No Human Zones στον Όλυμπο; Τη δεκαετία του 1960;

Σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν no human zones στον Όλυμπο;

Και μάλιστα τη δεκαετία του 1960; «Τραβηγμένο» θα πει κάποιος, «δεν υπάρχει περίπτωση». Μπορεί. Πάμε να δούμε τα δεδομένα και θα θέσουμε ξανά το ερώτημα, στο τέλος του άρθρου.

Ό Όλυμπος είναι το ψηλότερο βουνό της Ελλάδος και το 2ο στα Βαλκάνια. Φέρει μεγάλη ιστορία, αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τους κατοίκους της Ελλάδος.
«Ο ορεινός όγκος του Ολύμπου ήταν ο πρώτος Εθνικός Δρυμός που θεσμοθετήθηκε με Βασιλικό Διάταγμα το 1938, ενώ με έκδοση Προεδρικού Διατάγματος το 1985, θεσμοθετήθηκε ο Κανονισμός Λειτουργίας του Εθνικού Δρυμού Ολύμπου. Η περιοχή έχει χαρακτηριστεί από το 1981 Απόθεμα της Βιόσφαιρας από το Πρόγραμμα Άνθρωπος και Βιόσφαιρα της UNESCO (MAB). Ο Όλυμπος έχει συμπεριληφθεί στο Δίκτυο NATURA 2000, ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) και Ειδική Ζώνη Προστασίας για την Ορνιθοπανίδα (ΖΕΠ) με κωδικό GR1250001, σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τους οικοτόπους και την Οδηγία 2009/147/ΕΕ για τα άγρια πουλιά.»

Στον Όλυμπο λοιπόν, καθορίστηκε ο πυρήνας του εθνικού δρυμού, με τις προεκτάσεις του – διάφορες ζώνες προστασίας. Η έκτασή του είναι περίπου 40.000 στρέμματα, με συνολική περίμετρο περίπου 39 χιλιόμετρα.
Από το 1938 και μετά, και μέχρι πρόσφατα, ο ορεινός όγκος του Ολύμπου έχει «ενταχθεί» σε πολλά προγράμματα προστασίας, διατήρησης και ανάδειξης του φυσικού κάλλους, της χλωρίδας και της πανίδας του. Έχουν εξαγγελθεί κατά καιρούς, διάφορα μέτρα και σχέδια δράσης, όσον αφορά στην προστασία και μελέτη του φυσικού του περιβάλλοντος και στον έλεγχο της ανθρώπινης δραστηριότητας (κυνήγι, κτηνοτροφία, ορειβασία).

Για το σκοπό αυτό έχουν οργανωθεί πάμπολλα συνέδρια, έχουν συνταχθεί κάμποσα κείμενα, έχουνε τέλος ιδρυθεί και εμπλακεί, διάφοροι φορείς (δήμοι, ορειβατικοί σύλλογοι, δασαρχείο, φορέας διαχείρισης εθνικού δρυμού, αρχαιολογική υπηρεσία, περιφέρεια, Ελληνική πολιτεία). Όλα αυτά βέβαια, ήταν θεωρητικά και αποκλειστικά σχέδια επί χάρτου και εξαγγελίες, συνήθως προεκλογικές, συνδυασμένες με το Ελληνικό μπάχαλο.

Ωστόσο τη δεκαετία του 1960 αποφασίστηκε, σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε, αυτή τη φορά η περίφραξη του πυρήνα του εθνικού δρυμού, με σιδεροπασσάλους και συρματόπλεγμα. Συγκεκριμένα τοποθετήθηκαν σιδερένιοι πάσσαλοι ύψους 3 μ, πακτωμένοι στο έδαφος κατά 1 μ, και σε μεταξύ τους απόσταση περίπου 3 μ. Τρία συρματοπλέγματα περιέτρεχαν την περίφραξη, από τον ένα πάσσαλο στον επόμενο. Η περίφραξη πραγματοποιήθηκε σε όλο το μήκος της περιμέτρου του πυρήνα, ανεξάρτητα από το αν περνούσε από πεδιάδα, ποτάμι, γκρεμό, κατάφυτες πλαγιές με κλίση άνω των 60ο μοιρών, αλπική ζώνη (υψόμετρο άνω των 2400 μ) και βράχινα περάσματα. Δηλαδή η περίφραξη ακολούθησε πιστά τη νοητή χάραξη των ορίων του δρυμού, ανεξάρτητα από την μορφολογία του εδάφους, τη δυσκολία προσέγγισης ή το αν υπήρχε μονοπάτι ή όχι (δεν μιλάμε για δρόμους).

Για το όλο εγχείρημα χρειάστηκε πολύς κόπος, χρόνος και χρήμα. Μιλάμε για χιλιάδες εργατοώρες, πολλούς εργάτες, ζώα για τη μεταφορά, υλικά και βεβαίως λεφτά. Υπενθυμίζω ότι περιφράχτηκε το ψηλότερο βουνό της Ελλάδος, σε μία έκταση 40 χιλιάδων στρεμμάτων και σε περίμετρο 39 χιλιομέτρων τη δεκαετία του 1960.

Οι στόχοι του όλου εγχειρήματος ήταν μεγαλεπήβολοι. Οι εξαγγελίες πολλά υποσχόμενες, συνδυασμένες με μία πρώιμη οικολογία και αυτό που σήμερα ονομάζουμε πράσινη ανάπτυξη. Βάσει αυτών, «έπρεπε» να περιοριστεί το κυνήγι και η κτηνοτροφία. Να προστατευτεί η χλωρίδα και η πανίδα του βουνού. Να γίνει καλύτερος έλεγχος ή και περιορισμός των επισκεπτών. Να απαγορευτεί τέλος, οποιαδήποτε δόμηση εντός του πυρήνα.

Η περίφραξη λοιπόν ολοκληρώθηκε χωρίς να αμφισβητηθεί. Κάτοικοι των παρολύμπιων χωριών τη θεώρησαν απολύτως φυσιολογική. Γραφιάδες δημόσιοι υπάλληλοι, επιστήμονες δασολόγοι και βεβαίως και πάνω από όλα οι πολιτικοί, έκριναν ότι το έργο είναι αναγκαίο και ώριμο προς υλοποίηση. Βέβαια δεν μπήκαν στον κόπο να σκεφτούν και να εξηγήσουν, πως η περίφραξη θα βοηθούσε στην επίτευξη των στόχων, οι οποίοι ανακοινώθηκαν (δεχόμενοι καταρχήν ότι είναι σωστοί).
Βάσει εξαγγελιών:
* Τα ενδημικά φυτά του βουνού θα μπορούσαν επιτέλους ανενόχλητα να ανθίσουν. Αλήθεια εκτός περίφραξης εξαφανίστηκαν; Τα φυτά εντός περίφραξης ένιωσαν πιο προστατευμένα;
* Το αγριοκάτσικο του οποίου ο πληθυσμός μειώνονταν μπορούσε πλέον βοσκήσει ξένοιαστο. Τα αγριοκάτσικα όμως δεν αναγνωρίζουν περιφράξεις και καθημερινά την παραβιάζουν.
* Ο αετός εντός της περίφραξης να πετάξει ελεύθερα, κ.ο.κ.

Σήμερα πολλές φωνές αμφισβητούν τη χρησιμότητα του όλου έργου – χαρακτηριστικό το ανέκδοτο που κυκλοφορεί, ότι με όλα αυτά τα λεφτά μπορούσε κανείς να αγοράσει ένα – δύο ελικόπτερα για την πυροπροστασία το βουνού.
Αναγνωρίζεται πλέον, ότι η περίφραξη δεν συνετέλεσε καθόλου στην επίτευξη των στόχων προστασίας του βουνού. Γιατί λοιπόν πραγματοποιήθηκε;
Για να συνηθίζουν οι άνθρωποι στην ιδέα;
Να εμπεδώσουν σιγά-σιγά την ψυχολογία του απαγορευμένου και να την αποδεχτούν;
Ήταν πρόβα μίας no human zone;
Θα μπορούσε κάποτε να λειτουργήσει ως τέτοια;

Ένας εγκλωβισμένος στο μπότ του.

photo pexels και λήψεις αρθρογράφου