσύνης στο Πανεπιστήμιο Σέφιλντ Χάλαμ του Ηνωμένου Βασιλείου, επισημαίνει ότι ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός ερευνών δείχνει ότι αυτή η ανησυχητική διαδικασία ενδέχεται να έχει ήδη αρχίσει να αλλοιώνει τις νοητικές μας συνήθειες. Κατά την ανάλυσή του, οι δραματικές προβλέψεις για μια υπερ-ευφυή οντότητα που αποκτά τον έλεγχο πυρηνικών εγκαταστάσεων είναι μη ρεαλιστικές, καθώς κάθε ενέργεια στον πραγματικό κόσμο εξακολουθεί να εξαρτάται στενά από υλικά μέσα, υποδομές και ανθρώπινη παρέμβαση. Αντίθετα, ο πραγματικός και άμεσος κίνδυνος κρύβεται σε έναν πληθυσμό που, μέσα από μικρές καθημερινές επιλογές, θα δυσκολεύεται πλέον να λειτουργήσει αυτόνομα, όντας λιγότερο ικανός να κατανοεί, να ελέγχει και, όταν χρειάζεται, να παρακάμπτει τα ίδια τα συστήματα από τα οποία εξαρτάται τυφλά.

Η διαδικασία αυτή εξελίσσεται σωρευτικά μέσα από την τάση που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «γνωστική εκφόρτωση» (cognitive offloading), δηλαδή την έμφυτη ανάγκη του ανθρώπου να καταφεύγει σε εξωτερικά εργαλεία προκειμένου να εξοικονομεί πνευματική ενέργεια. Όσο περισσότερο αναθέτουμε σε έναν υπολογιστή να γράφει, να προγραμματίζει, να ερευνά ή να παίρνει αποφάσεις για εμάς, τόσο πιο φυσιολογική γίνεται αυτή η νοητική συντόμευση, με αποτέλεσμα οι νευρωνικές μας συνάψεις να ατροφούν και να γίνεται εξαιρετικά δύσκολη η επιστροφή σε πιο απαιτητικές, σύνθετες διαδικασίες. Με την πάροδο του χρόνου, η αρχική ευκολία και η άνεση, μετατρέπονται σε μια βαθιά, καθολική εξάρτηση, που αφαιρεί από το άτομο την αυτενέργειά του.

Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της απειλής, ο Βινάντσι επικαλείται το πρόσφατο πραγματικό περιστατικό στις Ηνωμένες Πολιτείες, όταν μια λανθασμένη αναφορά (hallucination) που δημιουργήθηκε από ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης, οδήγησε τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ένα βήμα πριν από την αναγκαστική επιβίβαση σε πλοίο με κινεζική σημαία, καθώς το σύστημα υποστήριξε ψευδώς ότι μετέφερε εξαρτήματα για ένα πρόγραμμα πυρηνικών όπλων. Η διεθνής στρατιωτική κρίση αποφεύχθηκε στην πραγματικότητα, αποκλειστικά επειδή ένας άνθρωπος λειτούργησε με βάση την εμπειρία του, σταμάτησε τη διαδικασία και αμφισβήτησε με σκεπτικισμό τα δεδομένα της μηχανής.

Αυτό το αληθινό παράδειγμα αποδεικνύει ότι αν οι άνθρωποι χάσουν την κριτική τους σκέψη και εμπιστεύονται τυφλά τις αναφορές των συστημάτων, υπάρχει άμεσος κίνδυνος να οδηγηθούν σε καταστροφικές αποφάσεις στον πραγματικό κόσμο, καθώς ακριβώς αυτό το είδος της ζωντανής αμφισβήτησης είναι που κινδυνεύουμε να χάσουμε οριστικά.

^{photo: pixabay}