Στα βήματα του Ludwig van Beethoven

Το 2020, ο κόσμος θα γιορτάσει τα 250α γενέθλια του Μπετόβεν.

Κι όμως, κανείς δεν ξέρει με σιγουριά πότε είναι τα γενέθλιά του. Δεν υπάρχει επίσημη καταγραφή της γέννησης του Μπετόβεν στην ενορία του Αγίου Ρέγκιου, όπου ανήκε. Η ημέρα της βάπτισης τους είναι η 17η Δεκεμβρίου 1770, και αυτή έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται ως γενέθλιος ημέρα ανά τον κόσμο, αν και οι ιστορικοί πιστεύουν ότι ήρθε στον κόσμο αρκετές μέρες νωρίτερα.
Ο Μπετόβεν ήταν γιος του Γιόχαν και της Μαρίας , ο οποίος γεννήθηκε στη Βόννη. Ήταν εγγονός του Λούντβιχ φον Μπετόβεν ο οποίος ήταν μουσικός, με καταγωγή από την πόλη Μέχελεν του Δουκάτου της Βραβάντης -σημερινή περιοχή της ευρύτερης φλαμανδικής περιοχής στο Βέλγιο. Ο παππούς του είχε μετακομίσει στη Βόννη, σε ηλικία 21 ετών και εργάστηκε ως βαρύτονος στην Αυλή του Εκλεκτοράτου της Κολωνίας και αργότερα έγινε διευθυντής ορχήστρας και αργότερα επιφανής μουσικός στη Βόννη. Ένα πορτρέτο που είχε ο ίδιος παραγγείλει, διακοσμούσε τον τοίχο του εγγονού του μέχρι και το θάνατο του, θυμίζοντάς του τη μουσική καταγωγή του. Από τα συνολικά επτά παιδιά της οικογένειας Μπετόβεν, μόνο ο Λούντβιχ, ο δευτερότοκος και άλλα δύο νεαρότερα αδέλφια επέζησαν.
Το μουσικό του ταλέντο γίνεται φανερό από πολύ νεαρή ηλικία και η μουσική του εκπαίδευση ξεκινά στα 5 του χρόνια. Πολλές φορές ήταν σκληρή και βάναυση, κάνοντάς τον μικρό Λούντβιχ να ξεσπά σε δάκρυα, καθώς αναγκαζόταν να σηκώνεται τα βράδια από το κρεβάτι του για να μελετήσει στο πληκτροφόρο. Ο Γιόχαν προσπάθησε να προωθήσει τον γιο του σαν ένα παιδί θαύμα ακολουθώντας τα επιτυχημένα βήματα εκπαίδευσης του Λέοπολντ Μότσαρτ με στον γιο του Βόλφγκανγκ Αμαντέους Μότσαρτ, και την κόρη του Νανέρλ. Έγραψε μάλιστα στις αφίσες της πρώτης δημόσιας εμφάνισής του Μπετόβεν, η οποία έγινε το Μάρτιο του 177, ότι ήταν έξι ετών όπως ο Μότσαρτ, ενώ ήταν εφτά προς οχτώ.
Το 1779, ο Μπετόβεν ξεκίνησε τις σπουδές του με τους σημαντικότερους καθηγητές μουσικής της Βόννης, όπως τον Κρίστιαν Γκότλομπ Νέεφε ο οποίος του δίδαξε σύνθεση και το Μάρτιο του 1783 τον βοήθησε να γράψει την πρώτη του σύνθεση: ένα σετ για πληκτροφόρα (WoO 63.)

Ludwig van Beethoven-9 Variations in Cm on a march by Ernst Dressler,WoO 63

Ο Μπετόβεν αρχικά ξεκίνησε να εργάζεται ως βοηθός οργανίστα με τον Νέεφε, χωρίς πληρωμή και κατόπιν επί πληρωμή με τον μαέστρο Αντρέα Λουκέσι. Οι πρώτες του τρεις σονάτες για πιάνο, ονόματι Kurfürst, αφιερώθηκαν στον Μαξιμίλιαν Φρέντερικ Εκλέκτορα της Αρχιεπισκοπής της Κολωνίας, και δημοσιεύθηκαν το 1783. Ο Μαξιμίλιαν Φρέντερικ κατάλαβε γρήγορα το ταλέντο του Μπετόβεν και τον υποστήριξε στις μετέπειτα μουσικές του σπουδές.
Ο νέος Εκλέκτορας της Βόννης, Μαξιμιλιανός Φραγκίσκος, γιος της αυτοκράτειρας Μαρίας Θηρεσίας της Αυστρίας έφερε μεγάλες αλλαγές στη Βόννη βασισμένες στον Διαφωτισμό, οι οποίες αύξησαν τη στήριξη των σπουδών και των τεχνών. Ο έφηβος Μπετόβεν, επηρεάστηκε από αυτές τις μεταρρυθμίσεις και από τις πρωτοπόρες ιδέες του Ελευθεροτεκτονισμού. Άλλωστε ο Νέεφε, όπως και πολλοί άλλοι του περιβάλλοντός του ήταν μέλη του τοπικού τμήματος του Τάγματος των Ιλλουμινάτι.

Ο συνθέτης Ludwig van Beethoven μετακόμισε στη Βιέννη δύο φορές. Την πρώτη φορά, όταν ήταν μόλις 17 ετών το Δεκέμβριο του 1786, για πρώτη φορά ταξίδεψε στη Βιέννη με έξοδα του εργοδότη του και με την ελπίδα να μαθητεύσει στο πλευρό του Wolfgang Amadeus Mozart . Μόλις έφτασε όμως, έμαθε ότι η μητέρα του πέθαινε και έφυγε εσπευσμένα στη γενέτειρά του Βόννη για να μείνει δίπλα της. Οι λεπτομέρειες της σχέσης Mozart και Beethoven είναι έως και σήμερα αδιευκρίνιστες, και ίσως δεν συναντήθηκαν ποτέ. Στο διάστημα αυτό ο Μότσαρτ αρρώστησε και πέθανε τον Δεκέμβριο του 1791.
Όταν πέθανε και η μητέρα του ο πατέρας του βυθίστηκε ακόμα περισσότερο στο αλκοόλ. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να γίνει υπεύθυνος για τη φροντίδα των δύο μικρότερων αδελφών του, περνώντας πέντε χρόνια στη Βόννη.
Εκείνα τα χρόνια γνώρισε πολλές σπουδαίες προσωπικότητες της ζωής του. Επισκεπτόταν συχνά την οικία της οικογένειας φον Μπρέουνινγκ, όπου δίδασκε πιάνο σε κάποια παιδιά. Εκεί έμαθε για τη γερμανική και κλασική λογοτεχνία. Η ατμόσφαιρα αυτού του σπιτιού ήταν πολύ ευχάριστη,σε αντίθεση με το δικό του, το οποίο είχε κυριευθεί από τον αυταρχικό και αλκοολικό πατέρα του.
Ήρθε και σε επαφή με τον κόμη Φερδινάνδο φον Βάλντσταϊν, ο οποίος έγινε φίλος του και τον στήριξε οικονομικά στη ζωή.
Το Νοέμβριο του 1792 με τη βοήθεια του Εκλέκτορα, ο Μπετόβεν έφυγε από τη Βόννη με προορισμό τη Βιέννη, κι ενώ υπήρχαν φήμες για ξέσπασμα πολέμου λίγο καιρό αφού έφτασε, πληροφορήθηκε και το θάνατο του πατέρα του.
Εκείνο το διάστημα πεθαίνει και ο Μότσαρτ. Ο φίλος του κόμης Βάλντσταϊν σε ένα γράμμα του στον Μπετόβεν έγραφε: «Μέσω της αδιάλειπτης επιμέλειάς σου, θα λάβεις το πνεύμα του Μότσαρτ, μέσω του Χάυντν». Τα επόμενα χρόνια, ο Μπετόβεν θεώρησε ότι πράγματι ήταν διάδοχος του προσφάτως θανόντος Μότσαρτ, γράφοντας κομμάτια με το μοναδικό ύφος του Μότσαρτ.

Beethoven Piano Sonata No. 17 “Tempest” Valentina Lisitsa 3. Allegretto

Για την πρεμιέρα της Πρώτης του Συμφωνίας, ο Μπετόβεν, προσλήφθηκε από το αυστριακό Εθνικό Θέατρο στη Βιέννη (Burgtheater), στις 2 Απριλίου του 1800, και εκτέλεσε ένα μακροσκελές μουσικό πρόγραμμα, το οποίο περιείχε και έργα του Χάυντν και του Μότσαρτ, όπως επίσης και τη Septet του, καθώς επίσης και κοντσέρτα του για πιάνο. Το έντυπο της εποχής Allgemeine Musikalische Zeitung -(Γενική Μουσική Εφημερίδα), χαρακτήρισε εκείνη την παράσταση ως «το πιο ενδιαφέρον μουσικό γεγονός μετά από πολύ καιρό». Ωστόσο, δεν έλειψε και η αρνητική κριτική, η οποία φαίνονταν να μη δίνει προσοχή στο τι παίζει ο σολίστ.

Beethoven Sonata Op 57 “Appassionata” Mov3

Ο Μπετόβεν δεν ανήκε στην Αυλή, ούτε εργάστηκε για την Εκκλησία. Διατήρησε την ανεξαρτησία του ως συνθέτης και κατόρθωνε να συντηρείται είτε από δημόσιες συναυλίες του, είτε συνθέτοντας έργα κατά παραγγελία.
Το έργο του Μπετόβεν διακρίνεται κυρίως σε τρεις χρονικές περιόδους. Η πρώτη αρχίζει από τις δημιουργίες του μέχρι το 1802, οπότε και δημιουργεί το προσωπικό του ύφος.Στην πρώτη δημιουργική του περίοδο κατάφερε να καθιερωθεί στη Βιένη χάρη στη σημαντική υποστήριξη του αριστοκρατικού κύκλου της Αυστρίας, της Βοημίας και της Ουγγαρίας. Η δεύτερη περίοδος διαρκεί περίπου μέχρι το 1816, και ο Μπετόβεν είναι ήδη ένας αναγνωρισμένος συνθέτης. Η τελευταία περίοδος διακρίνεται από την παρουσία του ρομαντικού στοιχείου στις συνθέσεις του.

Beethoven Silence

Η πιο δημοφιλής σύνθεση του Μπετόβεν μια τρίλεπτη μπαγκατέλα (μικρής διάρκειας σύνθεση για πιάνο με ελαφρύ περιεχόμενο) σε λα ελάσσονα, είναι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της κλασσικής μουσικής, έκανε πρεμιέρα στις 27 Απριλίου του 1810, με τη γερμανική της ονομασία Für Elise -(«Για τη Ελίζα»).
Όσο και αν έχουν προσπαθήσει,οι ερευνητές να μάθουν ποια ήταν η Ελίζα, δεν τα έχουν καταφέρει. Πιστεύουν βάσιμα ότι ο μεγάλος Γερμανός μουσουργός έγραψε στα σαράντα του ένα έργο «Για την Τερέζα» («Für Therese»), προκειμένου να εντυπωσιάσει τη δεκαοκτάχρονη Τερέζα Μαλφάτι φον Ρόρενμπαχ τσου Ντέτσα, στην οποία είχε κάνει πρόταση γάμου.

Beethoven – Für Elise | Piano Version

Το 1816, η απώλειας ακοής αναγκάζει τον Μπετόβεν να αποσυρθεί από πολλές κοινωνικές εκδηλώσεις. Οι συνθέσεις αυτής της περιόδου είναι μεγαλοπρεπείς, με πνευματικό βάθος, ενώ η δομή τους θεωρείται γενικά πιο αφηρημένη και ασαφής. Στα τελευταία έργα του, ο Μπετόβεν χρησιμοποίησε το στοιχείο παραλλαγών Diabelli που θεωρούνται από τα σημαντικότερα έργα αυτού του είδους και αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για αρκετά έργα της Ρομαντικής Περιόδου.

Symphony No. 9 ~ Beethoven

Η τρίτη δημιουργική περίοδος χαρακτηρίζεται από την ολοκλήρωση της 9ης Συμφωνίας, η οποία παρουσιάστηκε δημόσια το Μάιο του 1824. Αναφέρεται πως ο Μπετόβεν, που φαινομενικά διηύθυνε το έργο, δεν ήταν σε θέση να ακούσει τα χειροκροτήματα του πλήθους και χρειάστηκε να τον στρέψει προς το κοινό για υπόκλιση μία από τις σολίστ. Στην 9η Συμφωνία υπάρχει ένα στοιχείο καινοτομίας, που είναι η χρήση χορωδίας και τεσσάρων μονωδών στη μελοποίηση του ποιήματος Ωδή στη Χαρά του Σίλερ (Shiller).

Ludwig van Beethoven Symphony No 9 “Choral” Η Συμφωνία Της Χαράς

Θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα αριστουργήματα στην ιστορία της μουσικής αν και σε ορισμένα σημεία, ο συνθέτης έχει γράψει για ορισμένα όργανα (όπως το κόρνο) νότες που δεν τις διαθέτουν. Άλλα έργα που ανήκουν στην τελευταία περίοδο δημιουργίας του Μπετόβεν είναι τα τελευταία έξι κουαρτέτα εγχόρδων, οι τελευταίες έξι σονάτες για πιάνο, καθώς και η Missa Solemnis (Επίσημη Λειτουργία), έργο θρησκευτικής αντιστικτικής μουσικής.

Beethoven-Symphony No.9(Ode to Joy)[mov.4]with lyrics

Στο σπίτι του Μπετόβεν βρέθηκε σε ένα συρτάρι η Διαθήκη του Χάιλιγκενσταντ, μια επιστολή που γράφτηκε στις 6 Οκτωβρίου του 1802 και απευθύνεται προς τους αδελφούς του, με την ένδειξη -(να elize-3ανοιχτεί)- και να εκτελεστεί μετά τον θάνατό του (1827). Είναι γεμάτη απόγνωση από την αυξανόμενη απώλεια της ακοής του, αλλά και δύναμη την οποία αντλεί από την επίγνωση του τεράστιου ταλέντου και του πάθους του να εκπληρώσει το καλλιτεχνικό του πεπρωμένο. Επίσης, μέσα σε αυτό το συρτάρι υπήρχαν και δύο μικρών διαστάσεων πορτρέτα γυναικών, συνοδευόμενα από μία επιστολή προς την «αθάνατη πολυαγαπημένη».

Beethoven – Für Elise | Piano Version

Ποια κοπέλα ήταν η “αθάνατη πολυαγαπημένη” και η πραγματική πηγή έμπνευσης του διάσημου κομματιού; Σίγουρα στο άκουσμα της πασίγνωστης μελωδίας, το όνομα Ελίζ έρχεται συνειρμικά στο μυαλό όλων, – ακόμη κι αν κάποιοι ισχυρίζονται ότι δεν υπήρξε ποτέ.
Το κείμενο αυτό έχει προκαλέσει αμέτρητες εικασίες για την ταυτότητα της μυστηριώδους γυναίκας, αλλά κανείς δεν μπορεί να καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα και μέχρι σήμερα δεν έχει εξακριβωθεί ούτε σε ποιες γυναίκες ανήκουν αυτά τα πορτρέτα.
Ποια είναι η μυστηριώδης Ελίζ; Η πρώτη εκδοχή θέλει το «Ελίζ» να ήταν το χαϊδευτικό της Γερμανίδας λυρικής τραγουδίστριας Ελίζαμπεθ Ρόκελ, με την οποία ο μουσικός συνεργαζόταν και είχε αναπτύξει έντονα συναισθήματα για τη νεαρή καλλιτέχνιδα. Δυστυχώς εκείνη δε μοιραζόταν τον ενθουσιασμό του και αναγκαστικά οι δρόμοι τους χώρισαν. Ήταν αδελφή του τενόρου Γιόζεφ Άουγκουστ Ρόκελ, τον οποίο ο Μπετόβεν είχε διευθύνει στην όπερά του «Φιντέλιο» το 1806. Η Μαρία Έβα Ελίζε, είχε ακολουθήσει τον αδελφό της στη Βιέννη και κατάφερε να ενταχθεί στον φιλικό κύκλο του Μπετόβεν. Γνώρισε προσωπική επιτυχία ως υψίφωνος, ενώ αργότερα παντρεύτηκε τον συνθέτη Γ. Ν. Χούμελ, τον οποίο ακολούθησε στη Στουτγάρδη και στη Βαϊμάρη. Είναι γνωστό ότι όταν ο Μπετόβεν έγραψε το συγκεκριμένο έργο το 1810, και οι δυο τους ήταν πολύ στενοί φίλοι. Μετά τον θάνατο του συνθέτη, το 1827, απέκτησε μια μπούκλα από τα μαλλιά του και μια από τις τελευταίες πένες του.
Η δεύτερη θεωρία ήταν ο έρωτας του Μπετόβεν με τη Τερέζα Μαλφάτι, μία δεκαοκτάχρονη μαθήτρια του στην οποία έκανε μαθήματα πιάνου. Το 1810 που ενηλικιώθηκε της έκανε πρόταση γάμου, αλλά παρότι η Τερέζα τον θαύμαζε αφάνταστα ως καθηγητή και ως μουσικό, δεν έτρεφε ερωτικά αισθήματα και λίγο αργότερα προτίμησε να παντρευτεί έναν ευγενή Γερμανό ονόματι Βίλχελμ φον Ντρόσντικ. Έτσι, ο Μπετόβεν βίωσε μία ακόμη ερωτική απογοήτευση.
Μέχρι σήμερα δεν έχει ξεκαθαριστεί τι ισχύει. H ταυτότητα του προσώπου που ενέπνευσε τον συνθέτη στο εν λόγω έργο έχει «ταλαιπωρήσει» κατά καιρούς τους ειδικούς, δεδομένου μάλιστα ότι το πρωτότυπο χειρόγραφο έχει χαθεί.

Moonlight Sonata

Το πιο τραγικό γεγονός της ζωής του Μπετόβεν αποτέλεσε η κώφωσή του. Το γεγονός αυτό προκαλούσε μεγάλη θλίψη στον Μπετόβεν, η οποία αποτυπώνεται και στο ίδιο γράμμα που έστειλε στα αδέλφια του.
Εκείνη την εποχή ο γιατρός του είχε συστήσει να μετακομίσει σε ένα ήσυχο χωριό για να ξεκουράσει τα αυτιά του. Έτσι μετακόμισε στο Heiligenstadt σε ένα μικρό διαμέρισμα με αυλή στην οδό Probusgasse 6. Η περιοχή, ήταν γνωστή για τα ιαματικά λουτρά που περιείχαν πλούσια ορυκτά με θεραπευτικές ιδιότητες. Πίστευε ότι υπήρχε δυνατότητα αποκατάστασης, αλλά σύντομα έμαθε ότι η κώφωση δεν θεραπευόταν και έπεσε σε βαθιά κατάθλιψη. Στη διαθήκη του Heiligenstadt έγραφε ότι υπέφερε από την μη ανατρέψιμη απελπιστική κατάσταση και τον πόνο που του έδινε.

Beethoven – Symphony No.7 in A major op.92 – II, Allegretto

–“Ω, άνδρες που σκέφτονται ή λένε ότι είμαι κακόβουλος, πεισματάρης ή μισάνθρωπος, πόσο πολύ κάνετε λάθος. Δεν ξέρετε την αιτία κατά τα φαινόμενα. Από την παιδική ηλικία, η καρδιά και το μυαλό μου είχε προδιάθεση στην καλή θέληση. Ήμουν πάντα ανυπόμονος να πραγματοποιήσω μεγάλες πράξεις, αλλά για έξι χρόνια βρίσκομαι σε απελπιστική κατάσταση, η οποία χειροτέρευσε από αδαείς γιατρούς, χρόνια προδομένος με την ελπίδα ότι θα γίνω καλύτερα, και τέλος αναγκασμένος να αντιμετωπίσω την προοπτική μιας μόνιμης πάθηση της οποίας η θεραπεία θα διαρκέσει χρόνια ή θα αποδειχθεί αδύνατη.”
Ο Μπετόβεν τους έλεγε στη συνέχεια για τις αυτοκτονικές τάσεις του, αλλά θεωρούσε ότι δεν είχε δώσει στη μουσική αυτό που ήθελε για να είναι ικανοποιημένος και να φύγει ειρηνικά. Αυτή την επιστολή δεν την έστειλε ποτέ , και βρέθηκε στα πράγματα του αρκετά χρόνια μετά το θάνατό του.
Φρικτός και βασανιστικός ήταν ο θάνατος του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν στις 26 Μαρτίου του 1827. Επί τέσσερις τουλάχιστον μήνες κείτονταν σε ένα αχυρένιο στρώμα σε διαμέρισμα της Βιέννης, κατακίτρινος λόγω του ίκτερου που είχε προκαλέσει η κίρρωση του ήπατος από την οποία έπασχε και υποβαλλόταν σε επώδυνες επεμβάσεις. Σήμερα διαπιστώνεται ότι ο μεγάλος μουσουργός δεν πέθανε από την ασθένεια του αλλά από τη θεραπεία της. Όπως αναφέρει η τελευταία μελέτη που πραγματοποιήθηκε από τον παθολογοανατόμο Κρίστιαν Ρέιτερ, τα θεραπευτικά σκευάσματα που χρησιμοποιήθηκαν κατέστρεψαν το ήδη άρρωστο ήπαρ του Μπετόβεν και τελικά τον οδήγησαν στον θάνατο.
Πέθανε το 1827, αλλά θάφτηκε τρεις φορές σε τάφο στο κεντρικό νεκροταφείο. Η πρώτη ταφή ήταν στο Währinger Ortsfriedhof, ένα νεκροταφείο λίγο έξω από τη Βιέννη. Όταν επισκευάστηκε ο τάφος του το 1863 έγινε εκταφή, μεταφέρθηκε σε ένα πιο ασφαλές μεταλλικό φέρετρο και στη συνέχεια θάφτηκε στο ίδιο σημείο. Αυτό το νεκροταφείο έκλεισε το 1873, και 15 χρόνια αργότερα το 1888, έγινε και πάλι εκταφή. Μεταφέρθηκε στο κεντρικό νεκροταφείο όπου τοποθετήθηκε σε έναν τάφο τιμής, (μόνο ένα μνημείο), μαζί με τους συνθέτες Johannes Brahms, Wolfgang Amadeus Mozart, Franz Schubert και Johann Strauss.

Beethoven: Symphony No. 3: THE ‘EROICA

Το διαμέρισμα, όπου συνέθεσε τη sonata Tempest και την 1η είσοδο στην Τρίτη Συμφωνία του, γνωστή ως Eroica, μετατράπηκε σε Μουσείο Μπετόβεν, καταγράφοντας τη ζωή και το έργο του συνθέτη. Οι επισκέπτες του μουσείου μπορούν να δουν τους σωλήνες αυτιού (συσκευές ακρόασης) και ένα κιβώτιο προβολής που μεγεθύνει τον ήχο όταν τοποθετείται στο πιάνο του Beethoven.Περισσότεροι από 1.000 παραστάσεις σχεδιάζονται σε όλη τη Γερμανία, συμπεριλαμβανομένων τόσο στη Βόννη (τη γενέτειρά του) όσο και στη Βιέννη προς τιμήν το μεγάλου μουσουργού.

Δέσπω

photo pexels

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •