Μου μίλησε στη γλώσσα που χρησιμοποιούνταν σε όλη τη Βερβερία, ακόμη και στην Κωνσταντινούπολη ανάμεσα σε αιχμαλώτους και Μαυριτανούς—μια γλώσσα που δεν είναι ούτε μαυριτανική, ούτε καστιλιάνικη, ούτε κανενός άλλου έθνους, αλλά ένα μείγμα όλων των γλωσσών, μέσω της οποίας όλοι καταλαβαίναμε ο ένας τον άλλον.

Αυτό το απόσπασμα προέρχεται από το Κεφάλαιο XL του Δον Κιχώτη , με τίτλο « Όπου ο αιχμάλωτος συνεχίζει ακόμα την ιστορία του» , στο οποίο ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες αφηγείται το ταξίδι στο Αλγέρι ενός αποστάτη και ενός Ταγαρίνου (ενός μουσουλμάνου προσήλυτου) για να σώσουν την πριγκίπισσα Ζοράιντα, συμπεριλαμβάνοντας στην πορεία δώδεκα Ισπανούς αιχμαλώτους για να κωπηλατήσουν τη βάρκα που χρησιμοποιούν.

Το απόσπασμα εμφανίζεται σε μια πλάκα που τοποθετήθηκε το 2014 σε ένα εμβληματικό σημείο στις ακτές της Αλγερίας: το λεγόμενο Σπήλαιο του Θερβάντες, όπου πιστεύεται ότι ο συγγραφέας πέρασε μια νύχτα κρυμμένος , περιμένοντας να διασωθεί από την αιχμαλωσία που υπέμεινε για πέντε χρόνια, αφού αιχμαλωτίστηκε από Βερβέρους κουρσάρους .

Δηλαδή, σε αυτό το μέρος του μυθιστορήματος —όπως και σε άλλα που δημοσίευσε ( Οι Συμφωνίες στο Αλγέρι , Η Γαλάτεια , Οι Δοκιμασίες του Περσίλη και η Σιγισμούνδα )— αντλεί από εμπειρίες που είχε βιώσει προσωπικά. Ο Θερβάντες ταξίδεψε στη Ρώμη το 1569 καθώς φέρεται να διέφυγε της δικαιοσύνης επειδή υπήρχε ένταλμα σύλληψής του επειδή τραυμάτισε έναν αντίπαλό του σε μονομαχία.

Η Αιώνια Πόλη τον μάγεψε, όπως και η ιταλική ποίηση του Αριόστο, και παρέμεινε στην υπηρεσία του Καρδινάλιου Ακουαβίβα, συνοδεύοντάς τον σε διάφορες πόλεις. Το 1571, κατατάχθηκε στους Ισπανούς Tercios και επιβιβάστηκε ως στρατιώτης στη γαλέρα La Marquesa , η οποία, ενσωματωμένη στον στόλο της Ιερής Συμμαχίας, απέπλευσε για να αντιμετωπίσει την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Όπως είναι γνωστό, η μάχη διεξήχθη στον κόλπο της Ναυπάκτου τον Οκτώβριο του ίδιου έτους και κατέληξε σε μια σαρωτική νίκη των Χριστιανών. Παρά τον πυρετό του, ο Θερβάντες δεν εγκατέλειψε τη μάχη και δεχόμενος δύο σφαίρες, μία στο στήθος και μία στο αριστερό χέρι. Η τελευταία τού προκάλεσε απώλεια κινητικότητας σε αυτό το άκρο.

Αυτό δεν τον εμπόδισε να είναι πάντα περήφανος που συμμετείχε στη «μεγαλύτερο γεγονός που έχουν δει οι περασμένοι αιώνες, έχουν δει οι τωρινοί ή ελπίζουν να γίνουν μάρτυρες οι μελλοντικοί αιώνες». Μετά από έξι μήνες ανάρρωσης στη Μεσσήνη, επανέλαβε τη στρατιωτική του ζωή και συμμετείχε σε άλλες αποστολές (Ναυαρίνο, Κέρκυρα, Μπιζέρτα και Τύνιδα), παραμένοντας στη συνέχεια στην Ιταλία μέχρι το 1575.

Εκείνη τη χρονιά, επιβιβάστηκε στη γαλέρα Sol στη Νάπολη για να επιστρέψει στην Ισπανία, αλλά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ήδη κοντά στην Καταλονία, εμφανίστηκε ένας στολίσκος τριών πλοίων με επικεφαλής τον Αλγερινό κουρσάρο (στην πραγματικότητα αλβανικής καταγωγής) Mami Arnaute – έναν άλλο βετεράνο της Ναυπάκτου. Ήταν 26 Σεπτεμβρίου και οι δύο Θερβάντες – ο αδελφός του Rodrigo ήταν επίσης μαζί του – συνελήφθησαν και μεταφέρθηκαν στο Αλγέρι. Δεδομένου ότι ο συγγραφέας μετέφερε συστατικές επιστολές από σημαντικά πρόσωπα, οι απαγωγείς του υπέθεσαν ότι ήταν κάποιος σημαντικός και μπορούσε να πληρώσει σημαντικά λύτρα, γι’ αυτό απαίτησαν πεντακόσια χρυσά εσκούδο για την απελευθέρωσή του.

Ο Μιγκέλ και ο Ροντρίγκο συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν σε ένα εγκαταλελειμμένο λουτρό στο Αλγέρι. Με βάση συστατικές επιστολές που είχε μαζί του ο Μιγκέλ, οι απαγωγείς τους τους κράτησαν για λύτρα, καθώς αυτό υπόσχονταν να είναι πιο επικερδές από την πώληση των αδελφών ως σκλάβων. Η οικογένεια Θερβάντες συγκέντρωσε ό,τι μπορούσε για λύτρα, αλλά κατάφερε να απελευθερώσει τον Ροντρίγκο μόνο το 1577.

Ο Μιγκέλ προσπάθησε να δραπετεύσει τέσσερις φορές. Σε μια απόπειρα, κρύφτηκε σε αυτή τη σπηλιά για μήνες πριν συλληφθεί ξανά. Τελικά, εξαγοράστηκε με τη βοήθεια ενός ισπανικού θρησκευτικού τάγματος το 1580.

Στο σημείο τοποθετήθηκε μία πλάκα που φερε την εξής επιγραφή: «Σπηλιά καταφυγίου του συγγραφέα του Δον Κιχώτη, 1577. Ο ναύαρχος, οι αρχηγοί και οι αξιωματικοί ενός ισπανικού στόλου που διέσχιζε το Αλγέρι, με τον Μαρκήσιο του Γκονζάλες ως γενικό πρόξενο. Έτος 1887».

Επτά χρόνια αργότερα, οι Ισπανοί κάτοικοι πρόσθεσαν μια μαρμάρινη προτομή του συγγραφέα, στη βάση της οποίας ήταν χαραγμένη η εξής επιγραφή: «Εδώ, σύμφωνα με διάφορες διηγήσεις πιστεύουμε ότι, ο Θερβάντες αναζήτησε καταφύγιο με δεκατρείς συντρόφους, προσπαθώντας να ξεφύγει από την αιχμαλωσία των Αλγερινών πειρατών. –Η ισπανική αποικία και οι θαυμαστές του στο Αλγέρι ανήγειραν αυτό το σεμνό φόρο τιμής σε ένδειξη θαυμασμού για το ταλέντο του διακεκριμένου συγγραφέα, με τον Ντον Αντόνιο Αλκαλά Γκαλιάνο ως γενικό πρόξενο της Ισπανίας. 1894». Δυστυχώς, η προτομή αργότερα εξαφανίστηκε, αλλά το 1926 προστέθηκαν νέα διακοσμητικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, μια στήλη με το εθνικό οικόσημο της Ισπανίας και ένας διαμορφωμένος χώρος που ομόρφυνε το περιβάλλον του σπηλαίου.

Ο χώρος υποβλήθηκε σε σχεδόν πλήρη αποκατάσταση το 2006, χάρη σε μια συνεργασία μεταξύ της Ισπανικής Πρεσβείας, του Ινστιτούτου Θερβάντες και των τοπικών αρχών. Σήμερα, ο χώρος περιλαμβάνει μια πλατεία, ένα σιντριβάνι, μια αναμνηστική πλάκα και μια στήλη που στηρίζει μια άλλη μαρμάρινη προτομή , ένα ακριβές αντίγραφο αυτής που τοποθετήθηκε το 1894. Υπάρχει επίσης μια πλάκα στη μνήμη του Jean-François Régnard, ενός Γάλλου ποιητή που έγινε σκλάβος στο Αλγέρι μεταξύ 1678 και 1681.

Αφού το κείμενο ξεκίνησε με τον Δον Κιχώτη , ας τελειώσουμε και με αυτόν. Στο ίδιο κεφάλαιο, οι χαρακτήρες επιστρέφουν στην Ισπανία, και ο Θερβάντες γράφει — σίγουρα θυμούμενος την περίοδο της αιχμαλωσίας του:

Ορμήσαμε στην άμμο, αποβιβαστήκαμε, φιλήσαμε τη γη και, με δάκρυα απόλυτης χαράς, ευχαριστήσαμε όλοι τον Θεό, τον Κύριό μας, για το ασύγκριτο καλό που μας είχε κάνει. Ξεφορτώσαμε τις προμήθειες από το σκάφος, το σύραμε στην ακτή και ανεβήκαμε σε μεγάλη απόσταση στο βουνό, γιατί ακόμα φοβόμασταν και δεν μπορούσαμε να είμαστε σίγουροι στην καρδιά μας, ούτε να πιστέψουμε πλήρως ότι η χριστιανική γη ήταν αυτή που μας συντηρούσε τώρα.

ΠΗΓΕΣ και ΦΩΤΟ: ΕΔΩ και ΕΔΩ

(photo: pixabay)