Ένα από αυτά είναι το mouth harp ή maultrommel, στα ελληνικά γνωστό ως σβάντζα (ή σβάντζας) ή στοματοκίθαρο, που είναι ένα από τα παλαιότερα, απλούστερα και πιο απόκοσμα μουσικά όργανα στον κόσμο.

Σε ένα βίντεο μια γυναίκα παίζει μια μεταλλική εκδοχή του οργάνου δίπλα στη θάλασσα, δείχνοντας πώς η κίνηση μιας μεταλλικής «γλώσσας» και το σχήμα του στόματος μπορούν να δημιουργήσουν έναν υπνωτιστικό, συμπαντικό ήχο. Η ιστορία και οι παραδόσεις που κρύβει αυτό το μικροσκοπικό όργανο σε όλο τον πλανήτη είναι γεμάτες παράξενα στοιχεία.

Δείτε το βίντεο ΕΔΩ

Τα πρώτα όργανα ήταν… κοκάλινα

Αν και σήμερα το έχουμε στο μυαλό μας ως μεταλλικό όργανο, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι στην Κίνα (συγκεκριμένα στην επαρχία Σαανξί) οι άνθρωποι έπαιζαν παραλλαγές αυτού του οργάνου πριν από 4.000 χρόνια (γύρω στο 2000 π.Χ.), φτιαγμένες από κόκκαλα ζώων. Αργότερα, σε άλλα μέρη της Ασίας, επιστρατεύτηκαν το μπαμπού και το ξύλο, ενώ στην Ευρώπη έφτασε κατά τον Μεσαίωνα στην πιο γνωστή σιδερένια του μορφή.

Από το φλερτ… στα μυστικά ερωτικά μηνύματα

Σε διαφορετικούς πολιτισμούς, το mouth harp απέκτησε εντελώς αλλόκοτες και ρομαντικές χρήσεις. Στην Ταϊλάνδη, οι παραδοσιακές λύρες από μπαμπού χρησιμοποιούνταν κατά τη διάρκεια του φλερτ. Οι νεαροί άνδρες έπαιζαν μουσική για να προσελκύσουν και να γοητεύσουν τις κοπέλες. Στην Αυστρία, το όργανο (γνωστό εκεί ως maultrommel) χρησιμοποιούνταν για μυστικές καντάδες κάτω από τα παράθυρα των γυναικών. Επειδή ο ήχος του είναι σχετικά χαμηλός και δεν ταξιδεύει μακριά, οι εραστές μπορούσαν να στείλουν ένα ρομαντικό μουσικό μήνυμα στην αγαπημένη τους χωρίς να ξυπνήσουν τους γονείς της ή τους γείτονες.

Το όργανο των Σαμάνων στη Σιβηρία

Στη Γιακουτία της Σιβηρίας, το mouth harp (εκεί ονομάζεται khomus) είναι ορόσημο της εθνικής τους ταυτότητας. Ιστορικά, ο μεταλλικός, δονούμενος και επαναλαμβανόμενος ήχος του, ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος με τις τελετουργίες των Σαμάνων. Πίστευαν ότι οι δονήσεις του οργάνου μέσα στο κρανίο του παίκτη, λειτουργούσαν ως γέφυρα για να επικοινωνήσουν με τον κόσμο των πνευμάτων και να θεραπεύσουν ασθένειες.

Γνωστός στην Ευρώπη οργανοπαίκτης του συγκεκριμένου οργάνου, ο Franz Wimmer (1938-2022) από το Μολν της Αυστρίας, δεν κατασκεύαζε απλώς Maultrommeln, αλλά έπαιζε και με αριστοτεχνικό τρόπο. Συλλέγοντας όργανα από όλο τον κόσμο, κατάφερνε να τα κάνει να ηχούν με τον δικό του, μοναδικό τρόπο. Με την απώλειά του, όχι μόνο το Μολν, αλλά και ολόκληρος ο διεθνής κόσμος του mouth harp, έχασε έναν από τους καλύτερους εκπροσώπους του. Ο Franz Wimmer ήταν ένας πραγματικός θεματοφύλακας αυτής της παράδοσης. Το παράδοξο με τον Wimmer ήταν ότι μπορούσε να πάρει οποιαδήποτε παραλλαγή του οργάνου, από τις ασιατικές μπαμπού εκδοχές, μέχρι τις σιβηρικές μεταλλικές, και να προσαρμόσει την ανατομία του στόματός του, έτσι ώστε να βγάλει τον αυθεντικό ήχο της κάθε κουλτούρας, κάνοντας τα όργανα να «μιλάνε».

Δείτε βίντεο ΕΔΩ

^{photo: pixabay}