Στις 2 Απριλίου, η Λιθουανία έγινε η πρώτη χώρα της ΕΕ που κήρυξε πλήρη απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου. Η ανακοίνωση ήρθε εν μέσω της συνεχιζόμενης ειδικής επιχείρησης της Μόσχας στην Ουκρανία και αφότου το Κρεμλίνο ανακοίνωσε μια νέα πολιτική πληρωμών για χώρες που είχε χαρακτηρίσει «μη φιλικές».
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, οι εισαγωγείς φυσικού αερίου από την ΕΕ πρέπει να ανοίξουν λογαριασμό σε ρούβλι στην Gazprombank και να πραγματοποιήσουν εκεί τις πληρωμές. Η Μόσχα εξηγεί ότι το μέτρο είναι απαραίτητο επειδή το ευρώ και το δολάριο δεν μπορούν πλέον να είναι αξιόπιστα λόγω των κυρώσεων.
Ταυτόχρονα, δεν υπάρχει ομόφωνη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση για το αν είναι ρεαλιστικό να επιβληθεί πλήρες εμπάργκο στις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, με τη συμμετοχή όλων των χωρών της Ένωσης. Η Πολωνία ισχυρίζεται ότι είναι έτοιμη να ακολουθήσει το μονοπάτι της Λιθουανίας. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Πολωνίας για στρατηγικά θέματα ενέργειας και υποδομών, Peter Naimsky, έχει ήδη ανακοινώσει ότι η Βαρσοβία θα σταματήσει να εισάγει φυσικό αέριο από τη Ρωσία μετά το 2022.
Ωστόσο, οι περίκλειστες χώρες της Σλοβακίας και της Τσεχικής Δημοκρατίας δεν είναι διατεθειμένες να λάβουν τέτοια δραστικά μέτρα. Ο επικεφαλής του υπουργείου Οικονομίας της Σλοβακίας, Ρίτσαρντ Σουλίκ, δήλωσε ότι η χώρα του δεν μπορεί να κάνει χωρίς ρωσικές προμήθειες φυσικού αερίου, επομένως πρέπει να τηρηθεί ο όρος της Μόσχας να πληρώνεται για τις προμήθειες φυσικού αερίου σε ρούβλια. Επισήμανε ότι η Σλοβακία λαμβάνει περίπου το 85 τοις εκατό των αναγκών της χώρας σε φυσικό αέριο από την Ρωσική Ομοσπονδία και ακόμη και με πιθανή αλλαγή του εφοδιασμού με φυσικό αέριο, θα χρειαστούν αρκετά χρόνια για να καταργηθεί πλήρως το ρωσικό αέριο.
«Δεν μπορούμε να σταματήσουμε τις προμήθειες φυσικού αερίου», είπε ωμά ο Σλοβάκος υπουργός. Η Πράγα αναγνώρισε επίσης ότι τα αποθέματα φυσικού αερίου της χώρας θα διαρκέσουν το πολύ 34 ημέρες.
Η Γαλλία και η Γερμανία τοποθετήθηκαν κάπου στο ενδιάμεσο. Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών της Γερμανίας διαβεβαίωσε ότι εκπονείται σχέδιο προετοιμασίας για ενδεχόμενο τερματισμό των προμηθειών ρωσικού φυσικού αερίου. Όμως ο καγκελάριος Όλαφ Σολτς παραδέχτηκε το προφανές, δηλώνοντας ότι ενώ η Γερμανία θα μπορούσε «πιθανότατα να αποβάλει» την εξάρτησή της από το ρωσικό πετρέλαιο και τον ρωσικό άνθρακα μέσα σε ένα χρόνο, δεν θα μπορούσε να ειπωθεί το ίδιο για τις εισαγωγές φυσικού αερίου.
«Δεν πρόκειται για παιχνίδι, αλλά για ένα σενάριο που πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά υπόψη, καθώς μπορεί να οδηγήσει σε βαθιές κρίσεις στην οικονομία και την κοινωνία. Κατά την άποψή μου, ήταν σωστό να μην ξεκινήσει η διαδικασία τερματισμού των σχέσεων προσφοράς αμέσως», εξήγησε ο γερμανός αντικαγκελάριος Ρόμπερτ Χάμπεκ αναφορικά με τις συνέπειες για την Γερμανία.
Το RT ρώτησε ειδικούς τι θα μπορούσε να σημαίνει για την ΕΕ ο ξαφνικός τερματισμός των προμηθειών φυσικού αερίου από τη Ρωσία.
Η ΕΕ δεν θα παγώσει μέχρι να κρυώσει
Η ΕΕ αγοράζει συνολικά 400 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως. Περίπου το 40 με 45 τοις εκατό – ή 150 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα – προμηθεύεται από την Ρωσία. Η εξάρτηση εδώ μπορεί να αναφέρεται ως αμοιβαία. Το 2021, η Ρωσία εξήγαγε 200 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, το 75% των οποίων πήγε στην ΕΕ.
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να υπολογίσουν πολύ σοβαρές συνέπειες στα τέλη του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου, εάν σταματήσουν αμέσως οι προμήθειες φυσικού αερίου από την Ρωσία. Επί του παρόντος, στις αρχές Απριλίου, η περίοδος θέρμανσης πλησιάζει στο τέλος της και η τρέχουσα ζήτηση μπορεί να καλυφθεί από τα υπάρχοντα αποθέματα. Ο Marcel Salikhov, διευθυντής οικονομικών στο Ινστιτούτο Ενέργειας και Οικονομικών στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών της Μόσχας, δήλωσε στο RT ότι η κατανάλωση φυσικού αερίου κυμαίνεται ανάλογα με την εποχή.
«Κατά την διάρκεια της περιόδου θέρμανσης, το φθινόπωρο και το χειμώνα, η κατανάλωση φυσικού αερίου αυξάνεται απότομα παντού στη Ρωσία και την ΕΕ. Αλλά αυτή την στιγμή η ζήτηση για φυσικό αέριο μειώνεται. Και αν υποθετικά φανταστούμε ότι οι προμήθειες φυσικού αερίου θα σταματήσουν αμέσως, η ΕΕ θα μπορούσε μέσω της δικής της παραγωγής και μέσω της εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) να επιβιώσει μέχρι το τέλος του καλοκαιριού ή στις αρχές του φθινοπώρου, αλλά το πρόβλημα είναι ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου το αέριο δεν διοχετεύεται στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης και τίθεται το ερώτημα τι πρέπει να γίνει στην αρχή της επόμενης περιόδου», είπε. Σύμφωνα με τον Zalikhov, στο πλαίσιο του τρέχοντος συστήματος ενεργειακής πολιτικής, είναι αδύνατο για όλες τις χώρες της ΕΕ να μπορούν να θερμανθούν χωρίς ρωσικό αέριο τον ερχόμενο χειμώνα.
Ωστόσο, μεμονωμένες χώρες όπως η Πολωνία έχουν την πολυτέλεια να μην χρησιμοποιούν ρωσικό αέριο. Το 2022, ο αγωγός φυσικού αερίου Baltic Pipe από τη Νορβηγία θα τεθεί σε λειτουργία και μπορεί θεωρητικά να παραδώσει τα ίδια δέκα δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου που παραδίδονται σήμερα από την Ρωσία. Αν και η Νορβηγία είναι απίθανο να μπορέσει να καλύψει τον αγωγό 100%, η Πολωνία θα μπορούσε να γεφυρώσει το έλλειμμα αγοράζοντας LNG στην παγκόσμια αγορά, καθώς έχει ήδη ένα τερματικό για λήψη LNG στο Świnoujście.
Ψυχρός Τρόμος
Ο Ιγκόρ Γιουσκόφ, ανώτερος εμπειρογνώμονας στο Ταμείο Εθνικής Ενεργειακής Ασφάλειας, σχολίασε στο RT ότι εάν η ΕΕ σταματήσει να προμηθεύεται ρωσικό φυσικό αέριο, “αναμφίβολα θα υπάρξει παγκόσμια ενεργειακή κρίση”.
Εάν το ρωσικό αέριο εγκαταλειφθεί σε μεγάλο βαθμό, η ΕΕ θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προβλήματα ενεργειακού εφοδιασμού καθώς δεν θα μπορεί πλέον να παράγει ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με τον Yushkov. Η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί προοδευτικά εάν, ως απάντηση στο εμπάργκο φυσικού αερίου, η Ρωσία σταματήσει τις εξαγωγές άνθρακα στις χώρες της ΕΕ, οι οποίες βασίζουν το 70 τοις εκατό του εφοδιασμού τους σε άνθρακα.
«Δεν υπάρχει απόθεμα φυσικού αερίου στην παγκόσμια αγορά, επομένως δεν υπάρχει τίποτα που να αντικαθιστά την προμήθεια. Στην Βόρεια Θάλασσα, για παράδειγμα, η παραγωγή πέφτει επειδή τα κοιτάσματα έχουν εξαντληθεί και δεν υπάρχουν επενδύσεις εκεί εδώ και χρόνια. Επομένως, η κατάσταση για τους Ευρωπαίους είναι πολύ δύσκολη», πρόσθεσε ο Γιουσκόφ.
Στην πραγματικότητα, ο μεγαλύτερος παραγωγός φυσικού αερίου της Νορβηγίας Equinox ανακοίνωσε τον Φεβρουάριο του 2022 ότι δεν θα είναι σε θέση να πραγματοποιήσει πρόσθετες προμήθειες καυσίμων στην ΕΕ εάν σταματήσουν οι εισαγωγές από την Ρωσία. Η βιομηχανία θα έμενε με ελάχιστη ενέργεια και τα παραγόμενα αγαθά θα γίνονταν «πολύ, πολύ ακριβά» και μη ανταγωνιστικά σε σύγκριση με τους Ασιάτες και Αμερικανούς ανταγωνιστές.
Εναλλακτικές λύσεις για την Ευρώπη;;;
Παρά το γεγονός ότι η ΕΕ προσπαθεί να επιταχύνει την εγκατάλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου, οι ειδικοί συμφωνούν ότι αυτά τα σχέδια δεν είναι ρεαλιστικά για το εγγύς μέλλον.
«Η ΕΕ έχει τώρα ένα σχέδιο για τη μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, το οποίο προβλέπει μείωση των αγορών ρωσικού φυσικού αερίου κατά δύο τρίτα το 2022. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό κατά την γνώμη μου. Ενώ είναι απολύτως δυνατό να σταματήσουν οι εισαγωγές από την Ρωσία με μείωση 20 τοις εκατό φέτος, αλλά δεν υπάρχουν επιλογές αντικατάστασής τους», σημείωσε ο Salikhov.
Ο Suren Kazaryan, ανώτερος σύμβουλος στην εταιρεία συμβούλων Big4, συμφωνεί. Σχολιάζοντας για το RT, εξήγησε ότι εάν η ΕΕ αρνηθεί να αγοράσει ρωσικό αέριο, αναπόφευκτα θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το LNG των ΗΠΑ και τα στρατηγικά ενεργειακά αποθέματά της: «Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ απλώς αντικαθιστά έναν φτηνό παρακείμενο αγωγό με ακριβά τάνκερ από την άλλη άκρη του κόσμου».
«Για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες που χρησιμοποιούν το φυσικό αέριο ως κύρια πρώτη ύλη, απλώς δεν υπάρχει εναλλακτική λύση στο φυσικό αέριο αυτή την στιγμή», είπε.
Ο Kazaryan βλέπει δύο πιθανότητες για το πώς θα μπορούσαν να εξελιχθούν τα γεγονότα τα επόμενα πέντε χρόνια σε περίπτωση πλήρους εμπάργκο της ΕΕ στο φυσικό αέριο από την Ρωσία:
