Η Ελλάδα συγκαταλέγεται και φέτος στις ευρωπαϊκές χώρες που καταγράφουν σημαντική επιβάρυνση από τον ιό του Δυτικού Νείλου, με τον ΕΟΔΥ να εκτιμά ότι η τρέχουσα περίοδος μετάδοσης ενδέχεται να εξελιχθεί σε μία από τις δυσκολότερες των τελευταίων ετών, όσον αφορά στον αριθμό κρουσμάτων που θα καταγραφούν.

Η έντονη κυκλοφορία του ιού, ιδιαίτερα σε περιοχές της Αττικής, και η ταχεία αύξηση των κρουσμάτων ήδη από τα πρώτα στάδια της περιόδου μετάδοσης, έχει θέσει τις υγειονομικές αρχές σε αυξημένη εγρήγορση.

Την ίδια ώρα, ο ΕΟΔΥ ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα επιστημονικές ενδείξεις πως ο ιός έχει αλλάξει συμπεριφορά ή εμφανίζει μεγαλύτερη μεταδοτικότητα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.

Η φετινή εικόνα αποδίδεται σε έναν σύνθετο συνδυασμό παραγόντων που επιδρούν στους πληθυσμούς των κουνουπιών.

Η αυξημένη θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις είναι οι παράμετροι που έχουν περισσότερο συσχετιστεί με τις εποχικές εξάρσεις του ιού, αναφέρει σε συνέντευξή της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Δανάη Περβανίδου, MD, MPH, προϊσταμένη του Τμήματος Νοσημάτων που Μεταδίδονται με Διαβιβαστές της Διεύθυνσης Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μεταδοτικών Νοσημάτων του Εθνικού Οργανισμού Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ).

«Παραδείγματος χάριν, ο θερμός χειμώνας του 2025-2026 στην Αττική (ο δεύτερος θερμότερος των τελευταίων 150 ετών) πιθανά συνέβαλε στην τρέχουσα επιδημιολογική εικόνα», όπως λέει.

Ακολουθεί το κέιμενο της συνέντευξης της κ. Περβανίδου στη δημοσιογράφο του ΑΠΕ-ΜΠΕ, Έφη Φουσέκη:

Ερ.: Ποια είναι σήμερα η επιδημιολογική εικόνα του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα;

Απ: Στη χώρα μας, όπως και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, κρούσματα λοίμωξης από ιό Δυτικού Νείλου καταγράφονται κάθε χρόνο, από το 2010 και μετά, σε ετήσια σχεδόν βάση, σε κάθε περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών. Ως εκ τούτου, εκτιμάται ότι ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει εγκατασταθεί (και) στη χώρα μας και θεωρείται αναμενόμενη η επανεμφάνιση περιστατικών σε κάθε περίοδο μετάδοσης.

Ο ΕΟΔΥ είχε ήδη ενημερώσει, τον Μάιο 2026, τους επαγγελματίες υγείας πανελλαδικά για την ανάγκη εγρήγορσής τους για την έγκαιρη διάγνωση περιστατικών, καθώς και το κοινό, σχετικά με την αναμενόμενη επανεμφάνιση περιστατικών στη χώρα και κατά την τρέχουσα περίοδο κυκλοφορίας των κουνουπιών και τα συνιστώμενα μέτρα προστασίας.

Την περίοδο 2026, μέχρι τις 12 Αυγούστου, έχουν καταγραφεί συνολικά 110 κρούσματα της λοίμωξης στην Ελλάδα, εκ των οποίων τα 81 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα και 29 κρούσματα είχαν ήπιες εκδηλώσεις. Τα κρούσματα καταγράφηκαν σε 39 Δήμους της χώρας, σε 14 Περιφερειακές Ενότητες, στις Περιφέρειες Αττικής, Θεσσαλίας, Κεντρικής Μακεδονίας και Πελοποννήσου.

Θεωρείται αναμενόμενη η διάγνωση περαιτέρω κρουσμάτων το ερχόμενο διάστημα, τόσο στις ίδιες όσο και σε νέες περιοχές, που δεν μπορούν με ασφάλεια να προβλεφθούν. Ιδίως στην Περιφέρεια Αττικής καταγράφεται φέτος ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού, με αυξημένο αριθμό κρουσμάτων, σε συγκεκριμένες περιοχές/ Περιφερειακές Ενότητες.

Ερ: Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών της Ευρώπης με τα περισσότερα κρούσματα. Πώς αξιολογεί ο ΕΟΔΥ τη φετινή έξαρση;

Απ: Όσον αφορά στη λοίμωξη από ιό του Δυτικού Νείλου, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα συγκαταλέγεται κάθε έτος στις πιο προσβεβλημένες χώρες, όσον αφορά στον αριθμό των κρουσμάτων και στην επίπτωση της νόσου (ανά 100.000 πληθυσμού), συνήθως μαζί με την Ιταλία, και -ενίοτε- και με άλλες χώρες της κεντρικής κυρίως Ευρώπης και των Βαλκανίων.

Βέβαια, η επιδημιολογική επιτήρηση της λοίμωξης είναι ιδιαιτέρως ενισχυμένη στη χώρα μας και οι ιατροί στην Ελλάδα είναι επαρκώς ευαισθητοποιημένοι και σε εγρήγορση για τη διάγνωση περιστατικών, οπότε εκτιμούμε ότι διαγιγνώσκεται μεγάλο ποσοστό των -σοβαρών τουλάχιστον- περιστατικών. Επίσης, μέσω του συστήματος ενεργητικής εργαστηριακής επιτήρησης που διενεργείται, όλα τα διαγνωσμένα περιστατικά δηλώνονται -σε καθημερινή βάση- στον ΕΟΔΥ, δηλαδή για το συγκεκριμένο νόσημα δεν έχουμε υποδήλωση (δηλώνονται και καταγράφονται όλα τα διαγνωσμένα περιστατικά).

Είναι γεγονός ότι -κατά την τρέχουσα περίοδο μετάδοσης- καταγράφεται ιδιαιτέρως έντονη κυκλοφορία του ιού, ιδίως σε περιοχές της Αττικής, με τον αριθμό των κρουσμάτων να ξεπερνά -μέχρι στιγμής- τον αριθμό των κρουσμάτων προηγούμενων ετών, για την αντίστοιχη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, με ταχέως αυξανόμενο αριθμό περιστατικών σε συγκεκριμένες περιοχές. Τα αίτια που καθορίζουν την ένταση της εποχικής έξαρσης της λοίμωξης, σε κάθε περίοδο μετάδοσης, είναι σύνθετα και πολυπαραγοντικά.

Ερ: Υπάρχει κάποια ένδειξη ότι ο ιός παρουσιάζει διαφορετική συμπεριφορά ή μεγαλύτερη μεταδοτικότητα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους ή η αύξηση αποδίδεται κυρίως στις περιβαλλοντικές συνθήκες;

Απ: Δεν υπάρχουν, επί του παρόντος, επιστημονικές ενδείξεις διαφορετικής μεταδοτικής ικανότητας ή συμπεριφοράς του ιού. Είναι γνωστό ότι η επιδημιολογία του ιού είναι σύνθετη και καθορίζεται από πολλούς παράγοντες, που καθορίζουν την ένταση της κυκλοφορίας και μετάδοσής του, όπως: τις μεταναστευτικές οδούς των πτηνών (που αποτελούν τη βασική δεξαμενή-reservoir του ιού στη φύση και «εισάγουν» τον ιό σε μια περιοχή), τους πληθυσμούς, την ποικιλομορφία και την ανοσία των πληθυσμών των άγριων πτηνών – reservoir (μεταναστευτικών και ντόπιων), τους πληθυσμούς των κουνουπιών-διαβιβαστών και τις περιβαλλοντικές και κλιματικές παραμέτρους. Γι΄ αυτό και δεν μπορούμε να προβλέψουμε εύκολα ούτε την ένταση της κυκλοφορίας του ιού ούτε τη γεωγραφική του κατανομή, σε κάθε περίοδο μετάδοσης.

Μετεωρολογικές και κλιματικές παράμετροι επιδρούν τόσο στους πληθυσμούς των κουνουπιών όσο και στην ικανότητα των κουνουπιών να προσλαμβάνουν, να διατηρούν και να μεταδίδουν τον ιό, και κατ’ επέκταση στο ποσοστό μολυσμένων κουνουπιών που κυκλοφορούν και στην ένταση της κυκλοφορίας του ιού. Η αυξημένη θερμοκρασία και οι βροχοπτώσεις είναι οι παράμετροι που έχουν περισσότερο συσχετιστεί με τις εποχικές εξάρσεις του ιού. Παραδείγματος χάριν, ο θερμός χειμώνας του 2025-2026 στην Αττική (ο δεύτερος θερμότερος των τελευταίων 150 ετών) πιθανά συνέβαλε στην τρέχουσα επιδημιολογική εικόνα.

Ερ: Πόσο ανησυχεί τον ΕΟΔΥ η αυξημένη κυκλοφορία του ιού στην Αττική, δεδομένου του μεγάλου πληθυσμού και της πυκνότητας κατοίκησης;

Απ: Ο φετινός αυξημένος ρυθμός καταγραφής κρουσμάτων αρκετά νωρίς στην τρέχουσα περίοδο μετάδοσης, ιδίως σε περιοχές της Αττικής, υποδεικνύει κίνδυνο συνεχιζόμενης καταγραφής ιδιαιτέρως αυξημένου αριθμού περιστατικών κατά τις ερχόμενες εβδομάδες, σαν συνέπεια της έντονης κυκλοφορίας του ιού σε κουνούπια σε περιοχές με αυξημένη πληθυσμιακή πυκνότητα. Εάν συνεχιστεί ο ίδιος ρυθμός καταγραφής κρουσμάτων, προβλέπεται η φετινή περίοδος να είναι μία από τις πιο δύσκολες περιόδους, όσον αφορά στον αριθμό κρουσμάτων που θα καταγραφούν. Γι’ αυτό χρειάζεται εγρήγορση και γρήγορα αντανακλαστικά από τις αρμόδιες τοπικές αρχές για την άμεση εφαρμογή των συνιστώμενων δράσεων απόκρισης σε τοπικό επίπεδο, αλλά και ευαισθητοποίηση του κοινού για την σχολαστική λήψη μέτρων ατομικής προστασίας από τα κουνούπια.

Ερ: Πότε αναμένεται η κορύφωση της φετινής περιόδου μετάδοσης;

Απ: Βάσει των ιστορικών δεδομένων, η κορύφωση της εποχικής έξαρσης της λοίμωξης συμβαίνει συνήθως κατά το δεύτερο μισό του Αυγούστου, από τα μέσα – τέλη Αυγούστου έως και τις αρχές-μέσα Σεπτεμβρίου.

Ερ: Τι προβλέπει ο σχεδιασμός του ΕΟΔΥ για τις επόμενες εβδομάδες και ποια επιπλέον μέτρα θα μπορούσαν να ληφθούν εφόσον συνεχιστεί η αυξητική τάση;

Απ: Η επιδημιολογική επιτήρηση που διενεργεί ο ΕΟΔΥ είναι από τις πιο ενισχυμένες στην Ευρώπη. Όλα τα διαγνωσμένα κρούσματα δηλώνονται άμεσα στον ΕΟΔΥ απευθείας από τα συνεργαζόμενα εργαστήρια και ο ΕΟΔΥ διερευνά τα κρούσματα εντός 24-48 ωρών από τη διάγνωσή τους, και ενημερώνει άμεσα τις αρχές που πρέπει να δράσουν. Ενημερώνει άμεσα τους Δήμους και τις Περιφέρειες για τα κρούσματα και -σε τακτική βάση- για το Επίπεδο Κινδύνου του κάθε Δήμου. Υπάρχει εθνικό Σχέδιο Δράσης, στο οποίο περιγράφονται οι συνιστώμενες δράσεις πρόληψης και απόκρισης, σε κάθε Επίπεδο Κινδύνου. Επιπρόσθετα, ο ΕΟΔΥ ενημερώνει άμεσα τις τοπικές Μονάδες Υγείας για την κυκλοφορία του ιού σε τοπικό επίπεδο. Ενημερώνει τους επαγγελματίες υγείας και δημόσιας υγείας και το κοινό μέσω των εβδομαδιαίων εκθέσεων και μέσω Δελτίων Τύπου, όταν κρίνεται σκόπιμο. Φέτος ήδη έχουν εκδοθεί τρία Δελτία Τύπου για τη λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Η επιτήρηση και η απόκριση από την πλευρά των εθνικών αρχών δημόσιας υγείας λειτουργούν ήδη στο μέγιστο επίπεδο.

Τα «επιπλέον μέτρα» που χρειάζεται να λαμβάνονται περιγράφονται αναλυτικά στο Σχέδιο Δράσης και αφορούν κυρίως στη συνεχιζόμενη, συστηματική και έκτακτη, απόκριση των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, για την εντατικοποίηση των δράσεων διαχείρισης των κουνουπιών και των δράσεων ενημέρωσης του κοινού (για τα μέτρα ατομικής προστασίας και την εξάλειψη των εστιών αναπαραγωγής κουνουπιών στους ιδιωτικούς χώρους).

Ερ: Ποιο είναι το μήνυμα του ΕΟΔΥ προς τους πολίτες;

Απ: Καταρχάς, οι πολίτες πρέπει να τηρούν με συνέπεια τα μέτρα ατομικής προστασίας από τα κουνούπια, δηλαδή να αποφεύγουν -όσο γίνεται- τα τσιμπήματά τους. Δεν σημαίνει ότι όλα τα κουνούπια είναι μολυσμένα – τα περισσότερα δεν είναι. Όμως, επειδή κάποια κουνούπια είναι μολυσμένα, σε ορισμένες περιοχές, θα πρέπει οι πολίτες να λαμβάνουν τα μέτρα τους.

Να χρησιμοποιούν εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά σώματος και χώρου (π.χ. ταμπλέτες, «φιδάκια»), σύμφωνα με τις οδηγίες χρήσης, να χρησιμοποιούν σήτες, κουνουπιέρες, κλιματιστικά/ανεμιστήρες και να φορούν -ιδίως από το σούρουπο και μετά- μακριά ρούχα (όσο βέβαια το επιτρέπει αυτό ο καιρός).

Να παρακολουθούν και να ενημερώνονται για τις περιοχές όπου σίγουρα κυκλοφορεί ο ιός, δηλαδή για τις περιοχές όπου έχουν καταγραφεί κρούσματα, και εάν διαμένουν ή επισκέπτονται αυτές τις περιοχές να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί.

Τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, τα άτομα με ανοσοκαταστολή (π.χ. λέμφωμα, λευχαιμία, άλλες κακοήθειες, αυτοάνοσα νοσήματα, μεταμοσχευμένοι, όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα), ή με άλλα χρόνια υποκείμενα νοσήματα πρέπει να τηρούν τα μέτρα προστασίας από κουνούπια με ιδιαίτερη συνέπεια, καθώς κινδυνεύουν περισσότερο να νοσήσουν σοβαρά. Η ηλικία είναι ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου για σοβαρή νόσηση και -έως και θανατηφόρες- επιπλοκές, και όσοι έχουν ανοσοκαταστολή κινδυνεύουν επίσης σοβαρά.

Παράλληλα, ένα σημαντικό μέτρο πρόληψης είναι η απομάκρυνση/ εξάλειψη εστιών στάσιμου νερού, όπου τα κουνούπια αφήνουν τα αβγά τους, ώστε να περιορισθούν οι εστίες αναπαραγωγής τους στους ιδιωτικούς χώρους. Για τη μείωση των εστιών αυτών, η συμμετοχή της κοινότητας είναι καθοριστική, καθώς στους ιδιωτικούς χώρους δεν μπορούν να παρέμβουν οι αρμόδιες αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης. Επί του πρακτέου, θα πρέπει να ελέγχονται τακτικά και ενδελεχώς όλοι οι ιδιωτικοί χώροι (αυλές, κήποι, βεράντες, ταράτσες, μπαλκόνια, χωράφια, οικόπεδα) για την ύπαρξη εστιών στάσιμων νερών και αυτές να εξαλείφονται. Όλα τα αντικείμενα που ενδέχεται να συγκεντρώνουν νερό πρέπει να είναι αναποδογυρισμένα ή καλυμμένα, ή το νερό τους να ανανεώνεται τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Πρέπει να καθαρίζονται υδρορροές, φρεάτια και λούκια, και να καλύπτονται με σήτα οι αγωγοί εξαερισμού ή άλλες ανοικτές δίοδοι των βόθρων.

Εν κατακλείδι, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε τον ρόλο των κουνουπιών ως φορέων νοσημάτων και να λαμβάνουμε τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης. Δεν χρειάζεται ανησυχία, αλλά είναι σημαντικό να υπάρχει ενημέρωση, εγρήγορση και συνέπεια στην εφαρμογή των μέτρων προστασίας.

(ΑΠΕ -ΜΠΕ / photo: pixabay)