Ο «Ορφέας» -μια μεγάλη διεθνής συμπαραγωγή της ΕΛΣ με το βρετανικό Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης- εγκαινιάζει τη σεζόν 2026/27, από τις 30 Οκτωβρίου έως και τις 14 Νοεμβρίου 2026, στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, σε μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη.

Η πρώτη παρουσίαση της παραγωγής τον περασμένο Ιούνιο στο Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν απέσπασε ιδιαίτερα θερμή υποδοχή από κοινό και κριτικούς. Η κορυφαία βρετανική εφημερίδα The Guardian έκανε λόγο για την «εκρηκτική δημιουργικότητα» του Ουίλλιαμ Κέντριτζ, η σκηνοθετική-εικαστική προσέγγιση του οποίου «ζωντανεύει» τη μουσική του Μοντεβέρντι. Παράλληλα, ο κυριακάτικος Observer έκανε λόγο για μια εικαστική γλώσσα «πλούσια, τολμηρή, αντιπαραθετική και εμμονική», προσθέτοντας ότι «ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης δεν ήταν ποτέ πιθανό να περιοριστεί σε έναν δευτερεύοντα ρόλο. Αντίθετα, καταπιάνεται με όλη του τη δύναμη με το αριστούργημα του Μοντεβέρντι».

Η τόλμη της καλλιτεχνικής προσέγγισης του Κέντριτζ συνομιλεί με την ίδια τη φύση του έργου, το οποίο από την πρώτη του παρουσίαση υπήρξε ένα έργο ριζοσπαστικό για την εποχή του. Ο «Ορφέας» του Κλάουντιο Μοντεβέρντι πρωτοπαρουσιάστηκε το 1607 στη Μάντοβα και θεωρείται σημείο αναφοράς στην ιστορία της μουσικής, καθώς σηματοδοτεί τη γέννηση της όπερας ως ολοκληρωμένης δραματικής τέχνης.

Στο επίκεντρο του έργου βρίσκεται ο ίδιος ο μύθος του Ορφέα, μια ιστορία όπου ο έρωτας, η απώλεια και η δύναμη της τέχνης συναντώνται με τον θάνατο. Η υπόθεση ξεκινά στις πεδιάδες της Θράκης, μέσα σε μια ατμόσφαιρα χαράς. Ο Ορφέας και η Ευρυδίκη γιορτάζουν τον γάμο τους, περιτριγυρισμένοι από νύμφες και βοσκούς, όταν η είδηση του ξαφνικού θανάτου της Ευρυδίκης μετατρέπει βίαια τη γιορτή σε θρήνο. Ο Ορφέας αρνείται να αποδεχθεί την απώλεια και αποφασίζει να κατέβει στον ‘Αδη, διεκδικώντας την επιστροφή της αγαπημένης του από τον κόσμο των νεκρών. Στις πύλες του Κάτω Κόσμου, η μουσική γίνεται το μοναδικό του όπλο, καθώς με το τραγούδι του καταφέρνει να αποκοιμίσει τον Χάροντα και στη συνέχεια να πείσει τις θεότητες του ‘Αδη να του επιστρέψουν την Ευρυδίκη. Ο Πλούτωνας, ο άρχοντας του Κάτω Κόσμου, τελικά υποχωρεί, θέτοντας όμως έναν όρο: ο Ορφέας δεν πρέπει να κοιτάξει πίσω του μέχρι να επιστρέψει στον κόσμο των ζωντανών. Η αμφιβολία, ο φόβος και η αγωνία τον κατακλύζουν. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η επιστροφή, γυρίζει το βλέμμα του προς την Ευρυδίκη κι έτσι τη χάνει για πάντα. Επιστρέφοντας στη Θράκη, ο ήρωας βυθίζεται στην απελπισία, μέχρι την εμφάνιση του Απόλλωνα, ο οποίος τον καλεί να υπερβεί τον επίγειο πόνο και να ανέλθει μαζί του στους ουρανούς.

Ωστόσο, ο «Ορφέας» δεν είναι μόνο μια ιστορία για την απώλεια και τον έρωτα. Είναι, στον πυρήνα του, μια ιστορία για τη δύναμη της τέχνης. Ο ήρωας γίνεται ο κατεξοχήν καλλιτέχνης που επιχειρεί να υπερβεί τα ανθρώπινα όρια μέσω της τέχνης του, επιστρατεύοντας τη μουσική του ως το μοναδικό όπλο απέναντι στον θάνατο. Η ίδια η όπερα ξεκινά με την αλληγορική μορφή της Μουσικής, ως προσωποποίηση της τέχνης που κινεί ολόκληρη τη δράση. Ακριβώς αυτή η σχέση ανάμεσα στη μουσική, την εικόνα και τη δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας βρίσκεται στο επίκεντρο της σκηνοθετικής προσέγγισης του Ουίλλιαμ Κέντριτζ, ο οποίος αντιμετωπίζει την όπερα «Ορφέας» ως ένα έργο ανοιχτό σε νέες αναγνώσεις.

Ο μύθος γίνεται έμπνευση για ένα πολυεπίπεδο εικαστικό σύμπαν όπου η μνήμη, η δημιουργία, η απώλεια και ο χρόνος συνυπάρχουν, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο μια σκηνική γλώσσα που βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση μέσω της ζωντανής δράσης, των σχεδίων, της κινούμενης εικόνας, των βιντεοπροβολών και της σκηνογραφίας.

Σημαντικό σημείο αναφοράς για τη σκηνοθετική ανάγνωση του Κέντριτζ αποτελεί και η ποιητική εκδοχή του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε. Έτσι, εμπνευσμένη από τον κόσμο του Ρίλκε, η παράσταση μεταφέρει τη δράση περίπου στο 1910, δημιουργώντας έναν χώρο όπου ο αρχαίος μύθος συναντά τη νεότερη ιστορία. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και ο Κέντριτζ, «ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία στη σκηνοθεσία του Ορφέα είναι η ανοιχτότητα που μας δίνει η μουσική του Μοντεβέρντι – τόσο στη σχηματική μορφή του τρόπου με τον οποίο είναι δομημένες οι σκηνές όσο και στον μη νατουραλισμό του λιμπρέτου και ολόκληρης της όπερας».

Μέσα σε αυτό το διαρκώς μεταβαλλόμενο εικαστικό σύμπαν, η τεχνική του Κέντριτζ για το σχέδιο με κάρβουνο ορίζει τη δραματουργία της παράστασης. Τα σχέδια γεννιούνται μπροστά στον θεατή, τροποποιούνται, σβήνονται και μετασχηματίζονται σε νέες εικόνες. Φαντάζει λοιπόν αυτή η διαδικασία ως ένας τρόπος συνομιλίας και αντανάκλασης της ίδιας της επιθυμίας του Ορφέα να επιστρέψει πίσω στον χρόνο. Όμως, όπως ακριβώς το σχέδιο δεν μπορεί να επιστρέψει στην αρχική του λευκή σελίδα, έτσι και ο Ορφέας δεν μπορεί τελικά να ακυρώσει την απώλεια. Ακριβώς σε αυτή την αδυναμία αναφέρεται και ο ίδιος ο Κέντριτζ, περιγράφοντας την ουσία του έργου ως «τον φόβο του θανάτου, το αναπόδραστο του θανάτου, και την ολοκληρωτική επιθυμία μας να αναιρέσουμε μια συμφορά που έχει συμβεί».

Η ιδέα της διαρκούς μεταμόρφωσης επεκτείνεται και στον ίδιο τον σκηνικό χώρο, ο οποίος λειτουργεί ως ένας ακόμη τόπος δημιουργίας και μνήμης. Η σκηνική εικόνα, σχεδιασμένη από τη Σαμπίν Τώυνισσεν, μετατρέπεται σε ένα εργαστήριο καλλιτεχνών, όπου πραγματικά αντικείμενα -σκάλες, καρέκλες, γραφεία, τετράδια, χαρτιά και μεγάφωνα- συνυπάρχουν με προβολές των σχεδίων του Κέντριτζ. Η χορογραφία του Γκρέγκορυ Μακόμα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στην πολυμεσική σκηνική γλώσσα της παραγωγής.

Τη δημιουργική ομάδα συμπληρώνουν η Γκρέτα Χόιρις στα κοστούμια, ο Ουρς Σαίνεμπαουμ στους φωτισμούς και ο Γιάνους Φουσέ στο βίντεο. Τη Χορωδία της ΕΛΣ έχει προετοιμάσει ο Αγαθάγγελος Γεωργακάτος.

Για τον «Ορφέα» η Εθνική Λυρική Σκηνή έχει εξασφαλίσει ένα εξαιρετικό καστ καταξιωμένων Ελλήνων πρωταγωνιστών. Τον ρόλο του τίτλου θα ερμηνεύσει ο καταξιωμένος τενόρος Χρήστος Κεχρής. Τους ρόλους της Μουσικής και της Ευρυδίκης θα ερμηνεύσει η αναγνωρισμένη υψίφωνος Μαρία Κωστράκη. Τον ρόλο της Αγγελιαφόρου θα ερμηνεύσει η διακεκριμένη Ελληνίδα μεσόφωνος Μαίρη-Έλεν Νέζη, στον ρόλο του Πλούτωνα θα εμφανιστεί ο διακεκριμένος βαθύφωνος Πέτρος Μαγουλάς, και τον ρόλο του Α΄ Βοσκού / Πνεύματος αναλαμβάνει ο γνώριμος στο κοινό της ΕΛΣ τενόρος Γιάννης Καλύβας.

Η παραγωγή υλοποιείται με τη στήριξη της δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ) για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της ΕΛΣ.

^{ΑΠΕ-ΜΠΕ / photo: ana-ana}