• Αρχική
  • ΕΘΝΟΣ
  • ΙΣΤΟΡΙΑ
  • 13 Οκτωβρίου: Σαν σήμερα η Ελληνική Γη της Μακεδονίας ποτίζεται με το αίμα του Παύλου Μελά

13 Οκτωβρίου: Σαν σήμερα η Ελληνική Γη της Μακεδονίας ποτίζεται με το αίμα του Παύλου Μελά

Σαν σήμερα 13 Οκτωβρίου 1904 ο πρωτομάρτυρας και σύμβολο του Μακεδονικού Αγώνα, ο Έλληνας αξιωματικός, Παύλος Μελάς, έπεσε ηρωικά στο χωριό Στάτιστα της Καστοριάς, για την ελευθερία της Ελληνικής Γης της Μακεδονίας.

Την ώρα που δημιουργείται Μεικτή Διεπιστημονική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων (ΜΔΕΕ) Ελλάδας-ΠΓΔΜ, που θα αναλάβει να…αλλάξει το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων και την ιστορική αλήθεια σε ότι αφορά την Ελλάδα και τους Έλληνες, έχουμε όλοι εμείς, οι απλοί Έλληνες πολίτες, χρέος να μάθουμε στα παιδιά μας την ιστορία της πατρίδας μας. Έχουμε χρέος να θυμόμαστε, να τιμούμε και να μαθαίνουμε στους νεότερους, ποιοί ήταν οι ήρωες του έθνους μας και τι βάσανα και κακουχίες πέρασαν όλοι αυτοί, για να υπάρχουμε όλοι εμείς σήμερα και να ζούμε σε μια ελεύθερη πατρίδα, με το δικαίωμα να ζούμε όπως θέλουμε, με ειρήνη και ασφάλεια για εμάς και τα παιδιά μας. Ελεύθερα. Αν όλα αυτά ξεχαστούν δεν θα υπάρχει ποτέ πια Ελλάδα, μήτε Έλληνες!

Η ζωή του
Ο Παύλος Μελάς γεννήθηκε στη Μασσαλία της Νότιας Γαλλίας στις 29 Μαρτίου του 1870. ΄Ηταν ένα από τα επτά παιδιά του ηπειρώτη έμπορου Μιχαήλ Μελά και της Ελένης Βουτσινά, κόρης εύπορου κεφαλλονίτη εμπόρου από την Οδυσσό, με καταγωγή από τον Παρακάλαμο Πωγωνίου της Ηπείρου, όπου ακόμα σώζονται τα ερείπια του οικογενειακού του πύργου. Η οικογένεια του μετακινήθηκε στην Αθήνα το 1874.
Την εποχή εκείνη το κύριο εθνικό και πολιτικό ιδεολογικό ρεύμα στην Ελλάδα ήταν η Μεγάλη Ιδέα, η διεύρυνση των ελληνικών συνόρων για να συμπεριλάβουν ελληνικούς πληθυσμούς που βρίσκονταν υπό ξένη κυριαρχία. Ο πατέρας του Μελά συμμεριζόταν αυτό το όραμα και δαπάνησε σημαντικό μέρος της προσωπικής του περιουσίας για την πραγμάτωση του. Ασχολήθηκε με την πολιτική, έγινε κατά περιόδους δήμαρχος Αθηναίων και βουλευτής Αττικής ενώ το 1896 θα γινόταν πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας, μιας μυστικής εθνικιστικής οργάνωσης της οποίας μέλος ήταν και ο Παύλος. Σε ένα τέτοιο ιδεολογικό κλίμα ανατράφηκε ο νεαρός Μελάς.
Ο πατέρας του Μελά συμμεριζόταν το όραμα της Μεγάλης Ιδέας, τη διεύρυνση δηλαδή, των ελληνικών συνόρων ώστε να συμπεριληφθούν ελληνικοί πληθυσμοί, που βρίσκονταν υπό ξένη κυριαρχία και δαπάνησε σημαντικό μέρος της προσωπικής του περιουσίας, για την πραγμάτωσή του. Ασχολήθηκε με την πολιτική, έγινε κατά περιόδους δήμαρχος Αθηναίων και βουλευτής Αττικής, ενώ το 1896 θα γινόταν πρόεδρος της Εθνικής Εταιρείας, μιας μυστικής εθνικιστικής οργάνωσης της οποίας μέλος ήταν και ο Παύλος. Σε ένα τέτοιο ιδεολογικό κλίμα ανατράφηκε ο νεαρός Μελάς.
Το 1885 ο Μελάς τελείωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και τον επόμενο χρόνο εισήχθη στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, απ’ όπου αποφοίτησε ως ανθυπολοχαγός το 1891. Παράλληλα γνώρισε τη Ναταλία Δραγούμη, κόρη του πολιτικού και μέλλοντα πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη και αδελφή του Ίωνα Δραγούμη.

Στις αρχές του 1904 η Μακεδονία κινδύνευε να πέσει στα χέρια των Βούλγαρων οι οποίοι εποφθαλμιούσαν την περιοχή από την εποχή του Βυζαντίου ακόμα και την διεκδικούσαν από τους κατακτητές Τούρκους. Οι Βούλγαροι κομιτατζήδες πλημμύριζαν τα Μακεδονικά βουνά τρομοκρατώντας τους Ελληνικούς πληθυσμούς, ώστε να τους αφελληνίσουν. Οι Τούρκοι κατακτητές αδιαφορούσαν για τη δράση των Βούλγαρων, μετά και την πάταξη της εξέγερσης του Ίλιντεν το 1903, και το ελληνικό κράτος, τσακισμένο από την ήττα που είχε υποστεί στον πόλεμο του 1897 με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, αδυνατούσε να προστατέψει τους Έλληνες χριστιανούς της περιοχής.
Τότε ιδρύθηκε το 1900 το «Μακεδονικό Κομιτάτο» από τον Δημήτρη Καλαποθάκη σε μια πρώτη προσπάθεια συγκρότησης ολιγομελών ένοπλων σωμάτων στην περιοχή, τα οποία θα προστάτευαν τους συμπατριώτες μας από τις βουλγαρικές πιέσεις. Ο Παύλος Μελάς συμμετείχε από τους πρώτους στο Μακεδονικό Κομιτάτο. Από τον Φεβρουάριο του 1904 ο Παύλος Μελάς έσπευσε με άλλους τρεις αξιωματικούς, τους Α. Κοντούλη, Α. Παπούλα και Γ. Κολοκοτρώνη, προς επιτόπια μελέτη της κατάστασης. Αποτυγχάνοντας σε εκείνη την πρώτη προσπάθεια, επανήλθε τον Ιούλιο του ίδιου έτους, οπότε και εισήλθε στη Μακεδονία ως ζωέμπορος με το όνομα «Πέτρος Δέδες». Μετά από 20ήμερη παραμονή συναντήθηκε με τον Έλληνα πρόξενο Λάμπρο Κορομηλά στη Θεσσαλονίκη, ανταλλάσσοντας σκέψεις για ανάληψη επιχειρήσεων και στη συνέχεια επέστρεψε στην Αθήνα. Ύστερα από παρέμβαση της ελληνικής κυβέρνησης, ο Μελάς ανέλαβε την αρχηγία του Μακεδονικού αγώνα ενάντια στους Βούλγαρους, με την εντολή να ασκεί καθήκοντα αρχηγού και στις μικρότερες ομάδες που δρούσαν εν τω μεταξύ στις περιφέρειες Μοναστηρίου και Καστοριάς.

Τη νύχτα της 27ης με 28ης Αυγούστου 1904, ο Παύλος Μελάς με το ψευδώνυμο Καπετάν Μίκης Ζέζας, με ένοπλο σώμα 35 ανδρών, που το αποτελούσαν Μακεδόνες, Μανιάτες και Κρητικοί πέρασε τα ελληνοοθωμανικά σύνορα και εισέβαλε στα εδάφη της Μακεδονίας, κοντά στο Όστροβο (σημερινή Άρνισσα).
Μετά από μια σειρά επιχειρήσεων και έχοντας οργανώσει την άμυνα των χωριών της Καστοριάς, ο Μελάς σκόπευε να αφήσει περίπου πενήντα άνδρες να ελέχγουν την περιοχή και ο ίδιος να περάσει μέσα από το Ζέλοβο και το Πισοδέρι στην περιοχή του Μεγάροβου και του Μοναστηρίου, για να εκδιώξει από εκεί τις ανταρτοομάδες των κομιτατζήδων και να οργανώσει την άμυνά τους για το χειμώνα.

Τον Οκτώβριο του 1904 ο Παύλος Μελάς μαζί με τους 35 άνδρες του και τους επικεφαλής των ομάδων Πύρζα και Καραλίβανο κανόνισαν συνάντηση με τους οπλαρχηγούς Παύλο Κύρου και Ευθύμιο Καούδη. Καθώς όδευαν στο σημείο συνάντησης τους έπιασε βροχή και αποφάσισαν να σταματήσουν στο χωριό Στάτιστα. Ήταν 13 Οκτωβρίου 1904.

Το απόγευμα της 13ης Οκτωβρίου, όταν πληροφορήθηκαν ότι ένα οθωμανικό απόσπασμα είχε αναχωρήσει από το Κονοπλάτι, ο Μελάς δεν ανησύχησε, γνωρίζοντας ότι δεν ήταν τουρκική πολιτική να επιτίθενται σκόπιμα στις ελληνικές ομάδες, που τους απάλλασσαν από το καθηκον καταδίωξης των κομιτατζήδων. Ωστόσο, το απόσπασμα είχε κινητοποιηθεί μετά την παραλαβή ένός παραπλανητικού γράμματος που είχε γράψει στα ελληνικά και είχε στείλει με έναν χωρικό ο επικηρυγμένος ο κομιτατζής, Μήτρος Βλάχος, και έγραφε ότι στη Στάτιστα βρισκόταν ο ίδιος, υπολογίζοντας ότι ο τούρκος λοχαγός θα επετίθετο στη Στάτιστα για να λάβει το ποσό, με το οποίο είχε επικηρυχθεί ο Μήτρος Βλάχος, προξενώντας, ωστόσο, το θάνατο του Μελά.
Στις 13 Οκτωβρίου το χωριό περικυκλώθηκε από οθωμανικό απόσπασμα 150 ανδρών και ξεκίνησαν αψιμαχίες. Το ξημέρωμα της επόμενης ημέρας θα έβρισκε τον Μελά νεκρό υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες.

Για τις ακριβείς συνθήκες του θανάτου του Μελά υπάρχει πλήθος εκδοχών.

Το οθωμανικό απόσπασμα εντόπισε ένα από τα κρησφύγετα των Ελλήνων και ξέσπασαν πυροβολισμοί. Περικύκλωσε επίσης το σπίτι όπου έμεναν ο Μελάς, ο Πύρζας, ο Ντίνας και ένας Κρητικός ονόματι Στρατινάκης, το οποίο καταδεικνυόταν σαφώς στο γράμμα του Μήτρου Βλάχου. Οι περισσότερες αφηγήσεις συντρόφων του Μελά αμφισβητούν το ότι υπήρξε σημαντική μάχη και είναι αμφίβολο αν ο Μελάς και όσοι ήταν μαζί του συμμετείχαν. Όλες οι εκδοχές συγκλίνουν πως κάποια στιγμή τη νύχτα ο Μελάς προσπάθησε να διαφύγει, όμως τραυματίστηκε θανάσιμα. Οι μαρτυρίες ποικίλουν για το αν ο Μελάς ύστερα από τον τραυματισμό του απεβίωσε, αυτοκτόνησε, ζήτησε από τον Ντίνα να τον αποτελειώσει, ή ο τελευταίος τον σκότωσε αυτόβουλα. Φαίνεται να ήταν ο μοναδικός νεκρός της ελληνικής πλευράς. Σύμφωνα με μια αφήγηση των συμβάντων που διαδόθηκε από τις εφημερίδες της εποχής πέθανε στα χέρια του φίλου του, Γεώργιου Στρατινάκη και η τελευταία του φράση πριν ξεψυχήσει ήταν «Βούλγαρος να μη μείνει». Η εκδοχή αυτή δεν επιβεβαιώνεται από καμία μαρτυρία.

Ο θάνατος του Μελά, γόνου μιας από τις σημαντικότερες ελληνικές οικογένειες, πήρε μεγάλη δημοσιότητα και συγκλόνισε την κοινή γνώμη της εποχής. Υπό την πίεση των γεγονότων η ελληνική κυβέρνηση ωθήθηκε να συμμετάσχει πιο ενεργά στον μακεδονικό αγώνα, ενώ αυξήθηκε σημαντικά ο αριθμός των εθελοντών.
Ο Παύλος Μελάς, παρά τη μικρή του συμβολή στο στρατιωτικό σκέλος των ελληνικών επιχειρήσεων στη Μακεδονία, χάρη στη στάση του και την εκτεταμένη δημοσιότητα που απέκτησε ο θάνατος του, αποτέλεσε υπόδειγμα γενναιότητας και αυταπάρνησης για την απελευθέρωση της πατρίδας στην ελληνική ιστορία. Στην Ελλάδα θεωρείται σύμβολο του Μακεδονικού Αγώνα και πολλά προσωπικά του αντικείμενα εκτίθενται τώρα στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα Θεσσαλονίκης και στο Μουσείο Παύλος Μελάς στην Καστοριά.

Η φωτογραφία του Μελά με αντάρτικη περιβολή,

μαζί με τον πίνακα που την ίδια χρονιά φιλοτέχνησε με βάση αυτήν ο Γεώργιος Ιακωβίδης,

έγινε το γνωστότερο και μακροβιότερο σύμβολο του Μακεδονικού Αγώνα.

Ο τάφος του Παύλου Μελά όπως δημιουργήθηκε πρώτα στην Καστοριά. Φωτογραφία του 1904 του Λεωνίδα Παπάζογλου.

Η πλέον αναγνωρίσιμη φωτογραφία της 21ης Αυγούστου του 1904, όπου ο Παύλος Μελάς φωτογραφήθηκε ένστολος (με τη γνωστή στολή του Μακεδονομάχου) από το Λαρισαίο φωτογράφο Γεράσιμο Δαφνόπουλο. Ο ίδιος ο Μελάς περιγράφει την ιστορία αυτής της φωτογραφίας στη σύζυγό του Ναταλία ως εξής:

‘Ένας φίλος μου, ο ανθυπολοχαγός Λούφας. ο οποίος μου παρέχει άσυλο από της αφίξεώς μου, ηθέλησε να κάμω την φωτογραφία μου. Συγκατετέθην εις τούτο. Σου στέλνω σήμερον το πρώτον αντίτυπον, αλλ’ υπό τον όρον να μην ιδή το φως της ημέρας. Αν πέσω εκεί, ας είναι μία ανάμνησις εις σε και τα παιδάκια μου.’

Είναι η τελευταία φωτογραφία του Μελά και έμελλε να γίνει η πιο διάσημη φωτογραφία-σύμβολο ολόκληρου του Μακεδονικού Αγώνα, μέσα από τις δεκάδες αναπαραγωγές σε επιστολικά δελτάρια, αφίσες, ζωγραφικά πορτραίτα και εμβλήματα.

Σχετικά άρθρα:

loading...
Close Menu