Η τέχνη του να μένεις ήρεμος

Σε έναν κόσμο που τα πάντα μοιάζουν να έχουν μπει σε μια δαιμονική χοάνη και να στροβιλίζονται προς τα κάτω,

έναν κόσμο που αξίες, ιδανικά και η ίδια η λογική και η ευπρέπεια του ανθρώπου αμφισβητούνται από κάθε είδους τυχάρπαστο άνθρωπο, σε έναν κόσμο, τέλος, που το μόνο που μπορεί να σου δώσει είναι οργή, μίσος, φόβο και άγχος, κάποια παλιά λόγια ίσως να αντηχούν φωτεινά στα αυτιά μας.

Οργή: κανείς δεν την επιβραβεύει, αλλά και κανείς δεν τολμά να ζήσει χωρίς αυτήν. Είναι εύκολο άλλωστε να παρασυρόμαστε από το συναίσθημα, πετώντας στην άκρη τη λογική, το λογιστικό τμήμα της ψυχής, που έλεγε ο Σωκράτης, και έτσι, το κατώτερο θυμοειδές να κυριαρχεί πάνω στο ανώτερο λογιστικό. Και όλα αυτά τα συνεπακόλουθα της οργής, ή τα προοίμιά της, δεν έχουν και τίποτα να προσφέρουν, αν το καλοσκεφτείτε.

Αλήθεια, όταν οργιστήκατε για κάτι, αυτό διορθώθηκε; Ή μήπως γίνατε και εσείς, άλλο ένα θύμα αυτής της “κακής” κατάστασης που σας έκανε να θυμώσετε τόσο; Η οργή, η απελπισία, η απογοήτευση, όλα αυτά πηγάζουν, απ’ ότι φαίνεται, επειδή περιμένουμε κάτι και όταν δεν το λάβουμε…. Όταν δεν το λάβουμε, όλο το σύμπαν καταρρέει, φταίνε θεοί και δαίμονες, κακοί πολιτικοί ή προδότες φίλοι/συγγενείς, ο κακός καιρός, η άτιμη κοινωνία και ποιος ξέρει τι άλλο, και φυσικά εμείς, ποτέ δεν φταίμε γι’ αυτό.

Ή μήπως φταίμε βασικά μόνο εμείς, γιατί εμείς είμαστε αυτοί που εκλάβαμε το όποιο γεγονός ως αρνητικό; (Θυμηθείτε ένα παλιότερο άρθρο πάνω στο θέμα ) Σκεφτείτε: όλα είναι υποκειμενικά. Κανένα γεγονός από μόνο του δεν είναι καλό ή κακό, αλλά εξαρτάται από το πώς το βλέπουμε εμείς. Ένας εσωστρεφής άνθρωπος θα χαρεί αφάνταστα, όταν ξυπνήσει το πρωί και δει μια ωραία, βροχερή ημέρα. Ένας αγρότης όμως, ο οποίος υπολόγιζε εκείνη τη μέρα να μη βρέξει για να μαζέψει τη σοδειά, θα είναι λυπημένος. Έτσι, το γεγονός “βροχή” αυτό καθ’ αυτό δεν κουβαλά μαζί του και μια καλή ή κακή ιδιότητα, αλλά είναι κάτι απόλυτα ουδέτερο. Ο τρόπος που το βλέπουμε εμείς, σύμφωνα με τα δικά μας στάνταρ ή επιθυμίες ή επιδιώξεις ή γούστα, είναι που του δίνει συγκεκριμένη χροιά στη ψυχή μας.

Κάτι τέτοια σκέφτoνταν και οι άνθρωποι πολλούς αιώνες πριν και έτσι γεννήθηκε στη στοά των Αθηνών η περίφημη στωϊκή φιλοσοφία. Ένας τρόπος ζωής και μια κοσμοαντίληψη, ο οποίος θεωρείται απ’ ευθείας απόγονος της Σωκρατικής διδασκαλίας, δώρισε πολλά στοιχεία του στο Χριστιανικό μοναχισμό και αποτέλεσε πρόδρομο της σύγχρονης ψυχοθεραπείας. Παρακάτω, θα δούμε τρεις τρόπους, στους οποίους πρέπει να εξασκηθεί (να εθιστεί) ο άνθρωπος, για να μη ταράζεται από όσα δεινά συμβαίνουν γύρω του.

1) Κάνε λιγότερα. Για να γίνεις πιο ήρεμος πρέπει να κάνεις λιγότερα. Εδώ θα πρέπει να τονιστεί, πώς οι στωϊκοί είχαν την παραγωγικότητα σε μεγάλη εκτίμηση, καθώς θεωρούσαν αρετή, το να είναι κανείς δημιουργικός. Από την άλλη, το μέτρον είναι αρετή και αυτό. Επομένως, πώς υποτίθεται θα κάνεις λιγότερα, όταν πρέπει παράλληλα να είσαι και δημιουργικός; Αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά, θα δει, ότι οι άνθρωποι κάνουν πολλά αχρείαστα πράγματα. Ειδικά στην εποχή μας, έχουμε πρόσβαση σε απεριόριστη διασκέδαση ή πηγές πληροφόρησης (πιο σωστά: πληροφοριακού βομβαρδισμού με τρόμο, ψέμα, διαστροφή και κιτς) οπότε είναι πολύ εύκολο να καταπιαστούμε με κάθε είδος μη παραγωγικής δραστηριότητας. Με το “κάνε λιγότερα” εννοούμε και το “μίλα λιγότερο”. Πολλές συζητήσεις είναι απλά ανοησίες, για να ακούμε θόρυβο στα αυτιά μας, δεν οδηγούν πουθενά και σπαταλάμε το χρόνο και την ενέργειά μας. Οπότε το “κάνε λιγότερα”, εννοεί “κάνε τα απαραίτητα” κι αυτό με τη σειρά του σημαίνει, ότι ξεκόβουμε τις ανοησίες και λειτουργούμε πιο ευφυώς και αποτελεσματικά. Ένα άλλο πλεονέκτημα αυτού, πέραν της εσωτερικής γαλήνης, είναι ότι μπορούμε να κάνουμε λιγότερα, καλύτερα.

2) Μικρές αποδράσεις. Οι στωϊκοί ΔΕΝ ήταν και πολύ υπέρ των ταξιδιών αναψυχής και δεν το έβλεπαν σαν καλό τρόπο για την επίτευξη της γαλήνης. Η αιτία είναι ότι όπου και αν πάμε, παίρνουμε τον εαυτό μας μαζί. Τον εαυτό μας, μαζί με τις παραξενιές, τα κόμπλεξ και τα προβλήματά του. Το ταξίδι απλά θα κρύψει τα προβλήματα κάτω από το χαλί, δεν θα τα λύσει. Επομένως, οι επιπτώσεις των ταξιδιών είναι μόνο προσωρινές. Πουθενά δεν είναι πιο ειρηνικά και πιο ελεύθερα από περισπασμούς, παρά στην ίδια σου την ψυχή. Δεν υπάρχει τίποτε λάθος με τις αποδράσεις για να αλλάξουμε λίγο παραστάσεις, όσο τις κρατάμε σε βασικό επίπεδο, χωρίς να τις θεωρούμε πανάκεια. Για σκεφτείτε: πόσες φορές σχεδιάζατε διακοπές, αδημονούσατε να πάτε, έφτασε η μέρα και όλο χαρά ξεκινήσατε, μα όσο περνούσαν οι μέρες, ίσως να ακούγατε ένα αόρατο ρολόι να χτυπά, θυμίζοντάς σας ότι κάποτε θα τελειώσει η όμορφη αυτή κατάσταση και όταν τελείωσε, γεμάτοι απογοήτευση και βαρεμάρα γυρίσατε στην προηγούμενη άχαρη ζωή, περιμένοντας έναν ακόμη χρόνο για τις επόμενες διακοπές; Και έτσι, πάμε στο νούμερο τρία:

3) Όλα θα περάσουν. Ό,τι βλέπετε, σύντομα θα πάψει να είναι όπως το βλέπετε, ίσως να πάψετε να το βλέπετε και γενικά. Αναλογιστείτε πόσες αλλαγές είδατε στη ζωή σας. Ο κόσμος δεν είναι παρά μια συνεχής αλλαγή και η ζωή μας μόνο αντίληψη αυτών των αλλαγών. Ακόμη και η ίδια η ζωή αυτή, θα τελειώσει (αυτό, στη Χριστιανική παράδοση, ονομάζεται μνήμη θανάτου). Θυμηθείτε πόσο γρήγορα περνούν τα πάντα γύρω μας. Μπορεί να είμαστε γοητευμένοι ή τρομαγμένοι από κάτι σήμερα, μα ύστερα από έναν χρόνο να μη μας γοητεύει ή να μη μας τρομάζει πια. Άλλαξε το αντικείμενο ή η δική μας στάση απέναντί του; Αναλογιστείτε. Αυτή η συνεχής ασταθής ροή των γεγονότων και της ίδιας της ζωής θα μπορούσε να είναι πηγή άγχους, καθώς μια μέρα θα αποχωριστούμε αγαπημένα πρόσωπα ή αντικείμενα. Μα μπορεί να μετατραπεί σε πηγή ηρεμίας: η διαπίστωση, ότι όλα είναι προσωρινά, σημαίνει ότι δεν έχει νόημα το δέσιμό μας με ευχάριστες στιγμές ή ο φόβος μας στις δυσάρεστες. Η χαρά άλλωστε είναι κάτι σχετικό. Ακόμη και στη φυλακή, υπάρχουν καλές και κακές μέρες. Ακόμη και εκατομμυριούχοι βιώνουν χαρά και βάσανα. Αυτό σημαίνει ότι και ο εσωτερικός μας κόσμος, δηλαδή το πώς αντιμετωπίζουμε ένα γεγονός, βρίσκεται και αυτός σε μια ροή και φυσικά εμείς μπορούμε να επηρεάσουμε το πώς θα αντιδρούμε στην αλλαγή. Επομένως, γιατί το πεπρωμένο θα πρέπει να μας ανησυχεί τόσο;

Τα γεγονότα γύρω μας έρχονται και παρέρχονται. Τα δύσκολα θα περάσουν, τα εύκολα, επίσης. Η ίδια μας η ύπαρξη εδώ μέσα θα περάσει. Πού θα είναι τα άγχη και οι στεναχώριες μας τότε; Θυμηθείτε εδώ και τα λόγια του Χριστού, ώς ένα ιδανικό κλείσιμο στο άρθρο: «Διὰ τοῦτο λέγω ὑμῖν, μὴ μεριμνᾶτε τῇ ψυχῇ ὑμῶν τί φάγητε καὶ τί πίητε, μηδὲ τῷ σώματι ὑμῶν τί ἐνδύσησθε· οὐχὶ ἡ ψυχὴ πλεῖόν ἐστιν τῆς τροφῆς καὶ τὸ σῶμα τοῦ ἐνδύματος; καὶ περὶ ἐνδύματος τί μεριμνᾶτε; καταμάθετε τὰ κρίνα τοῦ ἀγροῦ πῶς αὐξάνει· οὐ κοπιᾷ οὐδὲ νήθει· Εἰ δὲ τὸν χόρτον τοῦ ἀγροῦ, σήμερον ὄντα καὶ αὔριον εἰς κλίβανον βαλλόμενον, ὁ Θεὸς οὕτως ἀμφιέννυσιν, οὐ πολλῷ μᾶλλον ὑμᾶς, ὀλιγόπιστοι; »

ΔΙΟΝΥΣΟΣ1991ΕΛ

photo unsplash