Το φαινόμενο ονομάζεται «διαστημική αναιμία» και μέχρι πρόσφατα η αιτία του ήταν ένα μυστήριο. Μερικοί ειδικοί υποστήριξαν ότι η διαστημική αναιμία είναι μόνο ένα βραχυπρόθεσμο φαινόμενο – μια σύντομη αντιστάθμιση για τις αλλαγές υγρών στο σώμα μας υπό τη μικροβαρύτητα.

Μια μελέτη του 2022, ωστόσο, δείχνει προς έναν πιο καταστροφικό και διαρκή μηχανισμό.

Κατά τη διάρκεια μιας εξάμηνης πτήσης στο διάστημα, οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι το ανθρώπινο σώμα καταστρέφει περίπου 54 τοις εκατό περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια από ό,τι συνήθως.

Οι μετρήσεις είναι πολύ υψηλότερες από τις αναμενόμενες και προέρχονται απευθείας από την αναπνοή και το αίμα 14 αστροναυτών στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS).

«Αυτή είναι η καλύτερη περιγραφή που έχουμε για τον έλεγχο των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο διάστημα και μετά την επιστροφή στη Γη», δήλωσε ο επιδημιολόγος Γκάι Τρούντελ από το Πανεπιστήμιο της Οτάβα του Καναδά τον Ιανουάριο του 2022.

“Αυτά τα ευρήματα είναι θεαματικά, δεδομένου ότι αυτές οι μετρήσεις δεν είχαν γίνει ποτέ πριν και δεν είχαμε ιδέα αν θα βρίσκαμε κάτι. Μείναμε έκπληκτοι (με τα αποτελέσματα) αλλά και ανταμειφθήκαμε για την περιέργειά μας.”

Οι μετρήσεις έγιναν μέσω αιματολογικών εξετάσεων σιδήρου και αναπνευστικών τεστ με βάση το μονοξείδιο του άνθρακα.

Για κάθε ένα μόριο μονοξειδίου του άνθρακα που εκπνέεται, ένα μόριο της χρωστικής που βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφεται επίσης, γεγονός που το καθιστά μια χρήσιμη προσέγγιση της απώλειας ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Ενώ ήταν ακόμη στη Γη, οι αστροναύτες στη μελέτη δημιουργούσαν και κατέστρεφαν περίπου 2 εκατομμύρια ερυθρά αιμοσφαίρια το δευτερόλεπτο. Κατά τη διάρκεια της περιφοράς τους, ωστόσο, το σώμα τους κατέστρεφε περίπου 3 εκατομμύρια αιμοσφαίρια το δευτερόλεπτο.

Στη μικροβαρύτητα, το ανθρώπινο σώμα χάνει περίπου το 10 τοις εκατό του υγρού που ρέει μέσω των αιμοφόρων αγγείων μας, καθώς το αίμα συσσωρεύεται στο κεφάλι και το στήθος μας. Γι’ αυτό οι αστροναύτες μερικές φορές φαίνονται πρησμένοι στα video τους από τον ISS.

Για χρόνια, αυτή ήταν η εξήγηση της διαστημικής αναιμίας. Ίσως η απώλεια ερυθρών αιμοσφαιρίων ήταν ο τρόπος του σώματός μας να αντισταθμίσει την απώλεια όγκου αίματος.

Αλλά δεν είναι αυτό που διαπίστωσε η πρόσφατη μελέτη. Αντί να εξισορροπηθεί η σύνθεση του αίματός μας, η απώλεια ερυθρών αιμοσφαιρίων φαίνεται να συνεχίζεται αμείωτη κατά τη διάρκεια της πτήσης στο διάστημα.

Ακόμη και μετά από 120 ημέρες, όταν όλα τα ερυθρά αιμοσφαίρια στο σώμα ενός αστροναύτη είχαν δημιουργηθεί στο διάστημα, η απώλεια ερυθρών αιμοσφαιρίων συνεχίστηκε με παρόμοιο ρυθμό.

«Η μελέτη μας δείχνει ότι κατά την άφιξη στο διάστημα, περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια καταστρέφονται και αυτό συνεχίζεται για όλη τη διάρκεια της αποστολής του αστροναύτη», είπε ο Τρούντελ.

Όταν οι αστροναύτες ήταν στο διάστημα, η απώλεια ερυθρών αιμοσφαιρίων φαίνεται να οδήγησε σε υψηλότερη από την κανονική κυκλοφορία ορού σιδήρου στο αίμα τους. Χωρίς τόσα ερυθρά αιμοσφαίρια για τη μεταφορά σιδήρου στο σώμα, οι αστροναύτες προσέγγισαν σταδιακά την αναιμία, η οποία μπορεί να ταξινομηθεί σε ήπια, μέτρια και σοβαρή.

Όταν επέστρεψαν στη Γη, πέντε στους 13 αστροναύτες (ο ένας δεν έδωσε αίμα κατά την προσγείωση) είχαν φτάσει σε κλινικά διαγνώσιμα επίπεδα αναιμίας, που ορίζεται ως η κατάσταση όπου το σώμα δεν έχει αρκετά ερυθρά αιμοσφαίρια για τις φυσιολογικές του ανάγκες.

Περίπου τρεις ή τέσσερις μήνες μετά την προσγείωση, τα επίπεδα των ερυθρών αιμοσφαιρίων τους επέστρεψαν στο φυσιολογικό. Αλλά ακόμη και ένα χρόνο μετά την ολοκλήρωση της διαστημικής πτήσης τους, τα σώματα των αστροναυτών εξακολουθούσαν να καταστρέφουν 30 τοις εκατό περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια από ό,τι πριν από το ταξίδι τους στο διάστημα.

Η μελέτη δεν μέτρησε την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων, αλλά δεδομένου ότι κανένας αστροναύτης δεν υπέστη σοβαρή αναιμία, παρά τις σημαντικές απώλειες ερυθρών αιμοσφαιρίων, το σώμα τους μπορεί επίσης να παράγει περισσότερα ερυθρά αιμοσφαίρια από το κανονικό ενώ βρίσκονταν στο διάστημα.

Εάν αυτό αποδειχθεί αλήθεια, οι δίαιτες των αστροναυτών θα πρέπει να προσαρμοστούν ανάλογα. Η αύξηση της παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορεί να ασκήσει πρόσθετη πίεση στη λειτουργία του μυελού των οστών και αυτό απαιτεί αναγκαστικά υψηλότερη κατανάλωση ενέργειας.

Εάν οι αστροναύτες δεν προστατεύονται σωστά, ενδέχεται να κινδυνεύσουν να βλάψουν την καρδιά, τους πνεύμονες, τα οστά, τον εγκέφαλο και τα μυϊκά τους συστήματα όταν επιστρέψουν στη Γη.

«Ευτυχώς, το να έχεις λιγότερα ερυθρά αιμοσφαίρια στο διάστημα δεν είναι πρόβλημα όταν το σώμα σου είναι χωρίς βάρος», εξήγησε ο Τρούντελ.

“Όμως όταν προσγειώνεστε στη Γη και ενδεχομένως σε άλλους πλανήτες ή φεγγάρια, η αναιμία που επηρεάζει την ενέργεια, την αντοχή και τη δύναμή σας μπορεί να απειλήσει τους στόχους της αποστολής. Τα αποτελέσματα της αναιμίας γίνονται αισθητά μόνο όταν προσγειωθείτε και πρέπει να αντιμετωπίσετε ξανά τη βαρύτητα.”

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Nature Medicine

(photo: pixabay)