Συγκεκριμένα, ερευνητές αποκάλυψαν τον σκοπό που εξυπηρετούσαν δεκάδες μικρά χάλκινα ψάρια που βρέθηκαν σε τάφους της δυναστείας Qin, πιστεύοντας ότι συνδέονταν με τελετουργίες για το ταξίδι των νεκρών στον κάτω κόσμο.

Διεθνής επιστημονική ομάδα ανέλυσε 41 χάλκινα αντικείμενα σε σχήμα ψαριού που ανακαλύφθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο Weijiaya, στην πόλη Baoji της επαρχίας Shaanxi. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Archaeological Science: Reports και αποκαλύπτει όχι μόνο από ποια μέταλλα κατασκευάστηκαν τα ψάρια, αλλά και τον μυστηριώδη ρόλο τους στις ταφικές τελετές της αρχαίας κουλτούρας Qin.

Η πρώτη πρωτεύουσα των Qin

Ο χώρος Weijiaya βρίσκεται στη συμβολή των ποταμών Qian και Wei, στην περιοχή Chencang. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι εκεί ιδρύθηκε η πρώτη πρωτεύουσα του κράτους Qin, όταν ο λαός αυτός εγκαταστάθηκε στην περιοχή Guanzhong κατά την περίοδο Άνοιξης και Φθινοπώρου, μεταξύ 8ου και 5ου αιώνα π.Χ.

Κατά τις ανασκαφές του 2022, οι επιστήμονες εντόπισαν 41 χάλκινα ψάρια μέσα σε έναν τάφο με την ονομασία M4. Μερικά διατηρούσαν ακόμη ίχνη κόκκινης και μαύρης χρωστικής, καθώς και υπολείμματα υφασμάτων, γεγονός που έδειχνε ότι μάλλον ήταν στερεωμένα πάνω σε ύφασμα ή ξύλινη επιφάνεια.

Ωστόσο, η μεγαλύτερη έκπληξη ήρθε από έναν λάκκο αρμάτων, γνωστό ως CMK1, όπου βρέθηκαν παρόμοια ψάρια δίπλα στις ουρές των αλόγων — ένα εξαιρετικά ασυνήθιστο εύρημα.

Οι επιστήμονες ανέλυσαν 13 δείγματα και διαπίστωσαν ότι υπήρχαν δύο βασικοί τύποι.

Ο πρώτος τύπος είχε πιο ρεαλιστική μορφή με κυρτή ράχη και εντοπίστηκε αποκλειστικά στον λάκκο αρμάτων CMK1. Ορισμένα μάλιστα είχαν επιπλέον οπή στην ουρά.

Ο δεύτερος τύπος είχε πιο αφαιρετικό σχεδιασμό με επίπεδη πλάτη και βρέθηκε μόνο στον τάφο M4. Μέσα σε αυτή την κατηγορία υπήρχαν τρεις υποκατηγορίες που διέφεραν κυρίως στο σχήμα των ματιών.

Πώς κατασκευάστηκαν

Η μεταλλογραφική ανάλυση αποκάλυψε ότι όλα τα ψάρια δημιουργήθηκαν με χύτευση, δηλαδή με την έκχυση λιωμένου μετάλλου σε καλούπια. Μάλιστα, οι ερευνητές εντόπισαν στοιχεία που δείχνουν ότι οι τεχνίτες χρησιμοποιούσαν προηγμένα καλούπια πολλαπλής παραγωγής ήδη από την ύστερη δυναστεία Shang, γεγονός που επέτρεπε την ταυτόχρονη κατασκευή πολλών αντικειμένων.

Από τι μέταλλο ήταν φτιαγμένα

Οι αναλύσεις έδειξαν ότι όλα τα ψάρια ήταν κατασκευασμένα από μολυβδούχο μπρούντζο — κράμα χαλκού, κασσίτερου και μολύβδου. Ωστόσο υπήρχαν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα ψάρια του τάφου και εκείνα του λάκκου αρμάτων: Τα ψάρια του CMK1 περιείχαν λιγότερο κασσίτερο αλλά περισσότερο μόλυβδο, ενώ τα ψάρια του M4 είχαν υψηλότερη περιεκτικότητα σε κασσίτερο και χαμηλότερη σε μόλυβδο. Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα κατασκευάστηκαν από διαφορετικούς τεχνίτες ή σε διαφορετικές χρονικές περιόδους.

Από πού προέρχονταν τα μέταλλα

Μέσω ανάλυσης ιχνοστοιχείων και ισοτόπων μολύβδου, οι ερευνητές κατάφεραν να εντοπίσουν την πιθανή προέλευση των μεταλλευμάτων. Τα δεδομένα έδειξαν ότι ο χαλκός πιθανότατα προερχόταν από κοινή γεωλογική πηγή που χρησιμοποιούσαν οι Qin εκείνη την εποχή. Αντίθετα, ο μόλυβδος φαίνεται να προήλθε από δύο διαφορετικές πηγές, πιθανότατα στη λεκάνη του ποταμού Yangtze. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι τα ψάρια του τάφου και εκείνα του λάκκου αρμάτων δημιουργήθηκαν σε διαφορετικά εργαστήρια ή περιόδους.

Το μεγάλο μυστήριο: Γιατί υπήρχαν ψάρια σε τάφους;

Η σημαντικότερη ανακάλυψη αφορά τον συμβολικό τους ρόλο. Τα ψάρια του τάφου M4 φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν ως διακοσμητικά φέρετρων και ταφικών κουρτινών. Όμως τα ψάρια που βρέθηκαν δίπλα στις ουρές των αλόγων στον λάκκο CMK1 είχαν πιθανότατα πολύ βαθύτερη σημασία. Οι επιστήμονες στράφηκαν σε αρχαία κινεζικά κείμενα και μυθολογικές παραδόσεις. Στην αρχαία Κίνα υπήρχε η πίστη ότι ο κάτω κόσμος ήταν τα «Κίτρινα Νερά» (Huangquan), ένας υδάτινος κόσμος όπου ταξίδευαν οι ψυχές των νεκρών.

Τα ψάρια, ως υδρόβια πλάσματα, συνδέθηκαν συμβολικά με τον θάνατο και την αναγέννηση. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα χάλκινα ψάρια ίσως λειτουργούσαν ως φυλαχτά ή οδηγοί που βοηθούσαν τις ψυχές να περάσουν στον κόσμο των νεκρών.

Σε μεταγενέστερες κινεζικές τοιχογραφίες εμφανίζονται συχνά «άρματα ψαριών» — άμαξες που σύρονται από ψάρια και μεταφέρουν νεκρούς στον κάτω κόσμο ή συνοδεύουν τον θεό του ποταμού. Οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα ψάρια του CMK1 ίσως σχετίζονται ακριβώς με αυτή τη συμβολική παράδοση.

Βίντεο με κάποια από τα εντυπωσιακά ευρήματα των ανασκαφών της Weijiaya εδώ – Ξεχωρίζουν οι μαίανδροι πάνω στα πανάρχαια σκεύη, που θυμίζουν πολύ έντονα αρχαία ελληνικά ευρήματα.

photo αρχείου: ΑΠΕ-ΜΠΕ-EPA-EPA