Περί Εκλογικού Νόμου και Αυτοδυναμίας

Πολλά έχουμε διαβάσει και ακούσει για τον εκλογικό νόμο, για την αυτοδυναμία, για τον τρόπο κατανομής των βουλευτικών εδρών κ.λ.π.

Οι βουλευτικές εκλογές του Ιουλίου δίνουν την ευκαιρία να δούμε τον εκλογικό νόμο (με βάση τον οποίο θα γίνουν οι εκλογές αυτές) σε βάθος και να αναλύσουμε τα σημαντικά του σημεία.

Το εκλογικό αποτέλεσμα καθορίζεται από το νόμο 3231, όπως αυτός εκδόθηκε στο φύλλο 45 της εφημερίδας της κυβερνήσεως την 11η Φεβρουαρίου 2004, σε συνδυασμό με τον νόμο 3636, όπως αυτός εκδόθηκε στο φύλλο 11 της εφημερίδας της κυβερνήσεως την 1η Φεβρουαρίου 2008. Το εκλογικό σύστημα καθορίζεται στη βάση του, από το νόμο 3231, αφού επί της ουσίας, ο νόμος 3636, το μόνο που κάνει είναι να δώσει 50 έδρες επιπλέον στο πρώτο κόμμα, σε αντίθεση με το νόμο 3231, που έδινε επιπλέον 40 έδρες στο πρώτο κόμμα. Η αλλαγή αυτή έγινε από τον σημερινό πρόεδρο της Δημοκρατίας, Π. Παυλόπουλο. Τους νόμους αυτούς μπορεί να τους βρει και να τους διαβάσει κάποιος εδώ

Το άρθρο 5 του νόμου 3231 αναφέρει τα ακόλουθα:
«Στην κατανομή των εδρών των εκλογικών περιφερειών, καθώς και των εδρών επικρατείας συμμετέχουν οι συνδυασμοί κομμάτων, οι συνδυασμοί συνασπισμών κομμάτων, οι συνδυασμοί ανεξαρτήτων, καθώς και οι μεμονωμένοι υποψήφιοι που συγκεντρώνουν στην επικράτεια ποσοστό εγκύρων ψηφοδελτίων, τουλάχιστον ίσο με το τρία τοις εκατό (3%) του συνόλου των εγκύρων ψηφοδελτίων που έλαβαν στην επικράτεια, όλοι οι εκλογικοί σχηματισμοί.»

Με απλά λόγια, όποια κόμματα συγκεντρώνουν πάνω από το 3% των έγκυρων ψηφοδελτίων, «μπαίνουν» στη Βουλή. Στη περίπτωση αυτή, το ποσοστό υπολογίζεται σε σχέση με τον συνολικό αριθμό όσων ψήφισαν έγκυρα σε όλη τη χώρα. Μία αξιοσημείωτη παρατήρηση είναι, πως στα μη έγκυρα ψηφοδέλτια συγκαταλέγονται, εκτός από τα άκυρα, και τα λευκά. Αυτό καθορίστηκε με το Προεδρικό Διάταγμα 26 του 2012, στο άρθρο 98.

Πάμε, τώρα, να δούμε τον τρόπο υπολογισμού των εδρών.

Στο άρθρο 1 του νόμου 3636, αναφέρονται τα ακόλουθα:
«1. Για τον καθορισμό των εδρών που δικαιούται κάθε εκλογικός σχηματισμός, το σύνολο των ψήφων που συγκέντρωσε στην Επικράτεια πολλαπλασιάζεται με τον αριθμό 250. Το γινόμενό τους διαιρείται με το άθροισμα των έγκυρων ψηφοδελτίων, που συγκέντρωσαν στην Επικράτεια, όσοι σχηματισμοί συμμετέχουν στην κατανομή των εδρών, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5. Οι έδρες που δικαιούται κάθε σχηματισμός στην Επικράτεια είναι το ακέραιο μέρος του πηλίκου της διαίρεσης. Αν το άθροισμα των ως άνω ακέραιων μερών των πηλίκων υπολείπεται του αριθμού 250, τότε παραχωρείται, κατά σειρά, ανά μία έδρα και ως τη συμπλήρωση αυτού του αριθμού στους σχηματισμούς, των οποίων τα πηλίκα εμφανίζουν τα μεγαλύτερα δεκαδικά υπόλοιπα.
2α. Στο αυτοτελές Κόμμα, που συγκέντρωσε το μεγαλύτερο αριθμό έγκυρων ψηφοδελτίων στο σύνολο της Επικράτειας, παραχωρούνται, επιπλέον των εδρών που λαμβάνει, σύμφωνα με την παράγραφο 1, πενήντα (50) ακόμη έδρες, οι οποίες προέρχονται από εκλογικές περιφέρειες, στις οποίες έχουν παραμείνει αδιάθετες έδρες μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, που προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 8.»

Ας δούμε τι λέει η παράγραφος 2α, που είναι και η πιο ευκολονόητη. Με απλά λόγια, όποιο κόμμα κερδίσει τις εκλογές, παίρνει επιπλέον 50 έδρες. Τα κόμματα διαμοιράζονται 250 έδρες. Ο διαμοιρασμός των 250 εδρών γίνεται αναλογικά, αλλά επειδή το πρώτο κόμμα παίρνει επιπλέον 50 έδρες, το εκλογικό σύστημα έχει τη μορφή ενισχυμένης αναλογικής.

Πάμε τώρα στα δύσκολα της παραγράφου 1. Επειδή μία εικόνα είναι 1000 λέξεις, μπορούμε να αποτυπώσουμε τα λόγια της παραγράφου με ένα μαθηματικό τύπο. Ο τύπος αυτός είναι

Ε = 250 * (Χ / Ψ)

Στο μαθηματικό αυτό τύπο, το Ε συμβολίζει το πλήθος των εδρών, το Χ συμβολίζει το πλήθος των έγκυρων ψηφοδελτίων ενός κόμματος και το Ψ συμβολίζει το άθροισμα των έγκυρων ψηφοδελτίων όλων των κομμάτων που ξεπέρασαν το 3% και «μπήκαν» στη βουλή. Από την παραπάνω μαθηματική διατύπωση, το Χ είναι πολύ ξεκάθαρο. Αυτό που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην κατανόηση, είναι το Ψ. Πρώτα πρέπει να καθοριστεί, ποια κόμματα μπαίνουν στη βουλή και μετά να αθροίσουμε τις ψήφους των κομμάτων αυτών, προκειμένου να υπολογίσουμε το Ψ. Στον παραπάνω μαθηματικό τύπο δεν χρησιμοποιούμε κανενός είδους ποσοστά. Αποκλειστικά και μόνο ψήφους.

Ανατρέχοντας σε μαθηματικά γυμνασίου, ο όρος (Χ / Ψ) είναι ένα κλάσμα. Για να μεγαλώσουμε το κλάσμα (δηλαδή για να αυξηθούν οι έδρες), πρέπει ή να μεγαλώσει ο αριθμητής Χ του κλάσματος, ή να μικρύνει ο παρονομαστής Ψ του κλάσματος, ή να συμβούν και τα δύο αυτά μαζί.

Πάμε να εξετάσουμε την αύξηση του αριθμητή του κλάσματος, του Χ. Με απλά λόγια, αν πείσουμε κάποιον να ψηφίσει το πρώτο κόμμα των εκλογών, ενώ δεν είχε σκοπό να το ψηφίσει, αυξάνουμε τον αριθμητή Χ του κλάσματος. Όλοι, όμως, ξέρουμε πως δεν γίνεται να πείσουμε τους πάντες να ψηφίσουν το πρώτο κόμμα. Υπάρχουν και αυτοί, που δεν δέχονται κανένα επιχείρημα και δεν πείθονται με τίποτα. Δεν μπορούμε, δηλαδή, να βοηθήσουμε στην αύξηση του αριθμητή Χ. Μήπως, όμως, μπορούμε να πετύχουμε την μείωση του παρονομαστή Ψ; Εδώ αρχίζει το θέμα και έχει ενδιαφέρον.

Έστω ένας συμπολίτης μας δεν θέλει ούτε να ακούει για το πρώτο κόμμα. Έστω πως θεωρεί ότι όλοι είναι ίδιοι, όλοι είναι εξίσου άχρηστοι, και γενικά θεωρεί πράγματα που έχουμε ακούσει όλοι μας τον τελευταίο καιρό, και συνεχίζει και συμπαθεί το δεύτερο κόμμα, αλλά με επιφυλάξεις.

1η Προσέγγιση, αποχή : Του πετάμε την ιδέα να μην πάει να ψηφίσει. «Έτσι κι αλλιώς το πρώτο κόμμα θα βγει πρώτο, τι θα καταλάβεις που θα ψηφίσεις; Τζάμπα η ταλαιπωρία σου και η στενοχώρια που θα πάρεις όταν δεις τα αποτελέσματα το βράδυ. Άστο να πάει…..». Με τον τρόπο αυτό ένας ψήφος που θα πήγαινε στο δεύτερο κόμμα δεν προσμετράται στον παρονομαστή Ψ, ο οποίος μειώνεται. Έτσι, αυξάνεται το κλάσμα και άρα οι έδρες του πρώτου κόμματος. Το ίδιο ακριβώς φαινόμενο συμβαίνει αν απέχουν όσοι θα ψήφιζαν το τρίτο ή το τέταρτο κόμμα, που λογικά μπαίνουν στη βουλή. Γι’ αυτό ισχύει αυτό που λένε «η αποχή βοηθά το πρώτο κόμμα». Είναι επίσης προφανές, πως η αποχή όσων θα ψήφιζαν πρώτο κόμμα είναι εγκληματική, αφού μειώνουν τον αριθμητή Χ και η αυτοδυναμία γίνεται λιγότερο πιθανή.

2η Προσέγγιση, άκυρο / λευκό : Του πετάμε την ιδέα να χλευάσει το σύστημα με τίποτα βρισιές ή ζωγραφιές ή να βάλει λευκό. Τα άκυρα / λευκά ψηφοδέλτια έχουν ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα με την αποχή. Μειώνουν τον παρονομαστή Ψ, οπότε αυξάνουν την πιθανότητα αυτοδυναμίας.

3η Προσέγγιση, ψήφος σε μικρό κόμμα που δεν θα μπει στη βουλή : Έστω ότι λέμε, πως επειδή είναι όλοι ίδιοι και τώρα πλέον το καταλάβαμε, θα ψηφίσουμε ένα τυχαίο κόμμα, με ωραίο όνομα, π.χ. κόμμα πειρατών (διαδικτυακών) για να κατεβάζουμε και καμιά ταινία ελεύθερα. Ψήφος σε κόμματα που δεν θα μπουν στη βουλή μειώνει τον παρονομαστή Ψ και κάνει την αυτοδυναμία πιο πιθανή για το πρώτο κόμμα.

Από τα παραπάνω είναι προφανές, πως αν κάποιος συμπαθεί το δεύτερο κόμμα, αλλά για αντίδραση θα ψηφίσει το τρίτο ή το τέταρτο κόμμα (που λογικά θα μπουν στη βουλή) δεν αλλάζει τον παρονομαστή Ψ, οπότε κανένα όφελος δεν έχει το πρώτο κόμμα σε αυτή την περίπτωση.

Μετά από αυτή την ανάλυση, έχει ενδιαφέρον να δούμε πως θα κατανέμονταν οι έδρες, αν οι τελευταίες ευρωεκλογές ήταν βουλευτικές, εφαρμόζοντας τον εκλογικό νόμο. Από το υπουργείο εσωτερικών (https://ekloges.ypes.gr/current/e/home/parties/) παίρνουμε τα αποτελέσματα:

Το κόμμα «ΜΕΡΑ 25» δεν συγκέντρωσε πάνω από 3%, άρα δεν συμμετέχει στη βουλή. Το ίδιο και τα κόμματα που πήραν λιγότερες ψήφους από το κόμμα «ΜΕΡΑ 25». Το άθροισμα των ψήφων των κομμάτων που μπαίνουν στη βουλή είναι Ψ = 4.468.463 και οι έδρες κάθε κόμματος φαίνονται στην αντίστοιχη στήλη. Επειδή το άθροισμα 154+75+24+16+15+13 κάνει 297, μένουν 3 έδρες, τις οποίες παίρνουν ανά μία τα κόμματα που έχουν το μεγαλύτερο δεκαδικό μέρος, όπως ορίζει η παράγραφος 1 του νόμου 3636. Άρα στο παράδειγμά μας, 1 έδρα πάει στο Κ.Κ.Ε., μία πάει στη Ν.Δ. και τέλος μία πάει στο ΚΙΝ. ΑΛ. Αυτές λοιπόν θα ήταν οι έδρες των κομμάτων, αν αντί για ευρωεκλογές, είχαμε βουλευτικές και τα νούμερα των εδρών συμπίπτουν με αυτά που δημοσιεύτηκαν στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ εδώ

Τέλος, ας δούμε και μία άλλη παράμετρο. Ποιό πρέπει να είναι το ποσοστό του πρώτου κόμματος για να έχουμε αυτοδυναμία; Αυτό το ερώτημα δεν μπορεί να απαντηθεί άμεσα, εφόσον δεν μπορούμε να ξέρουμε, πριν τις εκλογές, ποια κόμματα θα μπουν στη Βουλή. Μπορούμε, όμως, να εκφράσουμε το ποσοστό της αυτοδυναμίας, ως συνάρτηση του ποσοστού των κομμάτων που δεν θα μπουν στη βουλή. Η αυτοδυναμία προϋποθέτει 101 έδρες (οι 50 είναι μπόνους), οπότε στον παραπάνω μαθηματικό τύπο θα είχαμε:

101 = 250 * (Χ / Ψ)

Μετασχηματίζοντας τα Χ και Ψ και εκφράζοντάς τα ως ποσοστά, επί του συνόλου των ψήφων, θα καταλήγαμε στον μαθηματικό τύπο Π1 = 0,404 * (100 – ΠΕ), όπου Π1 είναι το ποσοστό του πρώτου κόμματος για αυτοδυναμία και ΠΕ το άθροισμα των ποσοστών των κομμάτων που δεν μπαίνουν στη βουλή. Και τα δύο αυτά ποσοστά είναι εκφρασμένα στο σύνολο των ψήφων σε όλη τη χώρα. Τότε θα είχαμε το ακόλουθο πινακάκι, που δείχνει το ποσοστό του πρώτου κόμματος για αυτοδυναμία ανάλογα με το άθροισμα του ποσοστού των κομμάτων που δεν μπαίνουν στη βουλή.

Και σε αυτή την περίπτωση τα νούμερα συμπίπτουν με αυτά που δημοσιεύτηκαν στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ εδώ, έχοντας κάνει μια πιο λεπτομερή προσέγγιση στους υπολογισμούς.

vakits

photo pexels

Σχετικά άρθρα:

loading...
loading...