Από τις πέτρες των αρχαίων Ελλήνων και τα παιχνίδια των Ρωμαίων μέχρι τα σύγχρονα γήπεδα της Κέρκυρας, το πετάνκ (pétanque), ή εδαφοσφαίριση, έχει διανύσει μια μακρά διαδρομή μέσα στον χρόνο. Ένα άθλημα που συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη Γαλλία, έχει όμως και τη δική του ιστορία στο νησί των Φαιάκων, όπου πρωτοεμφανίζεται ενεργά από τον 19ο αιώνα.
Σήμερα, στις ειδικά διαμορφωμένες λωρίδες εδάφους της Κέρκυρας, τα σύγχρονα γήπεδα, άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών συναντώνται καθημερινά για να παίξουν πετάνκ. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη σωματική δύναμη ή υψηλό επίπεδο φυσικής κατάστασης. Χρειάζεται συγκέντρωση, ακρίβεια, στρατηγική και, πάνω απ’ όλα, διάθεση για συνεργασία και κοινωνική επαφή.
«Η μαγεία για μένα προσωπικά είναι ότι δεν έχει ηλικιακά όρια. Σε μία ομάδα μπορεί να δεις έναν παίκτη 15 χρόνων να παίζει με έναν έμπειρο αθλητή 75 χρόνων», λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του συλλόγου «Πετάνκ Κέρκυρα Σχερία», Παυλίνα Νιάρχου.
Από τις πέτρες των αρχαίων Ελλήνων στις μεταλλικές μπάλες
Η ιστορία των παιχνιδιών με μπάλες και στόχο έχει βαθιές ρίζες. Από τον 6ο αιώνα π.Χ. οι αρχαίοι Έλληνες έπαιζαν παιχνίδια ρίψης με πέτρες και πέτρινους σβόλους, προσπαθώντας αρχικά να τους ρίξουν όσο το δυνατόν μακρύτερα. Αργότερα, οι Ρωμαίοι πρόσθεσαν έναν νέο στόχο, μια μικρότερη μπάλα ή πέτρα, την οποία οι παίκτες προσπαθούσαν να πλησιάσουν με τις δικές τους.
Η μορφή αυτή του παιχνιδιού έφτασε στη Νότια Γαλλία και εξελίχθηκε στο προβηγκιανό παιχνίδι (jeu provençal), τον πρόγονο του σημερινού πετάνκ. Στο προβηγκιανό παιχνίδι οι παίκτες έπαιρναν φόρα πριν ρίξουν τη μεταλλική μπάλα. Στις αρχές του 20ού αιώνα, όμως, ένας παίκτης με ρευματισμούς έμελλε να αλλάξει την ιστορία του αθλήματος.
Όπως εξηγεί η Παυλίνα Νιάρχου, «κάποια στιγμή ένας πρωταθλητής που έπασχε από ρευματισμούς και ήταν μεγάλος παίκτης δεν μπορούσε πλέον να τρέχει όπως απαιτούσε το παιχνίδι. Έτσι, άλλαξαν τους κανονισμούς και έφεραν τον κύκλο, μέσα από τον οποίο πρέπει να παίζουμε με σταθερά πόδια».
Η ιστορία αυτή, κατά την κ. Νιάρχου, εξηγεί και τη φιλοσοφία του αθλήματος: «Δεν απαιτεί δύναμη. Απαιτεί αυτοσυγκέντρωση, ηρεμία και συνεργασία».
Από τους Μαλτέζους εργάτες στις γειτονιές της Κέρκυρας
Στην Κέρκυρα, η παρουσία του παιχνιδιού συνδέεται, σύμφωνα με παλιές καταγραφές και προφορικές μαρτυρίες, με τον 19ο αιώνα, περίπου μεταξύ 1805 και 1860. Οι ευρωπαϊκές επιρροές που δέχθηκε το νησί από τους Ενετούς, τους Γάλλους και τους Βρετανούς φαίνεται ότι συνέβαλαν στη διάδοση παιχνιδιών με μπάλες.
«Οι βρετανικές αρχές είχαν στείλει χιλιάδες Μαλτέζους εργάτες στην Κέρκυρα για να χτίσουν το φρούριο και το Ανάκτορο. Μαζί τους έφεραν και το παιχνίδι με τους σβόλους», αναφέρει η κ. Νιάρχου.
Το παιχνίδι πέρασε στη συνέχεια, στην καθημερινότητα των κατοίκων. Στη γειτονιά του Κοτσέλα, κοντά στην πόλη της Κέρκυρας, οι κάτοικοι έπαιζαν σε καφενεία με ξύλινες μπάλες, τις οποίες, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, φύλασσαν σε βαρέλια με νερό, ώστε να παραμένουν βαριές.
Αργότερα, νέες γαλλικές επιρροές έφεραν στο νησί τις μεταλλικές μπάλες που χρησιμοποιούνται και σήμερα.
Μια ακόμη περίοδος ιδιαίτερης άνθησης του πετάνκ στην Κέρκυρα συνδέεται με το Club Méditerranée, στα μέσα του 20ού αιώνα.
«Εκεί ήταν όλοι οι Γάλλοι, ήταν πριβέ κλαμπ και έπαιζαν όλη μέρα», λέει η κ. Νιάρχου, προσθέτοντας ότι ένας από τους αθλητές του σημερινού συλλόγου γνώρισε εκεί το άθλημα και στη συνέχεια εξελίχθηκε αγωνιστικά.
Το πετάνκ ξανασυστήνεται στο νησί
Ο σύλλογος «Πετάνκ Κέρκυρα Σχερία» είναι ένας από τους νεότερους συλλόγους του νησιού. Ξεκίνησε ουσιαστικά από μια παρέα το 2024 και αναγνωρίστηκε ως αθλητικό σωματείο το 2025.
Παρά τη σύντομη ιστορία του, έχει ήδη καταγράψει σημαντική αγωνιστική παρουσία, καθώς στην πρώτη του συμμετοχή σε πανελλήνια διοργάνωση κατάφερε να διακριθεί.
«Είμαστε πολύ καινούργιος σύλλογος. Ξεκινήσαμε το 2024 από μια παρέα και το 2025 γίναμε επίσημα σύλλογος. Πέρυσι πήραμε για πρώτη φορά μέρος στο πανελλήνιο πρωτάθλημα και φτάσαμε στο Final Four του Κυπέλλου Ελλάδας», σημειώνει η πρόεδρος.
Για τα μέλη του συλλόγου, όμως, το πετάνκ δεν είναι μόνο αγωνιστική δραστηριότητα.
«Διατηρούμε εδώ την παράδοση. Ερχόμαστε κάθε απόγευμα, είναι το καθημερινό μας ραντεβού και, εκτός αυτού, ο σύλλογός μας αγωνίζεται και σε πρωταθλήματα».
Το πετάνκ παίζεται στην Κέρκυρα χειμώνα και καλοκαίρι. Ακόμη και όταν ο καιρός δυσκολεύει τους παίκτες, η διακοπή είναι προσωρινή.
«Όταν βρέχει σταματάμε, πάμε λίγο κάτω από την ομπρέλα και μετά βγαίνουμε πάλι έξω να παίξουμε. Τον χειμώνα παίζουμε με όλες τις συνθήκες. Κάθε μέρα είμαστε εδώ».
Ένα παιχνίδι ακρίβειας και στρατηγικής
Το πετάνκ παίζεται σε ειδικά διαμορφωμένα γήπεδα, συνήθως σε χώμα ή χαλίκι. Στην Κέρκυρα τα σύγχρονα γήπεδα του συλλόγου έχουν διαστάσεις περίπου 14Χ4 μέτρα. Στόχος είναι οι μεταλλικές μπάλες των παικτών να βρεθούν όσο το δυνατόν πιο κοντά στο μικρό μπαλάκι-στόχο, το λεγόμενο κοσονέ (cochonnet).
Οι μπάλες που χρησιμοποιούνται στους επίσημους αγώνες είναι μεταλλικές και έχουν συγκεκριμένες προδιαγραφές, με το βάρος τους να κυμαίνεται περίπου από 680 έως 720 γραμμάρια .
Υπάρχουν διαφορετικές μορφές παιχνιδιού, από το ένας εναντίον ενός μέχρι τις ομάδες των δύο ή τριών παικτών. Η νικήτρια ομάδα είναι αυτή που θα συγκεντρώσει πρώτη 13 πόντους. Ανάλογα με την εξέλιξη, ένας αγώνας μπορεί να διαρκέσει μέχρι και δύο ώρες.
Πέρα όμως, από τους απλούς κανόνες, το πετάνκ απαιτεί τεχνική και στρατηγική.
«Το παιχνίδι βασίζεται στη γεωμετρία. Είναι σαν το σκάκι στη σκέψη. Θέλει στρατηγική, γιατί εξαρτάται από το πού θα πέσει η μπάλα, από το χέρι του καθενός. Ο παίκτης πρέπει να “διαβάζει” το γήπεδο, γιατί κάθε γήπεδο έχει διαφορετικές συνθήκες», εξηγεί η κ. Νιάρχου.
Ένα άθλημα χωρίς ηλικιακά όρια
Για την πρόεδρο του «Σχέρια Πετάνκ Κέρκυρα», ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του αθλήματος είναι ότι μπορεί να φέρει κοντά ανθρώπους διαφορετικών γενεών.
«Δεν υπάρχει ηλικιακό όριο σε αυτό το άθλημα. Το μόνο που δεν απαιτεί είναι η δύναμη. Απαιτεί αυτοσυγκέντρωση, ηρεμία και συνεργασία, ομαδικό πνεύμα. Από εκεί και πέρα είναι θέμα πρακτικής».
Ο σύλλογος πραγματοποιεί παρουσιάσεις σε σχολεία, προκειμένου να γνωρίσουν το πετάνκ και οι νεότεροι, ενώ η μεγαλύτερη συμμετοχή αθλητών στην Κέρκυρα καταγράφεται μετά το τέλος της τουριστικής περιόδου.
Η Κέρκυρα στον πανελλήνιο χάρτη
Η δραστηριότητα του συλλόγου δεν περιορίζεται στο νησί. Η Κέρκυρα συμμετέχει στο πανελλήνιο αγωνιστικό πρόγραμμα και φιλοξενεί διοργανώσεις, με ομάδες από την Αττική, την Κρήτη, τη Θεσσαλονίκη και τη Δυτική Ελλάδα.
«Φιλοξενούμε και άλλες ομάδες από τη Δυτική Ελλάδα, που είναι η περιφέρειά μας. Στην Κέρκυρα, κάθε χρόνο, γίνονται πανελλήνιοι αγώνες», αναφέρει η πρόεδρος.
Στο νησί διαπρέπουν δύο σύλλογοι πετάνκ που έχουν έκαστος από τέσσερα γήπεδα.
Στον ίδιο χώρο, στο Άλσος της Γαρίτσας, υπάρχει και ένα γήπεδο με μεγαλύτερη επιφάνεια όπου παίζεται ένα συγγενικό παιχνίδι του πετάνκ, οι «μπότσες» Boccia (ή Μπότσια). Το παιχνίδι παίζεται, με μεγαλύτερες μπάλες, οι οποίες δεν είναι σιδερένιες και μεγαλύτερο κοσονέ (cochonnet), στα 20, 25 και 30 μέτρα μακριά. Οι αθλητές του στο νησί είναι κυρίως ηλικιωμένοι, 80χρονοι, ακόμη και 85χρονοι.
Το πετάνκ στην Κέρκυρα έχει ιστορία, παρόν και μέλλον. Είναι μια καθημερινή συνάντηση, ένας τρόπος κοινωνικοποίησης και ένας ζωντανός κρίκος με μια παράδοση που, σύμφωνα με τους ανθρώπους του, είναι περισσότερο από ένα άθλημα.
(ΑΠΕ -ΜΠΕ / Άννυ Ταπάσκου / photo: eurokinissi)