Ισπανική αρχαιολογική ομάδα, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και το Ινστιτούτο Αρχαίας Εγγύς Ανατολής, υπό τη διεύθυνση των Δρ. Maite Mascort και Esther Pons Mellado, ολοκλήρωσε την τελευταία ανασκαφική εκστρατεία στην Οξύρυγχο, στο Κυβερνείο Μίνυα της Αιγύπτου, με την ανακάλυψη μιας νεκρόπολης που χρονολογείται στη Ρωμαϊκή περίοδο, της οποίας τα δομικά και τελετουργικά χαρακτηριστικά παρέχουν σημαντικά δεδομένα για την εξέλιξη των ταφικών εθίμων κατά τη μετάβαση από την Πτολεμαϊκή στην Ρωμαϊκή εποχή στη Μέση Αίγυπτο.

Η επιτόπια έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στον ανατολικό τομέα ενός πτολεμαϊκού τάφου και ανακαλύφθηκε κατά την ανασκαφική περίοδο του 2024, επέτρεψε το άνοιγμα μιας τάφρου που περιείχε τρεις θαλάμους χτισμένους με ασβεστολιθικούς ογκόλιθους, από τους οποίους έχουν απομείνει μόνο περιορισμένα θραύσματα λόγω της δομικής φθοράς κατά τη διάρκεια δύο χιλιετιών και των διαφόρων επεμβάσεων που υπέστη ο χώρος κατά την αρχαιότητα.

Μέσα στον πρώτο από αυτούς τους θαλάμους, οι αρχαιολόγοι τεκμηρίωσαν την παρουσία μιας πέτρινης πλάκας και ενός μεγάλου αγγείου, το περιεχόμενο των οποίων αποτελούνταν από απανθρακωμένα ανθρώπινα σκελετικά υπολείμματα που ανήκαν σε ενήλικο άτομο, οστά που αντιστοιχούσαν σε βρέφος και το κρανίο ενός ζώου που ανήκε στην οικογένεια των αιλουροειδών, όλα ομαδοποιημένα και τυλιγμένα σε υφασμάτινα θραύσματα που δείχνουν στοιχεία μιας τελετουργικής διαδικασίας καύσης και δευτερογενούς ταφής, η οποία είναι πολύ ασυνήθιστη στα αρχαιολογικά αρχεία της περιοχής για αυτόν τον χρονολογικό ορίζοντα.

Ο δεύτερος θάλαμος αποκάλυψε μια παρόμοια διάταξη με ένα άλλο αγγείο ανάλογων χαρακτηριστικών, μέσα στο οποίο είχαν εναποτεθεί τα αποτεφρωμένα λείψανα δύο ανθρώπων, και πάλι συνοδευόμενα από τα οστά μιας γάτας, υπογραμμίζοντας μια επαναλαμβανόμενη σκόπιμη τελετουργία που σχετίζεται με αυτές τις ταφές.

Στην ίδια νότια περιοχή του υπό παρέμβαση τομέα, η αποστολή ανέκτησε αγαλματίδια από τερακότα και μπρούντζο, μεταξύ των οποίων ξεχώριζαν παραστάσεις του θεού Αρποκράτη κάτω από την εικονογραφία ενός ιππέα, και μια μικρή φιγούρα του θεού Έρωτα, κτερίσματα που συγκλίνουν προς τη ρωμαϊκή χρονολόγηση και τις ελληνοαιγυπτιακές λατρείες στην περιοχή.

Εν τω μεταξύ, η ανασκαφή μιας υπόγειας ταφικής κατασκευής που αντιστοιχεί σε ένα υπόγειο που αναγνωρίστηκε ως ο Τάφος 65 επέτρεψε την εκταφή ενός απροσδιόριστου αριθμού μούμιων από τη Ρωμαϊκή περίοδο, μερικές από τις οποίες βρέθηκαν τυλιγμένες σε λινούς επιδέσμους διακοσμημένες με ζωγραφισμένα ή υφαντά γεωμετρικά μοτίβα, καθώς και αρκετών πολύχρωμων ξύλινων σαρκοφάγων οι οποίες, αν και σε προχωρημένη κατάσταση αποσύνθεσης λόγω της συστηματικής λεηλασίας στην οποία υποβλήθηκε η ταφή στο παρελθόν, διατηρούν ακόμη ίχνη του αρχικού τους χρωματισμού.

Μεταξύ των αντικειμένων που είχαν τοποθετηθεί δίπλα στα σώματα, οι ειδικοί εντόπισαν τρεις γλώσσες από χρυσό και ένα τέταρτο κομμάτι από χαλκό, φυλαχτά που προορίζονταν να διασφαλίσουν την υποτιθέμενη ικανότητα του νεκρού να μιλήσει ενώπιον του δικαστηρίου του Όσιρι στη μετά θάνατον ζωή – μια πρακτική που έχει καταγραφεί και σε άλλες ελληνορωμαϊκές αιγυπτιακές τοποθεσίες, αλλά η οποία στο Ελ-Μπαχνάσα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των λεπτών χρυσών φύλλων στην επιφάνεια ορισμένων από τις εξεταζόμενες μούμιες, υποδηλώνοντας υψηλή οικονομική κατάσταση των ατόμων που είχαν ταφεί εκεί.

Ο Αιγύπτιος Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Σερίφ Φάθι, έλαβε την προκαταρκτική έκθεση από τους διευθυντές των ανασκαφών, εκφράζοντας την ικανοποίησή του για τα αποτελέσματα που εμπλουτίζουν τον κατάλογο των εξαιρετικών αρχαιολογικών ευρημάτων που παρέχει το Κυβερνείο Μίνια τα τελευταία χρόνια, υλικές αποδείξεις του ιστορικού βάθους και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας που χαρακτήριζαν αυτό το τμήμα της κοιλάδας του Νείλου σε όλα τα στάδια του πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην περιοχή.

Ο Δρ. Χισάμ Ελ-Λέιθι, Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, ανέφερε ότι οι επιστημονικές επιπτώσεις της ανακάλυψης ξεπερνούν την απλή ανάκτηση ιερών αντικειμένων, καθώς η ανασκαφή έχει προσφέρει πρωτοφανείς προοπτικές σχετικά με την πολυπλοκότητα των ταφικών τελετουργιών στην αρχαία πόλη της Οξυρύγχου κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο.

Στο πλαίσιο αυτό, ο Ελ-Λέιθι τόνισε την ανακάλυψη ενός εξαιρετικά σπάνιου παπύρου που βρίσκεται μέσα σε μία από τις μούμιες, ενός εγγράφου που περιέχει ένα απόσπασμα κειμένου από το δεύτερο βιβλίο της Ιλιάδας του Ομήρου, συγκεκριμένα το απόσπασμα γνωστό ως Κατάλογος των Πλοίων, όπου παρατίθενται αναλυτικά τα Αχαϊκά στρατεύματα που συμμετείχαν στην στρατιωτική εκστρατεία εναντίον της πόλης της Τροίας.

Η παρουσία αυτού του λογοτεχνικού κειμένου μέσα σε ένα επιφανειακά αιγυπτιακό ταφικό πλαίσιο εισάγει μια νέα αρχαιολογική διάσταση, συνδέοντας την καθημερινή ζωή ή τις πνευματικές φιλοδοξίες της τοπικής ελίτ με την κλασική ελληνική κληρονομιά.

Από την πλευρά του, ο Δρ. Χασάν Αμέρ, Καθηγητής Αρχαιολογίας στη Σχολή Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Καΐρου και διευθυντής των ανασκαφών εκ μέρους της αιγυπτιακής ομάδας σε συνεργασία με την ισπανική αποστολή, τόνισε ότι οι εργασίες μέσα στο υπόγειο που χαρακτηρίζεται ως Τάφος 65 επιβεβαίωσαν την εναπόθεση αρκετών μούμιων από τη Ρωμαϊκή περίοδο μαζί με ξύλινες σαρκοφάγους, οι οποίες, παρά το γεγονός ότι διατηρούν ίχνη πολυχρωμίας, δείχνουν τη σοβαρή φθορά που προκλήθηκε από πράξεις λεηλασίας που διαπράχθηκαν στην αρχαιότητα, όταν οι τυμβωρύχοι έσπασαν τα φέρετρα και απογύμνωσαν τα πτώματα από τα πιο πολύτιμα αντικείμενα που θα μπορούσαν να μεταφέρουν, αφήνοντας πίσω τους ωστόσο τα μεταλλικά φυλαχτά με τη γλώσσα και τις χρυσές επενδύσεις που ήταν κολλημένες στα μουμιοποιημένα υφάσματα.

Το σύνολο των υλικών που ανακτήθηκαν από την αποστολή του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και του Ινστιτούτου Αρχαίας Εγγύς Ανατολής θα υποβληθεί τώρα στις απαιτούμενες διαδικασίες προληπτικής συντήρησης και εργαστηριακές αναλύσεις πριν μεταφερθεί στις εγκαταστάσεις αποθήκευσης του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, ενώ η επιγραφική και παπυρολογική μελέτη του ομηρικού κειμένου που εξήχθη από τα περιτυλίγματα της μούμιας θα μπορούσε να ρίξει φως στον βαθμό εξελληνισμού των προνομιούχων κατοίκων της περιοχής και στη διάδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων στην Άνω Αιγύπτου κατά τη ρωμαϊκή κυριαρχία.

photo: pixabay