Έχει συγκριθεί με υποτροπιάζοντα πυρετό, αλλά αυτός, που προκαλείται από τσιμπήματα από κρότωνες ή ψείρες, προκαλεί τοπική μαύρη κρούστα που δεν υπήρχε σε αυτή την περίπτωση.

Υπάρχουν εικασίες για μόλυνση από hantavirus(χανταϊός που μεταδίδεται από ποντίκια), παρόλο που αυτοί δεν εξαφανίζονται ξαφνικά, όπως συνέβη τότε. Μιλάμε για μια αινιγματική ασθένεια που κατέστρεψε την Αγγλία σε πολλά κύματα μεταξύ του 15ου και του 16ου αιώνα, και η οποία εξαφανίστηκε τόσο μυστηριωδώς όσο έφτασε. Ονομάστηκε «English Sweat» (επίσης «Seating sickness» και «sudor anglicus») λόγω της έντονης εφίδρωσης που ήταν το πιο ορατό σύμπτωμα.

Η πρώτη εμφάνιση ήταν τον Αύγουστο του 1485, πιθανώς στο Milford Haven. Τόσο η ημερομηνία όσο και ο τόπος είναι σημαντικά, καθώς εκείνος ο μήνας είδε τη Μάχη του Μπόσγουορθ στο πλαίσιο του Πολέμου των Ρόδων, ο οποίος έφερε αντιμέτωπους τους οίκους του Γιορκ και του Λάνκαστερ για τον θρόνο της Αγγλίας. Όπως είναι γνωστό, η έκβαση εκείνης της σύγκρουσης είχε ως αποτέλεσμα την ήττα του πρώτου και το θάνατο του εκπροσώπου του, βασιλιά Ριχάρδου Γ’. Ο νικηφόρος αντίπαλός του τον διαδέχθηκε με το όνομα Ερρίκος Ζ’, ιδρύοντας τη δυναστεία των Τυδόρ.

Η μάχη έλαβε χώρα στο Leicestershire, κοντά στο Sutton Cheney και το Market Bosworth, αλλά ο στρατός του Henry είχε αποβιβαστεί νωρίτερα στο Milford Haven, μια πόλη στη γενέτειρά του κομητεία Pembrokeshire. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι οι στρατιώτες εισήγαγαν την ασθένεια, αν και ορισμένοι ιστορικοί προτείνουν ότι αυτό μπορεί να συνέβαινε (ο Ερρίκος είχε προσλάβει Γάλλους μισθοφόρους, οι οποίοι μπορεί να είχαν ανοσία, αλλά μπορούσαν να μεταδώσουν την ασθένεια), εικάζοντας ότι η αϋπνία και η δίψα του Ριχάρδου το προηγούμενο βράδυ μάχη θα μπορούσε να ήταν συμπτώματα μόλυνσης.

Μάλιστα, το πρώτο γνωστό κρούσμα μπορεί να συνέβη λίγο νωρίτερα, τον Ιούνιο, στην πόλη Γιορκ. Αυτό ήταν όταν, όπως αναφέρεται στο Croyland Chronicle (ένα χρονικό γραμμένο στο ομώνυμο αβαείο στο Lincolnshire, πιθανώς από έναν ανώνυμο μοναχό ή από τον John Rusell, ο οποίος ήταν τότε Επίσκοπος του Λίνκολν και προηγουμένως είχε διατελέσει Λόρδος Καγκελάριος υπό τον Richard III πριν αποχωρήσει από εύνοια και ίσως προσπαθώντας να εξευμενίσει τον Ερρίκο Ζ΄), ο Τόμας Στάνλεϊ, ο πρώτος κόμης του Ντέρμπι, ισχυρίστηκε ότι υπέφερε από την «ασθένεια του ιδρώτα» και έτσι απέφυγε να ενταχθεί στον βασιλικό στρατό πριν από την επικείμενη μάχη.

Σε κάθε περίπτωση, αν ο «Αγγλικός ιδρώτας» είχε ήδη φτάσει, δεν είχε ακόμη εκδηλωθεί σημαντικά, καθώς δεν υπάρχουν αναφορές για στρατεύματα που υπέφεραν από αυτόν, επομένως θα είχε επηρεάσει μόνο λίγα άτομα σε εκείνο το σημείο. Ωστόσο, σύντομα άρχισε να προκαλεί τον όλεθρο, που συνέπεσε με τη στέψη του νέου βασιλιά. Αν είχε ήδη ανακηρυχθεί επί τόπου στο ίδιο το πεδίο της μάχης στις 22 Αυγούστου, έξι μέρες αργότερα μπήκε θριαμβευτικά στο Λονδίνο. Ταυτόχρονα, εν αγνοία τους, οι ιοί άρχισαν να κάνουν τη δουλειά τους και μέχρι τις 19 Σεπτεμβρίου, πιθανώς υποκινούμενοι από το πλήθος που συγκεντρώθηκε για τη στέψη, μπορούσε ήδη να γίνει λόγος για επιδημία.

Εξαιρετικής σοβαρότητας, εξάλλου, γιατί όταν τελικά τελείωσε, στα τέλη του φθινοπώρου (η πιο ευνοϊκή εποχή, μαζί με το καλοκαίρι), είχε προκαλέσει χιλιάδες θανάτους. Περιέργως, η συντριπτική πλειονότητα των θυμάτων ήταν ενήλικες άνδρες, κυρίως μεταξύ τριάντα έως σαράντα ετών, με μικρή διαφορά μεταξύ των κοινωνικών τάξεων, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι μεταξύ των νεκρών ήταν, σύμφωνα με αρχεία, δύο δήμαρχοι, έξι δημοτικοί σύμβουλοι και τρεις δικαστικοί επιμελητές. Οι γυναίκες επηρεάστηκαν λιγότερο, ενώ τα παιδιά και τα μωρά έδειχναν ανοσία.

Εξαίρεση σε αυτό ήταν οι έφηβοι. Για παράδειγμα, οι γιοι του δούκα του Σάφολκ, που χάθηκαν με διαφορά μίας ώρας, ή ο Άρθουρ, ο μεγαλύτερος γιος του Ερρίκου. Παντρεύτηκε το 1499 με την Αικατερίνη της Αραγονίας (κόρη των Καθολικών Μοναρχών), στάλθηκε να κυβερνήσει την Ουαλία και «ένας κακοήθης ατμός που προέρχεται από τον αέρα» έκανε και τους δύο να αρρωστήσουν, αλλά εκείνη επέζησε και πέθανε. Το έτος που συνέβη αυτό, το 1502, συμπίπτει με το δεύτερο ιστορικό ξέσπασμα και η αναφορά του κειμένου μοιάζει με αυτή που άφησε ο γιατρός Thomas Forestier σε μια μελέτη που διεξήγαγε το 1485, περιγράφοντας «αποκρουστικούς ατμούς» συγκεντρωμένους γύρω από την καρδιά και τους πνεύμονες, που εμποδίζουν την αναπνοή και οδηγούν στο θάνατο πολύ γρήγορα.

Η έλλειψη ακριβών δεδομένων δεν διευκρινίζει εάν ο θάνατος του Άρθουρ οφειλόταν στον «Αγγλικό ιδρώτα» ή σε άλλη ασθένεια όπως πανώλη, φυματίωση ή γρίπη – για να μην αναφέρουμε ότι ο Άρθουρ ήταν σε κακή υγεία από τη γέννησή του – αλλά δεν μπορεί να αποκλειστεί. Ωστόσο, τα συμπτώματα της πανώλης, για παράδειγμα, ήταν πολύ διαφορετικά και επέτρεψαν στους γιατρούς να την αναγνωρίσουν με μεγάλη ακρίβεια. Αντίθετα, αυτή η νέα ασθένεια είχε τα δικά της γρήγορα και διακριτικά χαρακτηριστικά: ο ασθενής γρήγορα καλύφθηκε από άφθονη εφίδρωση και πέθανε μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες το πολύ. Η επιβίωση εκείνη την εποχή ήταν σπάνια.

Φυσικά, οι συγκυρίες οδήγησαν στη διάδοση της ιδέας ότι επρόκειτο για θεϊκή τιμωρία με κίνητρο τον σφετερισμό του θρόνου. Όμως η ιατρική της εποχής προσπάθησε να τεκμηριώσει το πρόβλημα, με τον John Caius, έναν γιατρό που είχε αποφοιτήσει από το Πανεπιστήμιο της Πάντοβας να σπουδάζει με τον Vesalius και τον Montano, αφήνοντας την καλύτερη και πιο λεπτομερή αναφορά. Ήταν στο έργο του A Boke or Counseill Against the Disease Commonly Called the Sweate, or Sweatyng Sicknesse , το οποίο δημοσίευσε το 1552 σχετικά με το ξέσπασμα που κατέστρεψε το Shrewsbury το προηγούμενο έτος.

Ο Caius, ο οποίος θα γινόταν ο προσωπικός γιατρός των βασίλισσων Mary Tudor και Elizabeth I, εξήγησε ότι όλα ξεκίνησαν με ένα αίσθημα ανησυχίας ακολουθούμενο από περισσότερο ή λιγότερο βίαια ρίγη, ζάλη και εξάντληση, σε συνδυασμό με πονοκεφάλους, αυχένα, ώμους και πόνους στα άκρα. . Αυτό το στάδιο, το οποίο ονόμασε κρύο, διήρκεσε μεταξύ μισής ώρας και τριών ωρών, και μετά περνούσε στο στάδιο της θερμότητας, στο οποίο μια αίσθηση θερμότητας έδωσε τη θέση του σε άφθονη εφίδρωση, ο σφυγμός επιταχύνθηκε, εμφανίστηκε δίψα και πόνοι στο κεφάλι και στο στήθος εντατικοποιήθηκε μερικές φορές υπήρχαν και ρινορραγίες. Ο ασθενής άρχισε να παραληρεί και ένιωσε έναν βαθύ ύπνο, τον οποίο ο Κάιους θεώρησε μοιραίο και απαραίτητο να αποφύγει.

Εάν ο ασθενής δεν βελτιωνόταν μετά από αυτό το διάστημα, μεταξύ τεσσάρων και δώδεκα ωρών, ο θάνατος ήταν σχεδόν βέβαιος. Αντιθέτως αν δεν πέθαιναν τότε μάλλον θα βελτιωνόντουσαν.

Ο Richard Grafton, βασιλικός τυπογράφος και χρονικογράφος, δημοσίευσε ένα βιβλίο το 1568 σχετικά με το πρώτο ξέσπασμα – αυτό το 1485 – με τίτλο Grafton’s Chronicle: or History of England , στο οποίο εξήγησε ότι η μόνη εφαρμόσιμη θεραπεία ήταν να ξαπλώσει τον ασθενή αμέσως μόλις γίνει αντιληπτό ένα σύμπτωμα, κρατώντας τον ακίνητο στο κρεβάτι χωρίς φαγητό, μόνο με νερό, μέχρι να περάσει η καταστροφική περίοδος των είκοσι τεσσάρων ωρών. Όπως φαίνεται, λίγα πράγματα μπορούσαν να γίνουν για να αντιμετωπίσουμε κάτι τόσο σοβαρό, αν και είναι αλήθεια ότι το ίδιο συνέβη με πολλές άλλες ασθένειες και, ούτως ή άλλως, μερικές φορές οι θεραπείες ήταν αντιπαραγωγικές.

Η επιδημία σταμάτησε στο βόρειο μισό της Αγγλίας. Η Σκωτία γλίτωσε, αλλά όχι η Ιρλανδία, όπου το πιο αξιοσημείωτο θύμα ήταν ο Λόρδος Καγκελάριος Χιου Ίνγκε. Ούτε μπορούσε να την εμποδίσει να μεταβεί στο Αμβούργο από ένα από τα πλοία που έφτασαν στο σημαντικό εμπορικό λιμάνι της. Το ανθρώπινο κόστος ήταν χίλιοι θάνατοι σε μόλις μια εβδομάδα. Στη συνέχεια εξαπλώθηκε από την Αγγλία σε ολόκληρη την ακτή της Βαλτικής, τόσο προς τη Σκανδιναβία όσο και προς τα νοτιοδυτικά, επηρεάζοντας πόλεις όπως το Στρασβούργο, η Φρανκφούρτη, η Κολωνία, το Μάρμπουργκ, το Γκέτινγκεν, η Αμβέρσα και το Άμστερνταμ. Η Νότια Ευρώπη γλίτωσε, εκτός από την Ελβετική Συνομοσπονδία.

Γενικά, αυτές οι επιδημίες ήταν τόσο θανατηφόρες όσο και βραχύβιες: διήρκεσαν κατά μέσο όρο λιγότερο από δύο εβδομάδες και στη συνέχεια εξαφανίστηκαν τόσο ξαφνικά όσο είχαν εμφανιστεί. Η ήπειρος δεν υπέφερε ξανά από αυτά, περιορίζοντας τα επόμενα περιστατικά σε αγγλικό έδαφος, αν και είναι πιθανό, σύμφωνα με ταφικά αρχεία, να υπήρξαν μικρές εστίες σε μικρές ευρωπαϊκές πόλεις. Αυτό θα μπορούσε να συνέβαινε με το επόμενο σημαντικό ξέσπασμα, που συνέβη στο Shrewsbury τον Απρίλιο του 1551. Σκότωσε χίλιους ανθρώπους πριν εξαπλωθεί στην υπόλοιπη χώρα και εξαφανιστεί απότομα έξι μήνες αργότερα.

Η νεκροψία που έγινε στον Πρίγκιπα Αρθούρο το 2002 δεν μπόρεσε να προσδιορίσει τα αίτια του θανάτου του και δεν υπάρχουν αναλύσεις άλλων προσβεβλημένων σορών. Το γεγονός ότι οι εστίες συνήθως εμφανίζονταν το καλοκαίρι οδήγησε σε θεωρίες για βακτηριακές λοιμώξεις από τα λύματα και κακή υγιεινή άλλων εποχών, αλλά αυτό δεν εξηγεί γιατί τα παιδιά δεν υπέφεραν από την ασθένεια και δεν ταιριάζουν όλα τα συμπτώματα. Μια άλλη πιθανότητα θα ήταν η επικάλυψη περισσότερων της μιας ασθενειών, κάτι που είναι εφικτό.

Η συχνότητα του καλοκαιριού θα μπορούσε επίσης να υποδηλώνει υποτροπιάζοντα πυρετό, που προκαλείται από βακτήρια Borrelia που μεταδίδονται από ψείρες και τσιμπούρια. Τα συμπτώματά του συμπίπτουν με αυτά του αγγλικού ιδρώτα, ειδικά η ξαφνική εμφάνιση πυρετού, έντονης εφίδρωσης και πόνος στους μύες και στο κεφάλι, καθώς και βελτίωση μετά από είκοσι τέσσερις ώρες… Το πρόβλημα είναι ότι τα παράσιτα μεταδίδουν τα βακτήρια μέσω δαγκωμάτων, και δεν έχει καταγραφεί ότι οι ασθενείς είχαν έκζεμα ή σημάδια δαγκώματος στο δέρμα.

photo: pixabay