Αυτό είναι το Boquila trifoliata (ή trifoliolata ), ευρέως γνωστό ως η νοτιοαμερικανική άμπελος, ένα εξαιρετικό φυτό με μια πρωτόγνωρη ικανότητα: την ικανότητα να μιμείται τα φύλλα άλλων ειδών γύρω του. Με το παρατσούκλι “αμπέλι χαμαιλέοντας”, είναι η μόνη γνωστή περίπτωση πολυμορφικής μίμησης στο φυτικό βασίλειο , ένα φαινόμενο που έχει προβληματίσει τους επιστήμονες και παραμένει τυλιγμένο στο μυστήριο μέχρι σήμερα.

Το Boquila trifoliata είναι ένα πολυετές αμπέλι της οικογένειας Lardizabalaceae που φυτρώνει στα υγρά δάση της νότιας Χιλής και της Αργεντινής. Ο φυσικός του βιότοπος κυμαίνεται από 100 έως 600 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, προτιμώντας σκιερά περιβάλλοντα. Δεν είναι παρασιτικό φυτό, καθώς δεν εξάγει θρεπτικά συστατικά από τα δέντρα που σκαρφαλώνει. Αντίθετα, χρησιμοποιεί τη δομή τους ως στήριγμα , κολλώντας με λεπτούς μίσχους για να φτάσει στο φως του ήλιου.

Αλλά αυτό που είναι πραγματικά εκπληκτικό για αυτό το φυτό είναι η ικανότητά του να τροποποιεί το σχήμα, το μέγεθος, την υφή, ακόμη και το χρώμα των φύλλων του ώστε να μοιάζουν με εκείνα των ειδών δέντρων που το περιβάλλουν. Αυτό το φαινόμενο, γνωστό ως πολυμορφική μίμηση , είναι μοναδικό στον φυτικό κόσμο. Άλλα φυτά μπορούν να μιμηθούν ένα μόνο είδος δέντρου σε όλη τους τη ζωή, αλλά το B. trifoliata μπορεί να μεταμορφωθεί ταυτόχρονα για να μιμηθεί διαφορετικά είδη καθώς διαπλέκεται μαζί τους.

Η περίπτωση της Boquila trifoliata έχει συναρπάσει και πυροδοτήσει συζητήσεις από το 2014, όταν οι επιστήμονες Ernesto Gianoli και Fernando Carrasco-Urra δημοσίευσαν μια μελέτη στο περιοδικό Current Biology τεκμηριώνοντας την εκπληκτική του ικανότητα μιμητισμού . Αυτό που εξέπληξε περισσότερο τους ερευνητές ήταν ότι το φυτό δεν χρειάζεται να βρίσκεται σε φυσική επαφή με ένα δέντρο για να αρχίσει να μιμείται τα φύλλα του . Αρκεί να αναπτυχθεί κοντά σε ένα συγκεκριμένο είδος για να αρχίσουν να μεταμορφώνονται τα φύλλα του.

Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει οριστική εξήγηση για το πώς το B. trifoliata επιτυγχάνει αυτό το φυσικό θαύμα . Ωστόσο, οι επιστήμονες έχουν προτείνει διάφορες υποθέσεις:

Χημικά σήματα στον αέρα

Μία από τις πιο αποδεκτές θεωρίες προτείνει ότι το αμπέλι ανιχνεύει πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs) που απελευθερώνονται από τα γύρω δέντρα. Αυτές οι ενώσεις χρησιμοποιούνται από πολλά φυτά για να επικοινωνούν με τους γείτονές τους, ειδοποιώντας τους για επιθέσεις φυτοφάγων ή περιβαλλοντικές αλλαγές. Η ιδέα είναι ότι το B. trifoliata μπορεί να «διαβάζει» αυτά τα χημικά σήματα για να αναγνωρίσει τον ξενιστή του και να προσαρμόσει ανάλογα το φύλλωμά του.

Το πρόβλημα με αυτήν την υπόθεση είναι ότι, ενώ οι πτητικές οργανικές ενώσεις μπορούν να προκαλέσουν αμυντικές αποκρίσεις σε άλλα φυτά, δεν υπήρξε ποτέ τεκμηριωμένη περίπτωση που να προκαλούν τόσο δραστικές μορφολογικές αλλαγές σε ένα είδος.

Οριζόντια Μεταφορά Γονιδίων

Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι το φυτό ενσωματώνει γενετικό υλικό από τους ξενιστές του μέσω ενδοφυτικών μικροβίων . Σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει αποδειχθεί ότι ορισμένοι μικροοργανισμοί μπορούν να διευκολύνουν την οριζόντια μεταφορά γονιδίων μεταξύ των φυτικών ειδών. Εάν το B. trifoliata είχε παρόμοιο μηχανισμό, μπορεί να «αποκτούσε» προσωρινές γενετικές πληροφορίες από τα δέντρα που μιμείται.

Ωστόσο, αυτή η υπόθεση έχει και μειονεκτήματα. Η οριζόντια μεταφορά γονιδίου συνήθως διαρκεί πολύ και συμβαίνει σε μεμονωμένα συμβάντα, ενώ η B. trifoliata μπορεί να τροποποιήσει την εμφάνισή της σε λίγες εβδομάδες.

Μπορεί το φυτό να δει;

Το 2021, μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Plant Signaling & Behavior πρότεινε μια ακόμη πιο ριζοσπαστική υπόθεση: ότι η B. trifoliata μπορεί να έχει μια πρωτόγονη μορφή όρασης . Με βάση προηγούμενες έρευνες σε δομές που μοιάζουν με μάτια σε ορισμένους φυτικούς οργανισμούς, οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν ότι το φυτό θα μπορούσε να ανιχνεύει το φως που αντανακλάται από τα φύλλα των ξενιστών του και να προσαρμόζει την ανάπτυξή του ώστε να μιμείται το σχήμα τους.

Αυτή η ιδέα αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό από την επιστημονική κοινότητα, αλλά εάν επιβεβαιωθεί, θα άλλαζε εντελώς την κατανόησή μας για την αντίληψη των φυτών.

Γιατί η μίμηση;

Η ικανότητα μίμησης του Boquila trifoliata δεν είναι απλώς ένα αισθητικό τέχνασμα — παρέχει βασικά εξελικτικά πλεονεκτήματα. Η μίμηση της εμφάνισης άλλων φυτών του επιτρέπει να μειώσει τον κίνδυνο να καταναλωθούν από φυτοφάγα ζώα, σε ένα φαινόμενο που είναι γνωστό ως μιμητισμός του Bates . Μοιάζει με λιγότερο εύγευστο ή τοξικό είδος, μπορεί να αποφύγει την καταβρόχθιση.

Σε πειράματα πεδίου, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα φύλλα του B. trifoliata που μιμούνταν ένα συγκεκριμένο δέντρο υπέστησαν σημαντικά λιγότερη ζημιά από έντομα και άλλα αρπακτικά σε σύγκριση με φύλλα που δεν υποβλήθηκαν σε μίμηση. Αυτός ο αμυντικός μηχανισμός θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί η εξέλιξη ευνόησε αυτή την εκπληκτική ικανότητα στο αμπέλι.

Παρά την πρόοδο στην έρευνα, η περίπτωση της Boquila trifoliata παραμένει ένα αίνιγμα. Καμία από τις προτεινόμενες υποθέσεις δεν έχει επιβεβαιωθεί οριστικά και τα πειράματα συνεχίζονται προς αναζήτηση απαντήσεων. Είναι δυνατόν άλλα φυτά να έχουν παρόμοιες ικανότητες, που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί; Θα μπορούσε η B. trifoliata να μας διδάξει νέες μορφές επικοινωνίας στο φυτικό βασίλειο;

Οι επιστήμονες έχουν πολλή δουλειά μπροστά, αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο: το αμπέλι χαμαιλέοντας μας υπενθυμίζει ότι η φύση επιφυλάσσει πάντα εκπλήξεις, περιμένοντας να αποκαλυφθεί από όσους θέλουν να κοιτάξουν προσεκτικά.

Δείτε ΦΩΤΟ ΕΔΩ

photo: pixabay