Το HMS Sappho ήταν ένα πλοίο του Βασιλικού Ναυτικού της Βρετανίας που έμεινε στην ιστορία τόσο για τον αγώνα του κατά του δουλεμπορίου όσο και για τη μυστηριώδη εξαφάνισή του. Το 1857 πρωταγωνίστησε σε ένα διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ηνωμένων Πολιτειών, όταν κατέλαβε το αμερικανικό πλοίο Panchita, το οποίο θεωρήθηκε ύποπτο για συμμετοχή στο δουλεμπόριο στις εκβολές του ποταμού Κονγκό. Η υπόθεση προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στις ΗΠΑ και συζητήθηκε ακόμη και στο Κογκρέσο, θυμίζοντας σε πολλούς την παλαιότερη υπόθεση του Amistad, η οποία είχε καταλήξει στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ το 1841.

Η σύγκρουση αυτή εντασσόταν στο ευρύτερο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας κατά του δουλεμπορίου. Μετά την ψήφιση του Slave Trade Act το 1807, η Βρετανία είχε αναλάβει ενεργό ρόλο στην καταπολέμησή του μέσω της West Africa Squadron, μιας ισχυρής ναυτικής δύναμης που περιπολούσε τις αφρικανικές ακτές. Το HMS Sappho, ναυπηγημένο στο Πλύμουθ το 1832 και ονομασμένο προς τιμήν της αρχαίας ποιήτριας Σαπφούς, ήταν ένα γρήγορο και ισχυρά οπλισμένο πλοίο σχεδιασμένο ειδικά για την καταδίωξη δουλεμπορικών σκαφών. Πριν σταλεί στην Αφρική, είχε υπηρετήσει στην Καραϊβική κατά της πειρατείας, στη Νότια Αφρική και στις Δυτικές Ινδίες, ενώ το 1849 είχε προσαράξει στις ακτές της Ονδούρας χωρίς να υποστεί σοβαρές ζημιές.

Το 1856 ανέλαβε τη διοίκησή του ο κυβερνήτης Fairfax Moresby, γιος του γνωστού ναυάρχου του ίδιου ονόματος, ο οποίος είχε επίσης διακριθεί στον αγώνα κατά του δουλεμπορίου. Στις 8 Μαΐου 1857 το Sappho κατέλαβε το αμερικανικό βρίκιο (τύπος παλαιότερου ιστιοφόρου δικάταρτου πλοίου) Panchita στο Porto de Lenha, στις εκβολές του Κονγκό. Παρότι δεν βρέθηκαν σκλάβοι στο πλοίο, οι Βρετανοί θεώρησαν ενοχοποιητικά στοιχεία τη θέση του, την έλλειψη εγγράφων, τη μεταφορά 72 βαρελιών νερού και το γεγονός ότι είχε ήδη κατασχεθεί στη Νέα Υόρκη το 1856 για παρόμοιες υποψίες. Ο Moresby το έστειλε στις ΗΠΑ με πλήρωμα του Sappho, αλλά ο ιδιοκτήτης του, John P. Weeks, μήνυσε τους Βρετανούς αξιωματικούς για παράνομη κατάληψη.

Η υπόθεση αναζωπύρωσε τις διαφωνίες γύρω από τη Συνθήκη Webster–Ashburton του 1842, η οποία προέβλεπε συνεργασία των δύο χωρών κατά του δουλεμπορίου, χωρίς όμως να ξεκαθαρίζει το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης. Μετά από μακρά δικαστική και πολιτική αντιπαράθεση, ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών, κόμης του Clarendon, αποδέχθηκε την αμερικανική θέση, αποδοκίμασε τον Moresby και συμφώνησε στην καταβολή αποζημίωσης. Η υπόθεση προκάλεσε σημαντική ψύχρανση στις σχέσεις των δύο χωρών και εξέθεσε τις ΗΠΑ, καθώς πλοία με αμερικανική σημαία συνέχιζαν να εμπλέκονται στο δουλεμπόριο.

Παρά τη διπλωματική κρίση, ο Moresby συνέχισε τις επιχειρήσεις του στις αφρικανικές ακτές. Τον Σεπτέμβριο του 1857 κατέλαβε ένα δουλεμπορικό σκούνερ στα ανοικτά της Λουάντα και λίγο αργότερα το αμερικανικό πλοίο Charles από τη Νέα Ορλεάνη, το οποίο μπορούσε να μεταφέρει έως και 1.200 σκλάβους. Το πλήρωμά του εγκατέλειψε το πλοίο πάνω σε υφάλους, ενώ οι άνδρες του Sappho πραγματοποίησαν μια εξαιρετικά δύσκολη επιχείρηση διάσωσης μέσα σε συνθήκες καταιγίδας, πανικού αλλά και επιθέσεων από την ακτή. Κατάφεραν να σώσουν περίπου 380 ανθρώπους, αν και περίπου 240 είχαν ήδη πεθάνει. Οι επιζώντες μεταφέρθηκαν στη Σιέρα Λεόνε, όπου και απελευθερώθηκαν.

Ενώ οι ναύτες που συμμετείχαν στη διάσωση τιμήθηκαν από το Ναυαρχείο, ο Moresby είχε ήδη δεχθεί επίπληξη για την υπόθεση του Panchita και διατάχθηκε να μεταβεί στην Αυστραλία. Το HMS Sappho απέπλευσε από το Πόρτσμουθ στις 12 Δεκεμβρίου 1857 με πλήρωμα 147 ανδρών. Έφτασε στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στις 8 Ιανουαρίου 1858 και συνέχισε προς το Σίδνεϊ. Η τελευταία επιβεβαιωμένη θέασή του έγινε στις 18 Φεβρουαρίου από το βρίκιο Yarrow, κοντά στην είσοδο του Πορθμού Μπας, ανάμεσα στη Βικτώρια και την Τασμανία. Από εκεί και πέρα χάθηκαν όλα τα ίχνη του.

Η περιοχή ήταν διαβόητη για τους ισχυρούς ανέμους, τη θαλασσοταραχή και τους επικίνδυνους υφάλους της, ενώ τα πλοία του σχεδιαστή Sir William Symonds θεωρούνταν γρήγορα αλλά σχετικά εύθραυστα και ασταθή. Δύο ακόμη πλοία της ίδιας κλάσης, τα HMS Heron και HMS Camilla, εξαφανίστηκαν επίσης χωρίς ίχνος τα επόμενα χρόνια. Παρά τις έρευνες, δεν βρέθηκαν συντρίμμια, πτώματα ή άλλο στοιχείο που να εξηγεί την τύχη του Sappho. Έτσι, το πλοίο έμεινε στην ιστορία όχι μόνο για τη συμβολή του στην καταπολέμηση του δουλεμπορίου, αλλά και ως ένα από τα μεγαλύτερα ανεξιχνίαστα ναυτικά μυστήρια του 19ου αιώνα.

photo: pixabay