Στις 18 Νοεμβρίου 2026, στις 05:16:07 το πρωί (ώρα EST), το διαστημικό σκάφος «Voyager 1» της NASA θα βρεθεί σε απόσταση περίπου 26 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη και ένα σήμα του θα χρειάζεται ακριβώς 24 ώρες ή μία ημέρα φωτός για να φτάσει στον πλανήτη μας.
Θα είναι το πρώτο ανθρώπινο κατασκεύασμα, το οποίο θα φτάσει τόσο μακριά από τη Γη, προσθέτοντας ένα ακόμα ιστορικό επίτευγμα στη μακρά λίστα με τις πρωτιές της αποστολής, λίγο πριν συμπληρωθούν 50 χρόνια από την εκτόξευσή της.
Οι δύο αποστολές «Voyager» («Voyager 1» και «Voyager 2»), με επικεφαλής την NASA εκτοξεύθηκαν το 1977, με διαφορά λίγων εβδομάδων μεταξύ τους, και βρίσκονται πλέον στο Διάστημα 49 χρόνια. Αφού εξερεύνησαν τους γιγάντιους πλανήτες του Ηλιακού μας Συστήματος στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και κατά τη δεκαετία του 1980, συνέχισαν το ταξίδι τους στον διαπλανητικό χώρο. Το «Voyager 1» πέρασε στον διαστρικό χώρο το 2012 και το «Voyager 2» το 2018 και έκτοτε εξερευνούν περιοχές του Διαστήματος, στις οποίες δεν έχει φτάσει μέχρι σήμερα καμία άλλη αποστολή και δεν αναμένεται να βρεθεί καμία άλλη για τις επόμενες δεκαετίες.
«To “Voyager” είναι το πιο μακρινό αντικείμενο της ανθρωπότητας και το μήνυμά μας προς τον Γαλαξία. Μεταφέρει και τον χρυσό δίσκο, με πληροφορίες για το τι είναι η ανθρωπότητα και από πού προήλθε», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο σπουδαίος Έλληνας επιστήμονας και πρωτεργάτης της αποστολής «Voyager», Σταμάτης Κριμιζής.
«Για μένα, η σημαντικότερη κατάκτηση των αποστολών “Voyager” είναι ότι περάσαμε από το Ηλιακό μας σύστημα στον Γαλαξία για πρώτη φορά και αυτό δεν πρόκειται να ξαναγίνει για πολλά χρόνια», υπογραμμίζει.
Ο κ. Κριμιζής ήταν ο νεότερος σε ηλικία επιστήμονας που στελέχωσε το 1971 την επιστημονική ομάδα του «Voyager». Τότε, το πρόγραμμα ήταν γνωστό ως «Mariner Jupiter Saturn 1977» και λίγο πριν από την εκτόξευση των δύο διαστημικών σκαφών μετονομάστηκε σε «Voyager». «Το να είσαι μέλος εκείνης της ομάδας είναι συγκινητικό», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Κριμιζής, ο οποίος σήμερα είναι ο μοναδικός εν ζωή από την αρχική ομάδα.
Ο ίδιος θυμάται ότι ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε διάρκεια αποστολής μόλις τεσσάρων ετών. «Δεν φανταζόμασταν ότι θα διαρκέσει τόσο πολύ», λέει και συμπληρώνει ότι «δώσαμε φοβερές μάχες» αναφέροντας μεταξύ άλλων την εξασφάλιση χρηματοδότησης του προγράμματος, για να ταξιδέψει στους εξωτερικούς πλανήτες του Ηλιακού συστήματος και στη συνέχεια για να περάσει στον διαστρικό χώρο.
Γεγονότα και ανακαλύψεις που άλλαξαν την ιστορία της αποστολής
Το Κέντρο Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας της Ακαδημίας Αθηνών (ΚΕΔΕΤ), μέσω του οποίου η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην αποστολή «Voyager», και ο Σταμάτης Κριμιζής, πρώην πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, διοργάνωσαν χθες ημερίδα στο κτίριο της Ακαδημίας για να τιμήσουν τη «Μια ημέρα φωτός των αποστολών Voyager», με τη συμμετοχή διακεκριμένων επιστημόνων από τη NASA, που έχουν συνδέσει την πορεία τους με τη συγκεκριμένη αποστολή.
Ο Λέναρντ Φισκ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και πρώην αναπληρωτής διοικητής για την Επιστήμη και τις Εφαρμογές του Διαστήματος στη NASA, αναφέρθηκε σε «ορισμένα τυχαία, μη προγραμματισμένα γεγονότα που αποδείχθηκαν ευεργετικά» για τη συνέχιση της αποστολής «Voyager». Μεταξύ άλλων περιέγραψε ότι το 1989, όταν το «Voyager 2» ολοκλήρωσε την περιήγησή του στους τέσσερις γιγάντιους πλανήτες του Ηλιακού Συστήματος με την άφιξή του στον Ποσειδώνα, «το πρόγραμμα Voyager δεν είχε πλέον λόγο ύπαρξης στο πλαίσιο του Τμήματος Πλανητικής Επιστήμης και για να συνεχιστεί έπρεπε να μεταφερθεί σε ένα άλλο καταλληλότερο τμήμα». Καθώς ο ίδιος ήταν υπεύθυνος για τον σχεδιασμό όλων των προγραμμάτων της NASA που αφορούσαν στην επιστήμη του Διαστήματος, μετέφερε τη διοικητική ευθύνη και τη χρηματοδότηση του προγράμματος στο Τμήμα Ηλιακής και Διαστημικής Φυσικής, το οποίο επανασύστησε.
Συνοψίζοντας τα επιτεύγματα των διαστημοπλοίων «Voyager», ο Ραλφ ΜακΝατ, επικεφαλής των Επιστημών του Διαστήματος στο Εργαστήριο Εφαρμοσμένης Φυσικής του Πανεπιστημίου Johns Hopkins και για πολλά χρόνια μέλος της επιστημονικής ομάδας της συγκεκριμένης αποστολής, τόνισε ότι μεταξύ άλλων πραγματοποίησαν τη μοναδική κοντινή εξερεύνηση των συστημάτων του Ουρανού και του Ποσειδώνα, εντόπισαν δακτυλίους γύρω από τον Δία, τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, ακτίνες στους δακτυλίους του Κρόνου, θείο και ηφαίστεια στον δορυφόρο του Δία, Ιώ, θερμοπίδακες πάγου και ηφαιστειακή δραστηριότητα στον δορυφόρο του Ποσειδώνα, Τρίτωνα, μαγνητικό πεδίο, μαγνητόσφαιρα, ζώνες ακτινοβολίας στον Ουρανό και τον Ποσειδώνα. «Και τέλος, είδαμε τα όρια της ηλιόσφαιρας», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Το ότι τα διαστημικά σκάφη «Voyager» διέσχισαν την ηλιόπαυση, το εξωτερικό όριο της ηλιόσφαιρας, και βρέθηκαν στον διαστρικό χώρο είναι για τον Κωνσταντίνο Διαλυνά, διευθυντή του Κέντρου Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, ένα από τα μεγάλα επιτεύγματα της αποστολής. Το συγκεκριμένο ζήτημα για το πού βρίσκεται το όριο της ηλιόπαυσης αποτελεί ακόμα αντικείμενο συζήτησης και διαφωνίας μεταξύ των επιστημόνων, με ορισμένους, μεταξύ των οποίων ο Λέναρντ Φισκ, να πιστεύουν ότι τα δύο διαστημικά σκάφη δεν έχουν περάσει το συγκεκριμένο όριο. «Ακόμα δεν έχουμε επιλύσει αυτή τη διαφωνία και υπάρχουν θέματα για να συζητήσουμε. Αυτό είναι επιστήμη, θέτουμε ερωτήματα, τα συζητάμε και διαφωνούμε», πρόσθεσε ο κ. Διαλυνάς.
Συνοψίζοντας με παραστατικό τρόπο τις ανακαλύψεις των «Voyager», ο κ. Διαλυνάς παρουσίασε μια θολή, σκοτεινή εικόνα της ηλιόσφαιρας για την οποία θέτουμε ερωτήσεις αλλά δεν γνωρίζουμε τις απαντήσεις. Αυτό που έκαναν οι αποστολές «Voyager» ήταν να καθαρίσουν αυτή την εικόνα.
Η ενέργεια των «Voyager» εξαντλείται
Σε διαδικτυακή σύνδεση, η Νίκι Φοξ, αναπληρώτρια διοικήτρια στη Διεύθυνση Επιστημονικών Αποστολών της NASA, χαρακτήρισε «θαύμα» το ότι μια τεχνολογία παλαιότερης γενιάς αντέχει σε τέτοια περιβάλλοντα για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα. «Η αποστολή σχεδιάστηκε πριν από περίπου 60 χρόνια και του χρόνου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τότε που τα διαστημικά σκάφη βρέθηκαν στο Διάστημα. Κι όμως και τα δύο αυτά διαστημικά σκάφη εξακολουθούν να λειτουργούν στον διαστρικό χώρο. Είναι παλιά τεχνολογία αλλά σκεφτείτε την ποιότητά της, αφού λειτουργεί ακόμα και σήμερα», περιέγραψε.
Η ίδια εξήρε και τη δημιουργικότητα της ομάδας του «Voyager». «Θυμάστε εκείνο που αποκαλούσαν Big Bang, τη στιγμή που έκαναν μια επανεκκίνηση στα συστήματα βρίσκοντας τρόπο να παρατείνουν τη λειτουργία τους για ακόμα περισσότερο καιρό; Είναι πραγματικά εκπληκτικό, εμπνέει θαυμασμό» ανέφερε.
Ωστόσο, πλέον τα ενεργειακά αποθέματα των δύο διαστημοπλοίων εξαντλούνται και η λειτουργία τους δεν αναμένεται να συνεχιστεί για πολύ καιρό. Η κ. Φοξ τόνισε ότι η αποστολή «Voyager» «ουσιαστικά προετοιμάζει το έδαφος για τα ερωτήματα και τον σχεδιασμό του “Interstellar Probe”, της επόμενης αποστολής που θέλουμε να στείλουμε στον διαστρικό χώρο».
Για το πόσο γρήγορα μπορεί η επόμενη αποστολή να σταλεί στον διαστρικό χώρο η ίδια ανέφερε ότι «νομίζω πως το πιο γρήγορο σενάριο αφορά ένα ταξίδι περίπου 30-35 ετών μέχρι να φτάσει εκεί. Το “Voyager 1” πέρασε στον διαστρικό χώρο το 2012, το “Voyager 2” το 2018, οπότε χρειάστηκαν πάνω από 30 χρόνια για να βρεθούν εκεί. Διαθέτουμε νέα τεχνολογία και σίγουρα μπορούμε να επιταχύνουμε, αλλά η απόσταση μέχρι να βγούμε στον διαστρικό χώρο είναι τεράστια».
Ο καθηγητής στο ETH της Ζυρίχης, Τόμας Ζουρμπούχεν, ο οποίος ήταν ο προκάτοχος της Νίκι Φοξ και μακροβιότερος στη θέση και επέβλεψε σημαντικές αποστολές, μεταξύ των οποίων και το διαστημικό τηλεσκόπιο «James Webb», σχολίασε χαρακτηριστικά ότι «η συντριπτική πλειονότητα των αποστολών δεν αποτελεί πρωτοποριακό εγχείρημα επιπέδου του “Voyager”. Σχεδόν τα πάντα στο “Voyager” ήταν καινούρια, η διάρκειά του, το είδος των τεχνολογιών που αξιοποιήθηκαν με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Ήταν κάτι νέο, πραγματικά πρωτοποριακό. Σε όλα όσα εστιάζουμε αυτή τη στιγμή ξεκινούν από το “Voyager”».
ΑΠΕ-ΜΠΕ – Μαρία Κουζινοπούλου/ photo: NASA /JPL-Caltech
