Η πραγματική θερμική καταπόνηση εξαρτάται από τη θερμοκρασία αέρα, την ηλιακή ακτινοβολία, την υγρασία, τον άνεμο, τη διάρκεια του καύσωνα, τη θερμοκρασία του ενδιαιτήματος, το μέγεθος του σώματος, τη δυνατότητα πρόσβασης σε σκιά και νερό και το αναπτυξιακό στάδιο του πτηνού. Συνεπώς, δύο σημεία της ίδιας πόλης μπορεί να παρουσιάζουν πολύ διαφορετικό κίνδυνο, ακόμη και όταν η μετεωρολογική θερμοκρασία είναι ίδια». Αυτά μεταξύ άλλων τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο δρ Περικλής Κ. Μπίρτσας, καθηγητής Βιολογίας Άγριας Πανίδας, διευθυντής του Εργαστηρίου Διαχείρισης Άγριας Πανίδας στο τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Οι πόλεις, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν αποτελούν ενιαία οικοσυστήματα, αλλά «μωσαϊκά» κτιρίων, δρόμων, αυλών, πάρκων, δενδροστοιχιών, ρεμάτων, ακτών, κήπων και εγκαταλελειμμένων εκτάσεων. Η ετερογένεια αυτή μπορεί να υποστηρίξει αξιόλογη ποικιλότητα, αλλά ταυτόχρονα ευνοεί κυρίως είδη με οικολογική ευελιξία, ανεκτικότητα στην ανθρώπινη παρουσία και ικανότητα αξιοποίησης τεχνητών δομών ή ανθρωπογενών πηγών τροφής. Τα είδη ορνιθοπανίδας που διαβιούν σε αστικό περιβάλλον κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού είναι δεκάδες.

Ποια πτηνά είναι ευάλωτα;

Σύμφωνα με τον κ. Μπίρτσα, τα παρακάτω είδη πτηνών είναι ευάλωτα στον καύσωνα:

-Νεοσσοί σε κοιλότητες ή φωλιές σε κτίρια. Δεν μπορούν να μετακινηθούν σε ψυχρότερο σημείο και η θερμοκρασία της φωλιάς μπορεί να υπερβεί αισθητά τη θερμοκρασία αέρα. Οι υψηλές θερμοκρασίες συνδέονται με σοβαρή αποτυχία εκκόλαψης και θνησιμότητα νεοσσών .

-Πρόσφατα πτερωμένα νεαρά. Έχουν περιορισμένη εμπειρία στην επιλογή θερμικών καταφυγίων και συχνά παραμένουν στο έδαφος ή σε χαμηλά σημεία. Η παρουσία τους εκτός φωλιάς δεν σημαίνει πάντοτε εγκατάλειψη, οι γονείς μπορεί να βρίσκονται κοντά και να συνεχίζουν την τροφοδοσία.

-Μικρόσωμα ημερόβια είδη. Έχουν υψηλό λόγο επιφάνειας προς όγκο και περιορισμένα συνολικά αποθέματα νερού. Μπορούν να υπερθερμανθούν ή να αφυδατωθούν γρήγορα, ιδίως αν πρέπει να πετάξουν μεγάλες αποστάσεις για νερό ή αν η διαθέσιμη σκιά είναι ανεπαρκής.

-Γονείς σε ενεργές φωλιές. Πρέπει να ισορροπήσουν την θερμορρύθμιση με την επώαση, τη σκίαση της φωλιάς και τη μεταφορά τροφής. Η μείωση της τροφοληψίας τις θερμές ώρες αποτελεί πρόβλημα για τους νεοσσούς

-Άρρωστα, τραυματισμένα ή εξαντλημένα άτομα. Έχουν μειωμένη ικανότητα πτήσης, πρόσληψης νερού και εύρεσης σκιάς. Κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα αναφέρονται αφυδατωμένα και εξαντλημένα πτηνά.

Τι μπορεί να κάνει ένας πολίτης;

Οι παρακάτω ενέργειες, σύμφωνα με τον κ. Μπίρτσα, έχουν ιεραρχηθεί με βάση δύο αρχές: πρώτον, να αντιμετωπίζουν τους άμεσους μηχανισμούς κινδύνου –έλλειψη νερού, σκιάς και ασφαλούς μικροκλίματος– και, δεύτερον, να μην δημιουργούν δευτερογενείς κινδύνους, όπως συνωστισμό, μετάδοση νοσημάτων, θήρευση από γάτες ή όχληση ενεργών φωλιών.

-Παροχή καθαρού, ρηχού νερού

• Τοποθετήστε ένα ρηχό, σταθερό δοχείο με καθαρό πόσιμο νερό σε μόνιμα σκιερό ή όσο γίνεται δροσερό σημείο. Ένα δοχείο με τραχιά επιφάνεια ή με λίγες σταθερές πέτρες επιτρέπει ασφαλή πρόσβαση και έξοδο.
• Αλλάζετε το νερό τουλάχιστον καθημερινά και αμέσως όταν έχει περιττώματα, χώμα, τροφή ή νεκρά έντομα. Τρίβετε το δοχείο με ξεχωριστή βούρτσα και ξεπλένετε σχολαστικά.
• Προτιμήστε περισσότερα μικρά σημεία νερού, κατανεμημένα στον χώρο, αντί για ένα μεγάλο σημείο που συγκεντρώνει πολλά πτηνά.
• Τοποθετήστε το νερό σε σημείο με καλή ορατότητα, ώστε τα πτηνά να αντιλαμβάνονται γάτες ή άλλους θηρευτές, αλλά κοντά σε ασφαλή βλάστηση όπου μπορούν να καταφύγουν.
• Μην προσθέτετε αλάτι, ζάχαρη, φάρμακα, βιταμίνες ή άλλα σκευάσματα. Για ελεύθερα πτηνά απαιτείται απλό καθαρό νερό. -Δημιουργία και διατήρηση σκιάς
• Διατηρήστε ώριμα δέντρα, πυκνούς θάμνους και αναρριχώμενα φυτά.
• Αποφύγετε έντονα κλαδέματα, κατά την αναπαραγωγική περίοδο και ιδιαίτερα πριν ή κατά τη διάρκεια καύσωνα.
• Σε αυλές και μπαλκόνια, χρησιμοποιήστε ασφαλή σκίαση (όχι δίχτυα).
• Δημιουργείστε σκιά στα σημεία παροχής νερού. -Διαχείριση του μικροκλίματος σε υφιστάμενες φωλιές πτηνών
• Μην μετακινείτε, ανοίγετε ή βρέχετε ενεργή φωλιά
• Εξασφαλίστε σκίαση. -Παροχή τροφής ως δευτερεύουσα παρέμβαση
• Η επιπλέον τροφή μπορεί να μειώσει την ανάγκη των πτηνών να αναζητούν τροφή τις θερμές ώρες της ημέρας.
• Εάν λειτουργεί ήδη ταΐστρα, προσφέρετε μικρές ποσότητες κατάλληλης τροφής, απομακρύνετε άμεσα υπολείμματα που αλλοιώνονται και καθαρίζετε τακτικά την επιφάνεια.
• Διακόψτε προσωρινά την παροχή τροφής εάν παρατηρούνται άρρωστα πτηνά, έντονος συνωστισμός ή μεγάλη ρύπανση του σημείου παροχής τροφής. -Περιορισμός πρόσθετων κινδύνων
• Κρατήστε στις γάτες μακριά από σημεία νερού, ταΐστρες, χαμηλούς θάμνους και περιοχές όπου συγκεντρώνονται πρόσφατα πτερωμένα νεαρά.
• Μειώστε την όχληση στις θερμές ώρες. Όταν εντοπίσουμε πτηνό με πιθανή θερμική εξάντληση, μεταξύ άλλων, ανάλογα από την συμπεριφορά του πτηνού, πρέπει να παρατηρήσουμε από απόσταση, να εξασφαλίσουμε νερό και σκιά, και να απομακρύνουμε ανθρώπους και κατοικίδια. Να μην το καταδιώκουμε. Επίσης θα πρέπει να ελέγξουμε διακριτικά για γονείς, μετακινώντάς το μόνο λίγα μέτρα σε ασφαλές, σκιερό, υπερυψωμένο σημείο εάν υπάρχει άμεσος κίνδυνος. Αναγκαίο είναι να επικοινωνήσουμε άμεσα με αδειοδοτημένο κέντρο περίθαλψης. Με οδηγία ειδικού, να το τοποθετήσουμε σε αεριζόμενο χαρτόκουτο, σε ήσυχο και δροσερό χώρο. Για τον ασφαλή χειρισμό και προσωρινό περιορισμό του πτηνού χρησιμοποιούμε προστατευτικά γάντια, πανί και το βάζουμε σε κατάλληλο αεριζόμενο χαρτόκουτο, ζητώντας αμέσως οδηγίες.

^{ΑΠΕ-ΜΠΕ του ανταποκριτή Α. Ζώη/ photo: pixabay}